Кіріспе

Ксантин (/zæ/nθ/iː/n/ немесе /zæ/nθ/aɪ/n/, көне грекше ξανθός xanthós "сары" оның сары ақ түсінен; ежелгі ксантикалық қышқыл; жүйелі атауы 3,7 дигидропурин 2,6 дион) – адам денесінің көптеген тіндері мен сұйықтықтарында, сондай-ақ басқа да организмдерде кездесетін пурин негізі. Ксантиннен кофеин, теофиллин және теобромин сияқты бірнеше стимуляторлар алынады. Ксантин – пуриннің ыдырау, синтез жолының өнімі, сонымен қатар қабынуды және туа біткен иммунитетті азайтады, ұйқыны тудыратын аденозиннің әсерін тежейді. + Ксантин туындыларының мысалдары:

| Атауы | R1 | R2 | R3 | R8 | IUPAC номенклатурасы | Табылатын жері |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ксантин | H | H | H | H | 3,7 дигидропурин 2,6 дион | Өсімдіктер, жануарлар |
| 7-Метилксантин | H | H | CH3 | H | 7-метил-3H-пурин-2,6-дион | Кофеин және теобромин метаболиті |
| Теобромин | H | CH3 | CH3 | H | 3,7-дигидро-3,7-диметил-1H-пурин-2,6-дион | Какао (шоколад), ерба мате, кола, гуайуса |
| Теофиллин | CH3 | CH3 | H | H | 1,3-диметил-7H-пурин-2,6-дион | Шаи, какао (шоколад), ерба мате, кола |
| Параксантин | CH3 | H | CH3 | H | 1,7-диметил-7H-пурин-2,6-дион | Кофеин қолданған жануарлар |
| Кофеин | CH3 | CH3 | CH3 | H | 1,3,7-триметил-1H-пурин-2,6(3H,7H)-дион | Кофе, гуарана, ерба мате, шай, кола, гуайуса, какао (шоколад) |
| 8-Хлоротеофиллин | CH3 | CH3 | HCl | | 8-хлоро-1,3-диметил-7H-пурин-2,6-дион | Синтетикалық фармацевтикалық ингредиент |
| 8-Бромотеофиллин | CH3 | CH3 | HBr | | 8-бромо-1,3-диметил-7H-пурин-2,6-дион | Памабром диуретикалық дәрі |
| Дипрофиллин | CH3 | CH3 | C3H7O2 | H | 7-(2,3-дигидроксипропил)-1,3-диметил-3,7-дигидро-1H-пурин-2,6-дион | Синтетикалық фармацевтикалық ингредиент |
| IBMX | CH3 | C4H9 | H | H | 1-метил-3-(2-метилпропил)-7H-пурин-2,6-дион | |
| Уриновая кислота | H | H | HO | | 7,9-дигидро-1H-пурин-2,6,8(3H)-трион | Пурин нуклеотидтері метаболизмінің қосалқы өнімі және зәрдің қалыпты құрауышы |

Патология

Сирек кездесетін генетикалық бұзылыстары бар адамдар, атап айтқанда ксантинурия және Леш-Нихан синдромы, жеткілікті мөлшерде ксантин оксидазасына ие болмайды және ксантинді несеп қышқылына түрлендіре алмайды. 2011 жылдың тамызында NASA-ның Жерде табылған метеориттермен жүргізген зерттеулеріне негізделген хабарлама жарияланды, онда ксантин және ДНК мен РНК құрамына кіретін аденин мен гуанин сияқты байланысты органикалық молекулалар ғарышта табылды деп көрсетілді.