Кіріспе

Саяси идеология

Жасыл либерализм, немесе либералды экология – идеологиясына экологиялық саясатты енгізетін либерализм түрі. Жасыл либералдар көбінесе әлеуметтік мәселелерде либералды, ал экономикалық мәселелерде «жасыл» көзқарас ұстанады.

Философия

Жасыл либерализм Жерді жоғары бағалайды, планетаның келесі ұрпаққа зардапсыз жеткізілуінің маңыздылығын ерекше атап көрсетеді. Жасыл либерализм табиғат әлемінің өзгеріс үстінде екенін мойындайды және табиғатты қазіргі күйінде сақтап қалуға ұмтылмайды. Дегенмен, ол адамзаттың табиғатқа келтіретін зиянын азайтуға және зақымдалған аймақтарды жаңартуға көмектесуге тырысады. Жасыл либерализм либералды-демократиялық институттар мен жеке тұлғаның теңдігі және бостандығы сияқты принциптерді, қоршаған ортаны қорғаумен үйлестіруге ұмтылады, бұл шамадан тыс тұтыну және ауаның ластануы сияқты қоршаған ортаға қауіп төндіретін факторларды азайтуға бағытталған. Экономикалық мәселелерде жасыл либералдар классикалық либерализмнің (орталық/оң орталық) және әлеуметтік либерализмнің (орталық/сол орталық) арасындағы позицияны ұстанады: жасыл либералдар әлеуметтік либералдарға қарағанда мемлекеттің араласуын аздау, бірақ классикалық либералдардан әлдеқайда көп деп санайды. Кейбір жасыл либералдар еркін нарықтық экологияны қолдайды, соның салдарынан оңшыл классикалық либерализммен немесе либертариандықпен ортақ құндылықтарға ие болады. Бұл саясатта көк-жасыл альянстың мүмкін болуының бірнеше себептерінің бірі. Тарихшы және Ұлыбританиялық Либералды-демократтар партиясының Лордтар палатасының мүшесі Конрад Расселл өзінің «Интеллектуал адамның либерализмге нұсқаулығы» атты кітабында жасыл либерализм тақырыбына арналған жеке тарауды жазды. Бірақ, «жасыл либерализм» термині әдеби тұрғыдан алғанда, саяси философ Марсель Вейзенбургтің 1998 жылғы «Жасыл либерализм: еркін және жасыл қоғам» кітабында пайда болды.

Жасыл либерал-демократтар

Жасыл либералдық топтың пайда болуы Ұлыбританияда Висенбургтің кітабынан кем дегенде он жыл бұрын басталды, жаңа біріккен Либералды демократтардың құрамындағы қысым тобы Нотингемде өткен кездесуде құрылды, онда Саймон Хьюз депутаты бас сөз сөйледі. "Жасыл либералды демократтар" осы бастамалық кездесуден туындады, оны 1977 жылы он бір жыл бұрын құрылған "Либералды экология" тобының (LEG) төрағасы ұйымдастырды. Кит Мелтон, LEG-тің алғашқы мүшелерінің бірі (топтың толық атауы – Экономикалық және әлеуметтік реформалар жөніндегі Либералды экология тобы) 1988 жылы Либералды партия мен СДП біріккен кезде Нотингем Трент университетінде Халықаралық маркетинг бойынша аға оқытушы болып жұмыс істеді, сондықтан кездесуді Нотингемде өткізудің мәні болды. Кездесуге қатысқан делегаттардың көп бөлігі LEG мүшелері болды, бірақ СДП-нің "Жасылдар тобынан" да шағын өкілдер келді. "Либералды экология" тобы жылдар бойы Либералды партия ішіндегі науқандарда Рим клубының "Өсудің шектері" есебінде баяндалған философияға сәйкес экономиканың нөлдік өсу стратегиясын қолдады. Олар сондай-ақ ауаның ластануы мәселелерін көтеріп, мысалы, бензиндегі қорғасынға және озон қабатына зиян келтіретін ГФУ-ға тыйым салуды талап етті. "Жасыл либералды демократтар" жылдар бойы Либералды демократтардың ішінде өте белсенді қысым тобы болды және 2018 жылы 30 жылдығын атап өтті. Конференция да Нотингемде өтті, оны Кит Мелтон ұйымдастырды, ал (қазіргі сэр) Саймон Хьюз алғашқы спикер ретінде қатысты. Топтың маңыздылығы мен партияға тигізген әсері 2018 жылғы конференцияда басқа да маңызды спикерлердің сөздерінде көрінді, олардың ішінде қазіргі Либералды демократтардың парламенттегі өкілдерінің төрттен бірі болды. Сэр Эд Дейви депутаты коалиция жылдарында Либералды демократтардың қоршаған ортаға тигізген әсері туралы айтты, Жасыл инвестициялық банк құрылды (кейін Тори үкіметі оны сатты). Вера Хобхаус депутаты ауаның ластануына қатысты жасыл көзқарас туралы жаңа мәліметтер ұсынды. Ал Кейбл 1987 жылы Брундтланд комиссиясының есебін жазған авторлардың бірі болды, ол тұрақты даму тұжырымдамасын алғаш рет енгізді, оны Комиссия төрағасы (және үш мәрте Норвегияның премьер-министрі) Гро Харлем Брундтланд қолдады. "Жасыл либералды демократтардың" және оның жаңа төрағасы Кит Мелтонның алғашқы жетістіктерінің бірі – Либералды демократтардың конституциясының кіріспесінде партияның негізгі құндылықтарының бірі ретінде жасыл мәселелерге сілтеме жасау болды. Либералды философияны анықтайтын алғашқы абзацтан кейін келесі сөйлем келді: "Біз әр ұрпақ планетамыздың тағдырына жауапты екеніне және табиғат пен қоршаған ортаның тепе-теңдігін сақтап, өмірдің барлық түрлерінің ұзақ мерзімді сабақтастығын қамтамасыз етуге міндеттіміз". Канаданың Либералды партиясы Стефан Дион басшылығымен қоршаған ортаны саяси күн тәртібінің басына қойды, экологиялық салық пен салық ауысуын "Жасыл ауысу" деп атады. Сол сияқты, британдық Либералды демократтар да осы тұжырымдамаға сүйене отырып, "Жасыл салық ауыстыру" ұсынысын жасады.