Кіріспе

Табиғи психоделикалық зат

Мескалин немесе мескалин (3,4,5 триметоксифенетиламин) – табиғи психоделикалық протоалкалоид, құрамындағы фенетиламин класына жатады және ЛСД мен псилоцибинге ұқсас галлюциногендік әсер етеді.

Тарих және қолданылуы

Пейотты Мексикадағы Американың жергілікті халықтары кем дегенде 5700 жылдан бері қолданып келеді. Еуропалықтар алғашқы байланыс кезінде, әсіресе Мексикадағы Уичол тайпасы арасында, американдықтардың діни рәсімдерінде пейоттың қолданылуын байқады. Сан-Педро сияқты мескалин қамтитын басқа кактустар Оңтүстік Америкада, Перуден Эквадорға дейін ұзақ жылдар бойы қолданылып келген. Испанияның жаулауы кезінде ацтек империясында және Солтүстік Мексикада діни және рәсімдік пейот қолданысы кеңінен таралған, бірақ діни қуғын-сүргін оны Тынық мұхитының жағалауына және Оңтүстік-Батыс Техасқа дейін шектеді. Дегенмен, 1880 жылға қарай пейот қолдануы Оңтүстік-Орталық Америкадан солтүске қарай тарала бастады, киова және команч тайпалары «жаңа түрі пейот рәсімін» бастады. 1920 жылы АҚШ-та «Жергілікті американдықтар шіркеуі» ретінде заңды түрде тіркелген бұл діни тәжірибелер содан бері Канаданың Саскачеван провинциясына дейін тарады. Орташа пейот түймесі шамамен 25 мг мескалин қамтиды. Мескалинды алғаш рет 1897 жылы неміс химигі Артур Хефтер оқшаулап, анықтады, ал 1919 жылы Эрнст Спет синтездеді. 1955 жылы ағылшын саясаткері Кристофер Мейхью Би-би-си-дің «Панорама» бағдарламасы үшін экспериментке қатысып, психиатр Хамфри Осмондтың қадағалауымен 400 мг мескалин қабылдады. Жазба тым даулы деп танылып, бағдарламадан алынып тасталғанымен, Мейхью бұл тәжірибені «мен жасаған ең қызықты нәрсе» деп бағалады.

Медициналық мақсатта қолдану мүмкіндігі

Мескалиннің кең ауқымды медициналық қолданылу мүмкіндіктері бар, соның ішінде алкоголизм мен депрессияны емдеуге қатысты. Дегенмен, Психотроптық заттар жөніндегі конвенцияның І тізімінде бақыланатын зат ретінде тіркелуі зерттеушілерге осы препараттың қолжетімділігін шектейді. Осы себепті, 1970-жылдардың басынан бері мескалиннің адамдарға қатысты әсері мен потенциалды емдік тиімділігін зерттеуге арналған өте аз ғылыми жұмыстар жүргізілді.

Биосинтез

Мескалин тирозиннен биосинтезделеді, ал тирозин фенилаланин гидроксилаза ферменті арқылы фенилаланиннен түзіледі. Lophophora williamsii (Peyote) -де дофамин mO метилдеу және ароматикалық гидроксилдеуді қамтитын биосинтез жолы арқылы мескалинге айналады. Тирозин мен фенилаланин мескалин синтезі үшін метаболикалық прекурсорлар болып табылады. Тирозин тирозин декарбоксилаза арқылы тираминге дейін декарбоксилденуі және кейін монофенол гидроксилаза арқылы 3-көміртекте окидануы мүмкін, немесе алдымен тирозин гидроксилаза арқылы гидроксилденіп L-DOPA-ға айналуы және DOPA декарбоксилаза арқылы декарбоксилденуі мүмкін. Бұл дофамин құрайды, содан кейін S-аденозилметионинге (SAM) тәуелді механизм арқылы катехол O-метилтрансфераза (COMT) метилдеуіне ұшырайды. Нәтижесінде алынған аралық зат қайтадан гидроксилаза ферментімен, ықтималда монофенол гидроксилазамен, 5-көміртекте окиданып, COMT арқылы метилденеді. Алкил тобына қатысты екі мета-позицияда метилденген өнім, 4-көміртекте гуаякол O-метилтрансферазасымен соңғы метилдеуге ұшырайды, ол да SAM тәуелді механизммен жұмыс істейді. Метилдеудің соңғы қадамы мескалиннің түзілуіне әкеледі. Фенилаланин L-аминокислота гидроксилаза арқылы L-тирозинге айналу арқылы прекурсор ретінде қызмет етеді. Айналысқаннан кейін ол жоғарыда сипатталғандай жолмен өтеді.

Зертханалық синтез

Мескалин алғаш рет 1919 жылы Эрнст Спет 3,4,5 триметоксибензоил хлоридінен синтезделді. Калий цианиді мен 3,4,5 триметоксибензальдегид арасындағы цианогидрин реакциясы, одан кейін ацетилдеу және тотығуын тоқтату. 3,4,5 триметоксибензальдегидтің нитрометанмен Генри реакциясы, содан кейін ω нитротриметоксистиреннің нитроқосындысын тотығуын тоқтату. Элемициннің озонтолизі, содан кейін редуктивті аминация. Эудезмік қышқылының метил эфирін тотығуын тоқтату, содан кейін галогендеу, Колбе нитрил синтезі және нитрилді тотығуын тоқтату. 3,4,5 триметоксифенил ацетамидінің амидін тотығуын тоқтату. Литий-алюминий гидридімен 3,4,5 триметокси(2 нитровинил)бензолды тотығуын тоқтату. Бастапқы дозаның шамамен жартысы алты сағаттан кейін шығарылады, бірақ кейбір зерттеулер оның шығарылу алдында мүлдем метаболизденбейтінін көрсетеді. Мескалин CYP2D6 ферментімен метаболизденбейді және мескалиннің 20%-дан 50%-ы өзгермеген күйінде зәрмен шығарылады, ал қалғаны мескалиннің деаминделген, тотыққан карбоксил қышқылы түрінде шығарылады, бұл МАО ыдырауының ықтимал салдары. Мескалиннің LD50 әртүрлі жануарларда өлшенді: 212 мг/кг (тышқандар), 132 мг/кг (қоян), және 328 мг/кг (теңіз шошқалары). Адамдар үшін мескалиннің LD50 шамамен 880 мг/кг құрайды.

Әдептік және мінез-құлықтық емес әсерлер

Мескалин ЛСД және псилоцибинге ұқсас психоделикалық күйді тудырады, бірақ оның ерекше ерекшеліктері бар. Түстердің айқындығы ерекше, жарқын және қарқынды көрінеді. Мескалин тәжірибесінде байқалатын қайталанатын визуалды үлгілерге жолақтар, шахмат тақталары, бұрышты тікенектер, көп түсті нүктелер және өте қарапайым, бірақ күрделіге айналатын фракталдар кіреді. Ағылшын жазушысы Алдус Хаксли өзінің "Түсініктің есіктері" (1954) атты автобиографиялық кітабында көз қабақтары арқылы түсетін жарықтан жарықтандырылған, анимацияланған боялған шыныға ұқсас, өзін-өзі өзгертетін аморфты пішіндерді сипаттады. ЛСД сияқты, мескалин де пішіннің бұрмалануын және калейдоскоптық тәжірибелерді тудырады, бірақ олар көздері жұмық және жарық аз болғанда анық көрінеді. Генрих Клювер 1920 жылдары мескалин сапарының басында болатын төрт геометриялық визуалды галлюцинацияның бірін сипаттау үшін "торлы өрмек пішіні" терминін қолданды: "Айналатын орталыққа жиналатын түрлі түсті жіптер, тұтастай алғанда, торына ұқсайды". Қалған үш пішін – шахмат тақтасының дизайны, туннель және спираль. Клювердің сөзіне сүйенсек, "көптеген "әдеттен тыс" көріністер жақыннан қарағанда осы тұрақты пішіндердің өзгеруі ғана". ЛСД сияқты, музыканың көмегімен синестезия да пайда болуы мүмкін. Мескалин қолданудың ерекше және бірегей ерекшелігі – үш өлшемді нысандардың "геометриялануы". Нысан тегістеліп, бұрмаланып көрінеді, бұл кубистік суреттемеге ұқсас. Мескалин симпатикалық жүйкелік белсенділіктің үлгісін тудырады, бұл зат үшін перифериялық жүйке жүйесінің басты нысанасы болып табылады.

Әрекет ету механизмі

Өсімдіктерде мескалин стресске жауап ретінде катехоламиндерді пайдаланатын жолдың соңғы өнімі болуы мүмкін, адамдар стресске ұшырағанда осындай қосылыстарды және кортизол сияқты басқаларын бөліп шығаратындай. Катехоламиндердің өсімдіктердегі in vivo функциясы зерттелмеген, бірақ олар антиоксиданттар, даму сигналдары және патогендердің ыдырауына қарсы тұратын жасуша қабырғасының құрамдас бөліктері ретінде жұмыс істей алады. Катехоламиндерді метилдеу арқылы белсенділігін жою нәтижесінде мескалин сияқты алкалоидтар пайда болады. Адамдарда мескалин басқа психоделикалық заттарға ұқсас әрекет етеді. Ол серотонин 5 HT2A рецепторына жоғары байланысқандықпен (аффиндилікпен) байланып, оны белсендіретін агонист ретінде әрекет етеді. 5 HT2A рецепторын белсендірудің психоделияға қалай алып келетіні әлі белгісіз, бірақ ол префронтальді қыртыстағы нейрондардың қоздырылуын қамтитын болуы мүмкін. Мескалиннің серотонин 5 HT2C рецепторына одан да жоғары байланысқандықпен (аффиндилікпен) байланысатыны белгілі. Байлану орындары Байлану аффинитеті Ki (μM) 5 HT1A 4.6 5 HT2A 6.3 5 HT2C 17 α1A >15 α2A 1.4 TAAR1 3.3 Дифлюоромескалин және трифлюоромескалин, оның амфетамин гомологы триметоксиамфетамин сияқты, мескалиннен күштірек. Эскалин мен проскалин де мескалиннен күштірек, бұл рецептормен байланысуда 4-позициялық алмастырушының маңыздылығын көрсетеді.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында 1970 жылы мескалин «Қамтитын есірткіге қарсы күрес және бақылау туралы» заңмен заңсыз деп жарияланды және ол І тізімдегі галлюциноген ретінде жіктеледі. Бұл препарат 1971 жылғы Психотроптық заттар туралы конвенция бойынша халықаралық деңгейде тыйым салынған. Мескалин тек белгілі бір діни топтар үшін (мысалы, 1978 жылғы Америкалық үнділердің діни бостандығы туралы заңға сәйкес Америкалық шіркеу) және ғылыми және медициналық зерттеулерде ғана заңды. 1990 жылы Жоғарғы Сот Орегон штатының Американың түпкілікті халқының діни рәсімдерінде мескалин қолдануын тыйым сала алатынына шешім шығарды. 1993 жылғы Діни бостандықты қалпына келтіру туралы заң (RFRA) діни рәсімдерде пейотты қолдануға рұқсат берді, бірақ 1997 жылы Жоғарғы Сот штаттарға қарсы қолданғанда RFRA конституцияға қайшы екенін анықтады. Көптеген штаттар, соның ішінде Юта штаты, нәсіліне қарамастан, «шынайы діни ниетпен» немесе діни ұйымның құрамында пейотты пайдалануды заңдастырды. 2022 жылдың қараша айында Колорадо штатындағы 122-ші ұсыныс бойынша синтетикалық мескалин, бірақ кактустардан алынған мескалин емес, ресми түрде декриминализацияланды. Эхинопсис туысына жататын және мескалин қамтитын кактустар Бақыланатын заттар туралы заң бойынша техникалық тұрғыдан бақыланатын заттар болып табылады, бірақ олар көбінесе сәндік өсімдіктер ретінде сатылады.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда тазартылған ұнтақ түріндегі мескалин А класты есірткі болып саналады. Дегенмен, кептірілген кактус заңды түрде сатып алынып сатылуы мүмкін.

Австралия

Мескалин Австралиядағы Улар стандарты бойынша (2020 жылдың ақпаны) 9-шы тізімдегі зат саналады. 9-шы тізімдегі заттар – "Төмен дозада да зиян келтіру қаупі жоғары және өндірілу, қолданылу немесе пайдалану кезінде ерекше сақтық шараларын талап ететін заттар" деп жіктеледі. Бұл улар тек қана мамандандырылған немесе рұқсат етілген пайдаланушыларға ғана қолжетімді болуы керек, олар оларды қауіпсіз пайдалану үшін қажетті білікке ие. Олардың қолжетімділігін, иеленуін, сақталуын немесе пайдаланылуын шектейтін арнайы ережелер қолданылуы мүмкін. Ресейде мескалин, оның туындылары және мескалин қамтитын өсімдіктер есірткі заттары ретінде тыйым салынған (I тізім).

Белгілі пайдаланушылар

Антонин Арта 1947 жылы «Пейот биі» атты шығармасын жазды, онда ол он жыл бұрын Мексикада пейотпен болған тәжірибесін сипаттайды. Джерри Гарсия Grateful Dead тобын құрғанға дейін пейотты қолданған, бірақ кейіннен асқазанға оңай тиетін LSD және DMT-ге ауысты. Аллен Гинзберг пейотты қабылдады. Оның «Ұлы айқай» өлеңінің екінші бөлігі Сан-Францискода көрген пейоттан туған көрініспен байланысты. Кен Кеси «Күкі ұясынан ұшқандар» романын жазғанға дейін пейотты қолданған. Жан-Поль Сартр өзінің алғашқы кітабы «Қиял» жарық көрмес бұрын мескалинді қолданды; ол теңіз жануарларынан қорқып жүрмін деп ойлаған кезде жаман сапарға шықты. Осыдан кейін көптеген жылдар бойы ол өзін лобстерлер қуалайды деп ойлады және олардан құтылу үшін Жак Лаканның пациенті болды. Оның «Кермек» романында лобстерлер мен крабтар кездеседі. Хаволок Эллис мескалинмен болған тәжірибе туралы алғашқы жазбаша баяндамалардың бірін жасады (1898). Польшалық жазушы, суретші және философ Станислав Игнаци Виткевич мескалинмен тәжірибе жүргізіп, 1932 жылы жарық көрген «Никотин, алкоголь, кокаин, пейот, морфин, эфир» кітабында осы тәжірибесін баяндады. Олдос Хаксли «Түсініктің есіктері» атты эссесінде мескалинмен болған тәжірибесін сипаттады (1954). Джим Кэрролл «Баскетбол күнделіктері» кітабында досы Мексикадан контрабандалық жолмен әкелген пейотты қолданғанын айтты. Хантер С. Томпсон «Мескалитомен алғашқы кездесуім» атты еңбегінде мескалинді алғаш рет қолданғаны туралы егжей-тегжейлі баяндама жазды. Бұл еңбек «Қияметке талғандардың әндері» кітабында жарияланды және «Лас-Вегастағы қорқыныш пен жеккөрініш» романында маңызды орын алды. Психоделикалық зерттеулердің пионері Александр Шульгин психоделикалық қосылыстарды зерттеуге мескалинмен болған тәжірибесінен кейін шабыттанғанын айтты. 1974 жылы Шульгин мескалинге құрылымдық жағынан ұқсас, және мескалинмен бірге оның ең маңызды фенилэтиламин қосылыстарының бірі саналатын 2СВ психоделикалық фенилэтиламин туындысын синтездеді, сондай-ақ 2СЕ, 2СТ7 және 2СТ2 қосылыстарын да атады. Брайан Уинтер бұл затты алғаш рет қолданғаннан кейін «Марс көтеріледі» фильмін жасады. Джордж Карлин 2008 жылы берген сұхбатында жастық шағында мескалинді қолданғанын айтты. Карлос Сантана 1989 жылы Rolling Stone журналына берген сұхбатында мескалин қолдану туралы әңгімеледі. Дисней аниматоры Уорд Кимболл 1960-шы жылдары UCLA жүргізген мескалин мен пейотты зерттеуге қатысқанын баяндады. Майкл Сера сұхбатында «Кристалл фея және сиқырлы кактус» фильмі үшін нағыз мескалинді қолданғанын мәлімдеді. Филип К. Дик мескалин қабылдағаннан кейін «Көз жасымды ағыт, полиция қызметкері» романын жазуға шабыттанды. Артур Клепс, психолог, есірткіні заңдастыруды жақтаған және жазушы, оның Неоамерикан шіркеуі марихуана және LSD, пейот сияқты галлюциногендерді рухани ояну мен зерттеу үшін қолдады. 1960 жылы Нью-Йорктегі Delta Chemical Company компаниясынан пошта арқылы 1 грамм мескалин сульфатын сатып алып, 500 мг қолданды. Ол психоделикалық сапарға шықты, бұл оның өмірі мен көзқарасындағы үлкен өзгерістерге әкелді.