Кіріспе

Пайперидин — молекулалық формуласы (CH2)5NH болатын органикалық қосылыс. Бұл гетероциклді амин алты мүшелі сақинадан тұрады, оның құрамында бес метилен көпір (–CH2–) және бір амин көпір (–NH–) бар. Бұл түссүз сұйықтық, аминдерге тән жағымсыз иіске ие. Атауы Piper туысының атауынан шыққан, бұл латын тілінде бұрыш деген мағынаны білдіреді. Пайперидин — кең таралған органикалық қосылыс болғанымен, ол көптеген фармацевтикалық препараттар мен алкалоидтардағы, мысалы, табиғи соленопсин сарысуындағы, маңызды құрылымдық элемент ретінде жақсы танымал.

Пиперидин және оның туындылары табиғи түрде кездеседі

Пиперидиннің өзі қара бұрыштан, Псилокаулон абсимиле (Aizoaceae) және Петросимония монандрадан алынған. Пиперидиннің құрылымдық мотиві көптеген табиғи алкалоидтарда кездеседі. Олардың ішінде қара бұрышқа ащы дәм беретін пиперин де бар. Осының арқасында бұл қосылысқа осы ат берілді. Басқа мысалдар: отты құмырсқаның уыты – соленопсин, ағаш темекісінің (Nicotiana glauca) никотин аналогы – анабазин, үнді темекісінің лобелинасы және Сократты өлімге иемдеу үшін қолданылған уытты алкалоид – кониин.

Қалыптасу

Пиперидин циклогексанға ұқсас кресло тәрізді конформацияны қалайды. Циклогексаннан өзгеше, пиперидиннің екі анықталатын креслолық конформациясы бар: біреуі N–H байланысы осьтік жағдайда, ал екіншісі экваторлық жағдайда. 1950-1970 жылдар аралығындағы көптеген пікірталас-тартыстардан кейін, экваторлық конформация газ фазасында 0,72 ккал/моль-ға тұрақтырақ екені анықталды. Полярлы емес еріткіштерде 0,2 мен 0,6 ккал/моль аралығындағы мән шамаланған, бірақ полярлы еріткіштерде осьтік конформер тұрақтырақ болуы мүмкін. Екі конформер азот инверсиясы арқылы жылдам түрленеді; бұл процеске қатысты еркін энергияның белсендіру кедергісі 6,1 ккал/моль деп бағаланады, бұл сақина инверсиясы үшін 10,4 ккал/моль-ден едәуір төмен. N-метилпиперидин жағдайында экваторлық конформация 3,16 ккал/моль артықшылыққа ие. Пиперидиннен туындаған энаминдер Stork энамин алкилдеу реакциясында субстраттар болып табылады. Кальций гипохлоритімен өңдегенде пиперидин N-хлоропиперидинге, C5H10NCl формулалы хлораминге айналады. Соның нәтижесінде хлорамин циклдік иминді алу үшін дегидрогалогенирлеуге ұшырайды.

NMR химиялық бақылау

13C ЯМР: (CDCl3, ppm) 47, 27.2, 25.2
1H ЯМР: (CDCl3, ppm) 2.79, 2.19, 1.51