Кіріспе

Филадельфиялықтар немесе Филадельфия қоғамы – 17 ғасырдағы ағылшын диссиденттері тобы. Олар Брэдфилд, Беркширден шыққан англикан дін қызметкері Джон Пордждің (1607–1681) айналасында бірікті. 1655 жылы ол түрлі пікірлер салдарынан өзінің қауымынан қуылды, бірақ 1660 жылы Англияда жаңару кезінде қызметіне қайта орналастырылды. Пордж лютерандық теософ және христиан мистигі Якоб Бёме идеяларына бейімделді.

Шығу тегі

Пордагеге Энн Батерстті қоса, бірнеше жақтастар келді, оларға миссис Джейн Лид (1624–1704) жетекшілік етті. Ол көптеген көріністерді бастан өткерді және кейін оларды «Бақшалар бұлағы» атты кітабында жариялады. 1694 жылы бұл топ «Имандылықты және рухани философияны дамыту үшін Филадельфия қоғамы» деп аталды (олардың аты Аян кітабындағы филадельфиялықтардан шабыттанды). Олар шіркеу болу идеясын қабылдамай, «қоғам» терминін артық көрді, және мүшелерінің ешқайсысы да қолданыстағы шіркеулердегі мүшелігінен бас тартқан жоқ. Бірлесіп, топ барлық нәрседе Құдайдың болуына сенімді панентеизмге ұқсас көзқарастарды ұстанды, сонымен қатар, әрбір адамның жанында Киелі Рухтың бар екеніне сенген нондоуалистік элементтерді де қамтыды, және ізгілікпен өмір сүру және Құдайдың даналығы арқылы шындықты іздеу арқылы адам ағартылып, рухани жарыққа ие болуы мүмкін деп есептеді.

Негізгі наным-сенімдер

Лидтің аян-пікірлері топтың орталық бөлігін құрады. 1694 жыл шамасында ол христиан универсалисті болды, "шектен тыс қайғы мен азап туралы уағыздалған ілімді" қабылдамады, бұл ілім "адамдарды олардың жаман жолдарынан қорқытуға немесе үркітуге аз әсер еткен" еді. Ол өлімнен кейінгі жазаның жаза емес, тазарту мақсатында берілетініне сенді. Топтың көзқарастарын Франсис Ли, Уильям III таққа отырған кезде сотқа қатыспаған адам, континенттік Еуропаға таратты. Топ 1703 жылы сенімдерінің ресми жарияланымын жасады. Бірақ, 1704 жылы Лейд ханым қайтыс болғаннан кейін, топтың қатары тез азайды.

Әсерлер

Кейінгі жылдары, енді ресми түрде жұмыс істейтін ұйым болмаса да, Филадельфиялық қоғамның көптеген көзқарастары мен жазбалары, әсіресе Лидтің еңбектері, бехменистер, пиетистер, радикалды пиетистер, христиан мистиктері және эзотерикалық христиандар арасында, мысалы, «Даладағы әйел» қоғамы (Йоханнес Келпиус басқарған), Ефрата монастыры және «Гармония» қоғамы сияқты топтардың арасында әсерлі болды.