Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз саясаткері (1785–1870)
French politician (1785–1870)
Виктор де Бролье, 3-ші Бролье герцогы (viktɔʁ də bʁɔj, bʁœj; 28 қараша 1785 – 25 қаңтар 1870), қысқаша Виктор де Бролье, француз пэрі, мемлекет қайраткері және дипломат болған. Ол Бролье герцогының үшінші ұрпағы және шілде монархиясы кезінде 1830 жылдың тамызынан қарашасына дейін және 1835 жылдың наурызынан 1836 жылдың ақпанына дейін Кеңес төрағасы қызметін атқарды. Виктор де Бролье ультрароялистерге қарсы болған және Луи-Филипп билігі тұсында орлеанистерге біріккен либералды Доктринарлармен жақын байланыста болды.
Victor de Broglie, 3rd Duke of Broglie (viktɔʁ də bʁɔj, bʁœj; 28 November 178525 January 1870), briefly Victor de Broglie, was a French peer, statesman, and diplomat. He was the third duke of Broglie and served as president of the Council during the July Monarchy, from August 1830 to November 1830 and from March 1835 to February 1836. Victor de Broglie was close to the liberal Doctrinaires who opposed the ultra royalists and were absorbed, under Louis Philippe's rule, by the Orléanists.
Ерте өмір
Виктор де Бролье 1785 жылғы 28 қарашада Парижде дүниеге келді. Ол Карл Луи Виктордың жалғыз ұлы және 2-ші герцог де Бролье Виктор Франсуаның немересі еді. Оның әкесі эмиграцияға кеткен, ал ата-анасы Террор кезінде түрмеге қамалған. Оның әкесі 1794 жылы гильотинаға алынды, бірақ анасы, бұрынғы графиня Софи де Розен (Париж, 10 наурыз 1764 – Париж, 31 қазан 1828) Швейцарияға қашып құтылуға мүкіндік алды, ол Робеспьердің құлауына дейін онда тұрды. Кейін ол үш үлкен қызы мен бір ұлымен бірге Парижге оралды және 1796 жылға дейін тыныш өмір сүрді, содан кейін XV Людовиктің соғыс министрі Марк Рене Войер де Паульми, Аргенсон маркизінің немересіне тұрмысқа шықты. 1804 жылы әкесінің қайтысымен Виктор де Бролье 3-ші герцог де Бролье атанды. Өгей әкесінің қамқорлығымен жас герцог мұқият және либералды білім алып, Бірінші француз империясы тұсында Париждің аристократиялық және әдеби ортасына енді. 1821 жылы оның әйелі Альбертина, Эрик Магнус Сталь фон Холштейннің (Альбертинаның нақты әкесі Бенджамин Констант болуы мүмкін) және мадам де Стальдің қызы Альбертты дүниеге әкелді, ол кейін Бройльдің төртінші герцогы болды. Оның үлкен қызы Луиза романдар мен өмірбаян жариялады және Ингрес оның суретін салды; тағы бір ұлы Огюст діни және академиялық мансапқа ие болды.
Victor de Broglie was born in Paris on 28 November 1785, the youngest child and only son of Charles Louis Victor, prince de Broglie, and grandson of Victor François, 2nd duc de Broglie. While his grandfather emigrated, his parents were imprisoned during the Terror. His father was guillotined in 1794, but his mother, the former Countess Sophie de Rosen (Paris 10 Mar 1764Paris 31 Oct 1828) managed to escape to Switzerland, where she remained until the fall of Robespierre. She then returned to Paris with her children – three older daughters and one son– and lived there quietly until 1796, when she married the Marc René Voyer de Paulmy, marquis d'Argenson, grandson of Louis XV's minister of war. On his grandfather's death in 1804, Victor de Broglie became the third duc de Broglie. Under the care of his stepfather, the young duke received a careful and liberal education and made his entrée into the aristocratic and literary society of Paris under the First French Empire. In 1821, his wife Albertine, the daughter of Erik Magnus Staël von Holstein (Albertine's biological father may have been Benjamin Constant) and Madame de Staël, gave birth to Albert, who would become the fourth duke of Broglie. His first born daughter Louise would publish novels and biographies, and be famously painted by Ingres; another son, Auguste, would have an ecclesiastical and academic career.
Мансап
1809 жылы де Бролье мемлекеттік кеңеске мүше етіп тағайындалды, оған император Наполеон Бонапарт жеке басқарып төрағалық етті. Сонымен қатар, император оны әртүрлі елдерге атташе ретінде дипломатиялық миссияларға жіберді. Империяның қағидаларын ешқашан қолдамағанына қарамастан, де Бролье герцогі оның құлауына қуанғандардың қатарында болған жоқ. Тәжірибелі және саналы барлық адамдар сияқты, ол Францияға радикалды реакция күштерінің билікке келуінен туындайтын қауіпті сезінді. Деказ және Ришельемен бірге ол тыныш болашақтың жалғыз үміті – Реставрация мен француз революциясын келісімге келтіруде екенін түсінді. Оның ағасы Амеде де Брольдің ықпалымен оның пэрлік құқығы мойындалды және 1814 жылдың маусымында Людовик XVIII-ден Пэрлер палатасына шақыру алғанына өзі де таң қалды. Сол жерде, «Жүз күн» аяқталғаннан кейін, ол маршал Нейді батыл қорғауымен көзге түсті, оны ақтау үшін ол барлық пэрлердің ішінде жалғыз болып сөйледі және дауыс берді. Осы наразылық әрекетінен кейін, оның жақын арада үйленуі елден кетуіне себеп болды. 1816 жылдың 15 ақпанында ол Легхорнда Мадам де Стаэльдің қызы, баронша Стаэль фон Холштейн, Альбертинаға үйленді. Ол жыл соңында Парижге оралды, бірақ 1816 жылдың қыркүйегіндегі сайлаулар ультрароялистердің билігін жойғанға және «табылмайтын палатаны» либералды доктринарлардан тұратын орташа жиналыспен алмастырғанға дейін саясатқа қатыспады. Де Брольдің кейінгі жылдардағы саяси ұстанымын оның өзінің сөздерімен ең жақсы сипаттауға болады:
In 1809, de Broglie was appointed a member of the Council of State, over which the emperor Napoleon Bonaparte presided in person. In addition, he was sent by the Emperor on diplomatic missions, as an attaché, to various countries. Though he had never been in sympathy with the principles of the Empire, the duc de Broglie was not one of those who rejoiced at its downfall. In common with all men of experience and sense, he realized the danger to France of the rise to power of the forces of violent reaction. With Decazes and Richelieu, he saw that the only hope for a calm future lay in the reconciliation of the Restoration with the French Revolution. By the influence of his uncle, Amédée de Broglie, his right to a peerage had been recognized, and to his own great surprise he received, in June 1814, a summons from Louis XVIII to the Chamber of Peers. There, after the Hundred Days, he distinguished himself by his courageous defence of Marshal Ney, for whose acquittal he, alone of all the peers, both spoke and voted. After this defiant act of opposition it was perhaps fortunate that his impending marriage gave him an excuse for leaving the country. On 15 February 1816, he was married at Leghorn to Albertine, baroness Staël von Holstein, the daughter of Madame de Staël. He returned to Paris at the end of the year, but took no part in politics until the elections of September 1816 broke the power of the ultraroyalists and substituted for the Chambre introuvable a moderate assembly composed of liberal Doctrinaires. De Broglie's political attitude during the years that followed is best summed up in his own words:
Шілде монархиясы
Карл X-тің билігінің соңғы, шешуші жылдарында де Брольи либералдық партиямен – доктринарлармен, олардың ішінде Ройер Коллар мен Гизо ең белгілілері болды, өзін байланыстырды. 1830 жылғы шілде революциясы оны қиын жағдайға түсірді; ол Луи Филиппті таққа отырғызған интригалар туралы ештеңе білмеді; алайда, революция аяқталғаннан кейін ол осы фактіге адалдықпен қолдау көрсетуге дайын болды және 1830 жылдың 9 тамызында жаңа үкіметте Кеңес президенті және Діни сенім мен білім министрі қызметтерін атқара бастады. Ол болжағандай, министрлік қысқа ғана өмір сүрді, ал 2 қарашада ол тағы да қызметтен шеттеді. Соңынан келген қиын кезеңде ол Лаффиттің, солтүстік-батыс қозғалысының өкілінің құлауымен және 1831 жылғы наурызда Казимир Периердің, оңтүстік-батыс қозғалысының басшысының билікке келуімен жеңіске жеткен принциптерді тұрақты түрде қолдады. Соңғысының қайтысы мен 1832 жылғы маусымдағы көтерілістен кейін Де Брольи тағы да Сыртқы істер министрі болып тағайындалды (11 қазан). Оның Сыртқы істер министрлігіндегі қызметі халықаралық қатынастардағы өте маңызды кезеңмен сәйкес келді. Егер Палмерстон басшылығымен Ұлыбританияның қолдауы болмаса, шілде монархиясы Еуропада толығымен оқшауланған болар еді, ал Францияның Бельгияда және Африканың Жерорта теңізі жағалауындағы агрессивті саясаты осы қолдаудан айырылу қаупін тудырды. Бельгиялық дағдарыс, екі елдің көзқарасы бойынша, Де Брольи билікке келгенге дейін шешілген еді, бірақ голландтарды мәжбүрлеу үшін әскери және теңіз күштерімен үйлестірілген әрекет, нәтижесінде француздықтардың Антверпенді басып алуы, оның басшылығымен жүзеге асырылды. Бұл оның символы болған жақсы түсіністік Де Брольи мен Палмерстонның Мұхаммед Әлидің Портамен бірінші соғысы кезіндегі қарым-қатынастарын да сипаттады, ал испан түбегіндегі мәселелерде олардың конституциялық бостандыққа деген ортақ көзқарастары ортақ әрекеттер туралы келісімге әкелді, ол 1834 жылғы 22 сәуірде Лондонда қол қойылған Ұлыбритания, Франция, Испания және Португалия арасындағы Төрттік одақта бекітілді. Де Брольи алдыңғы жылдың наурыз айында қызметтен кеткен еді және келесі жылдың наурызына дейін билікке оралмады, сол кезде ол кабинет басшысы болды. Де Брольинің оралғаннан кейінгі алғашқы әрекеттерінің бірі – 1831 жылғы 4 шілдеде АҚШ-пен жасалған келісімді ратификациялау үшін Ұлттық Ассамблеяны шақыру болды, ол оның алғашқы мерзімінде қабылданбаған еді. Оның кабинеті сонымен қатар 1835 жылғы шілдеде Джузеппе Фиескидің Людовик Филиппке жасаған қастандық әрекетінен кейін баспасөз бостандығын шектеуге бағытталған 1835 жылғы заңдарды қабылдады. 1836 жылы билік бес проценттік салықты төмендету туралы ұсыныс бойынша жеңіліске ұшырағаннан кейін ол тағы да отставкаға кетті. Ол билікте жеткілікті уақыт болды, адал ниет, тәжірибе және салауаттылық билікпен одақтасқанда не істей алатынын көрсетуге үлкерді. Франция мен Еуропаның оған деген қарызын оның саясатының нәтижелерін оның ізбасарларының ұқсас жағдайлардағы саясатымен салыстыру арқылы бағалауға болады. Ол Францияны оқшауланған және Еуропаны соғыс туралы әңгімелерге толы күйде тапты; ол оны ағылшын одақтастығында және либералды Еуропаның құрметінде күшті қалдырды, ал Еуропа Тиердің Шығыс мәселесі және Гизоттың испан некелері ісі бойынша қайта оянып, алаңдатуға әкелетін тынышсыздықтан құтылды. 1836 жылдан 1848 жылға дейін Де Брольи саясаттан мүлдем алшақтап, өмір сүрді, өйткені оның ғалымдық мінезі оған көп бейім емес еді, бұл бейімсіздік 1838 жылғы 22 қыркүйекте әйелінің қайтысынан кейін күшейді. Алайда, Гизотпен достығы оны 1845 жылы уақытша миссияны қабылдауға және 1847 жылы Лондонға француз елшісі ретінде баруға итермеледі.
During the last critical years of Charles X's reign, de Broglie identified himself with the liberal party – the Doctrinaires, among whom Royer Collard and Guizot were the most prominent. The July Revolution of 1830 placed him in a difficult position; he knew nothing of the intrigues which placed Louis Philippe on the throne; the revolution accomplished, however, he was ready to uphold the fait accompli with characteristic loyalty, and on 9 August 1830 took office in the new government as President of the Council and Minister of Public Worship and Education. As he had foreseen, the ministry was short lived, and on 2 November he was once more out of office. During the critical time that followed, he consistently supported the principles which triumphed with the fall of Laffitte, representative of the center left Parti du mouvement, and the accession to power of Casimir Perier, leader of the center right Parti de la résistance, in March 1831. After the death of the latter and the insurrection of June 1832, De Broglie took office once more as Minister for Foreign Affairs (11 October). His tenure of the foreign office was coincident with a very critical period in international relations. But for the sympathy of Britain under Palmerston, the July Monarchy would have been completely isolated in Europe, and this sympathy the aggressive policy of France in Belgium and on the Mediterranean coast of Africa had been in danger of alienating. The Belgian crisis had been settled, so far as the two powers were concerned, before De Broglie took office, but the concerted military and naval action for the coercion of the Dutch, which led to the French occupation of Antwerp, was carried out under his auspices. The good understanding of which this was the symbol characterized also the relations of De Broglie and Palmerston during the crisis of the first war of Muhammad Ali with the Porte, and in the affairs of the Spanish peninsula their common sympathy with constitutional liberty led to an agreement for common action, which took shape in the Quadruple Alliance between Britain, France, Spain and Portugal, signed at London on 22 April 1834. De Broglie had retired from office in the March preceding, and did not return to power until March of the following year, when he became head of the cabinet. One of De Broglie's first act on his return was to have the National Assembly ratify the 4 July 1831 treaty with the United States, which it had rejected during his first term. His cabinet also voted the 1835 laws restricting freedom of press, following Giuseppe Fieschi's attempted assassination against Louis Philippe in July 1835. In 1836, the government having been defeated on a proposal to reduce the five percents tax, he once more resigned. He had remained in power long enough to prove what honesty of purpose, experience of affairs, and common sense can accomplish when allied with authority. The debt that France and Europe owed him may be measured by comparing the results of his policy with that of his successors under not dissimilar circumstances. He had found France isolated and Europe full of the rumours of war; he left her strong in the English alliance and the respect of Liberal Europe, and Europe freed from the restless apprehensions which were to be stirred into life again by the attitude of Thiers in the Eastern Question and of Guizot in the affair of the Spanish Marriages. From 1836 to 1848, De Broglie held almost completely aloof from politics, to which his scholarly temperament little inclined him, a disinclination strengthened by the death of his wife on 22 September 1838. His friendship for Guizot, however, induced him to accept a temporary mission in 1845, and in 1847 to go as French ambassador to London.
Екінші республика және Екінші империя
1848 жылғы революция оған ауыр соққы болды, себебі ол конституциялық монархияның толыққанды құлауын білдірді, оның пікірінше, Франция үшін ең лайықты саяси жүйе осы еді. Дегенмен, ол республикалық Ұлттық Ассамблеяда және 1848 жылғы Конвенцияда өзінің орнын алды, ал "Бургрейвтер" деп белгілі топтың мүшесі ретінде социализмге де, ол болжаған болашақ автократиялық реакцияға да қарсы күресті. Ол әріптестерімен бірге 1851 жылдың 2 желтоқсанындағы төңкерістің әділетсіздігін бастан өткерді және өмірінің соңына дейін Екінші Империяның ең жақтастарының бірі болды, бірақ ол қысық қалпында, Империя Францияның кедей топтары қалаған, ал байлар лайық болған үкімет екенін айтты. Өмірінің соңғы жиырма жылын негізінен философиялық және әдеби ізденістерге арнады. Әкесінің тәрбиесінде күмәнді көзқарастармен өскен ол, бірте-бірте христиан дініне шын ниетпен сенді. "Мен өлемін, - деді ол, - тәубеші христиан және тәубесіз либерал". Оның әдеби еңбектері, олардың көп бөлігі жарияланбағанмен, 1856 жылы Луи де Бопой де Сен-Олердің орнын басып, Француз академиясына мүше болып сайланды. Ол сондай-ақ Моральдық және саяси ғылымдар академиясының мүшесі болды. Ол осы білімді қоғамдардың жұмысына белсенді және жақсы қатысты.
The revolution of 1848 was a great blow to him, for he realized that it meant the final ruin of the constitutional monarchy, in his view the political system best suited to France. He took his seat, however, in the republican National Assembly and in the Convention of 1848, and, as a member of the section known as the "Burgraves", fought against both socialism and what he foresaw as a coming autocratic reaction. He shared with his colleagues the indignity of the 2 December 1851 coup, and remained for the remainder of his life one of the bitterest enemies of the Second Empire, though he was heard to remark, with that caustic wit for which he was famous, that the empire was the government which the poorer classes in France desired and the rich deserved. The last twenty years of his life were devoted chiefly to philosophical and literary pursuits. Having been brought up by his stepfather in the sceptical opinions of the time, he gradually arrived at a sincere belief in the Christian religion. "I shall die," he said, "a penitent Christian and an impenitent Liberal". His literary works, though few of them have been published, were rewarded in 1856 by a seat in the Académie française, replacing Louis de Beaupoil de Saint Aulaire, and he was also a member of the Académie des sciences morales et politiques. In the labors of those learned bodies he took an active and assiduous part.