Кіріспе
Ахарналықтар (көне грекше: Ἀχαρνεῖς Akharneîs; Аттика диалектісі: Ἀχαρνῆς) – афиналық драматург Аристофанның үшінші пьесасы және қазірге дейін сақталған он бір пьесасының ең ертесі. Ол б.з.д. 425 жылы жас драматургтің атынан Каллистрат атты әріптесімен қойылды және Леная фестивалінде бірінші орынды жеңіп алды. «Ахарналықтар» афиналық азамат Дикайополис туралы, ол керемет түрде спарталықтармен жеке бейбіт келісімге қол жеткізеді және кейбір афиналықтардың қарсылығына қарамастан, бейбітшіліктің артықшылықтарын пайдаланады. Пьеса абсурдты юморымен, Пелопоннес соғысын аяқтауға шақыратын фантазиялық ойларымен және автордың бұрынғы пьесасы «Вавилондықтарды» сынға алған саясаткерлер, мысалы Клеон сияқтыларға, афиналық полиске қаралап жазады деп айыптағандарына жауап беруімен ерекшеленеді. «Ахарналықтарда» Аристофан саяси қысымға бағынбауға бейімділігін көрсетеді. Аристофанның басқа да сақталған пьесаларымен бірге «Ахарналықтар» – ескі комедия деп аталатын, өте сатирикалық драма жанрының сирек және ең көне мысалдарының бірі.
The Acharnians or Acharnians (Ancient Greek: Ἀχαρνεῖς Akharneîs; Attic: Ἀχαρνῆς) is the third play — and the earliest of the eleven surviving plays — by the Athenian playwright Aristophanes. It was produced in 425 BC on behalf of the young dramatist by an associate, Callistratus, and it won first place at the Lenaia festival. The Acharnians is about an Athenian citizen, Dikaiopolis, who miraculously obtains a private peace treaty with the Spartans and enjoys the benefits of peace in spite of opposition from some of his fellow Athenians. The play is notable for its absurd humour, its imaginative appeal for an end to the Peloponnesian War, and for the author's spirited response to condemnations of his previous play, The Babylonians, by politicians such as Cleon, who had reviled it as a slander against the Athenian polis. In The Acharnians, Aristophanes reveals his resolve not to yield to attempts at political intimidation. Along with the other surviving plays of Aristophanes, The Acharnians is one of the few – and oldest – surviving examples of a highly satirical genre of drama known as Old Comedy.
Сюжет
Пьеса Дикайополис Пниксте (Афина Ассамблеясы немесе экклезия мемлекеттік мәселелерді талқылау үшін үнемі жиналатын төбе) жалғыз отырғанынан басталады. Ол орта жастағы, көңілі қажыған, көңілі қатқан көрінеді. Көп ұзамай ол өз ой-пікірлерін және сезімдерін көрермендерге жеткізе бастайды. Ол Пелопоннес соғысынан шаршағанын, өз ауылына қайтуға құштарлығын, уақтылы басталмаған экклезияға деген шыдамсыздығын және соғысты тоқтату туралы пікір алмасатын спикерлерді ашуға бел буғанын көрсетеді. Көп ұзамай бірнеше азаматтар келіп, бәрі ең жақсы орынға ие болу үшін итеріп-төгіп, содан кейін күннің жұмысы басталады. Бірқатар маңызды спикерлер жиналысқа сөйлейді, бірақ тақырып бейбітшілік емес және оның бұрынғы уәдесіне сәйкес, Дикайополис олардың сыртқы келбеті мен ықтимал ниеттері туралы қатты пікір айтады. Біріншіден, көптеген жылдардан кейін парсы сарайынан оралған елші бар, ол парсы қонақжайларынан төзуге мәжбүр болған мол қонақжайлылық туралы шағымданады; содан кейін парсы грандесі, Ұлы патшаның көзі, Псевдартаба, алып көзді және мылжың сөздерді мақтан тұтады, оған кейбір евнуктер қосылады, олар жалған афиналықтардың жағымсыз жұбы болып табылады; содан кейін, жақында Фракиядан оралған елші, солтүстіктегі мұздай жағдайларды кінәлайды, ол жерде көп уақыт болу үшін халық есебінен; және ақырында, Афина үшін күресуге дайын, бірақ аштықпен басты кейіпкердің түскі тамағын ұрлайтын одамантиандардың толқыны бар. Бейбітшілік туралы сөз қозғалмайды. Дегенмен, Дикайопольдің Амфитеймен кездескені - экклезияда, ол Триптолемус пен Деметренің өлмейтін үлкен немересі екенін және сонымен қатар спартандықтармен жеке түрде татуласа алатынын мәлімдейді. Дикайополь оның талаптарын қабылдайды және оған жеке бейбітшілік орнату үшін сегіз драхма төлейді, бұл амфитеуске қол жетеді. Дикайополис өзінің жеке бейбітшілігін ауылдық Дионисияның жеке мерекелерімен атап өтеді, ол өз үйінің алдындағы шағын парадпен басталады. Алайда, оған және оның үй ішіне Акарнадан келген қарт шаруалар мен көмір жағушылар тобыры шабуыл жасайды. Олар бұрынғы соғыстардың мықты ардагерлері, олардың фермаларын қиратып, спартандықтарды жек көреді және олармен татулық туралы сөйлесетін кез келген адамды жек көреді. Олар рационалды дәлелдерге бейім емес, сондықтан Дикайополис тұтқынға алып, семсер алып, қарттардан оны жалғыз қалдыруды талап етеді. Тұтқын - Ахарния көмірінің себеті, бірақ қарттар Ахарниядан келген кез-келген нәрсеге сентиментальді орын алады (немесе мүмкін олар жай ғана сол сәттегі драмаға түсіп қалады), және олар Дикаиополисті тыныштықта қалдыруға келіседі, егер ол көмірді аяса. Дикайополиске қарасты ағаш көмірінің және құралдың маңыздылығы сол аймақтың негізгі кіріс көздерінің бірі ағаш көмірін өндіру және сату болып табылады. Бұл да қарсылық білдірушілердің тым қатты жауап беруін дәлелдейді. Ол барымтаны тапсырады, бірақ ол енді тек тыныштықта жалғыз қалдырудан басқа да нәрселерді қалайды: ол қарттардың өз ісіне деген әділдікке сенуін қатты қалайды. Ол тіпті, егер олар оны тыңдаса, оның басын кесу блогына тіге отырып сөйлеуге дайын екенін айтады, бірақ ол өзінің азаматтарының қаншалықты болжауға болмайтын екенін біледі: ол Клеонның "өткен жылғы ойын" үшін оны сотқа қалай сүйреп әкелгенін ұмытпағанын айтады. Бұл айтылған Клеонмен қиындықтар ойын-сауық кезінде Дикайополис Аристофанды (немесе мүмкін оның продюсері Каллистрат) білдіреді және мүмкін автор шын мәнінде масканың артындағы актер. Хордың соғысқа қарсы сөйлеуіне рұқсат алғаннан кейін Дикайополис / Аристофан оған арнайы көмек қажет деп шешеді және ол ақылды аргументтерімен танымал автор Еврипидтің үйіне барады. Алайда, ол тек өзінің трагедиясы "Телеф" драмасының кейіпкері қайыршы кейіпкер болып көрінген костюмді алуға барады. Осылайша, қайыршы кейіпкері ретінде маскировкаланған және басын кесу блогына тігіп, Дикайополис / Телеф / қайыршы / Аристофан Хорға соғысқа қарсы тұру себептерін түсіндіреді. Соғыстың басталуы үш келіншіні ұрлаудан басталды, оны жеке пайда үшін пайда көрушілер жалғастыруда. Хордың жартысы осы пікірталасқа құлақ асады, ал қалған жартысы бұлай етпейді. Ахарандықтар мен Ахарандықтар арасында Дикайополис / Телеф / қайыршы / Аристофанға қарсы күрес басталады, ол тек афиналық генерал Ламахус (оның да көрші үйде тұрғаны) үйінен шығып, өзін мақтаншақ түрде күреске енгізген кезде аяқталады. Қалыптылық қалпына келтіріледі, содан кейін генералға неліктен ол жеке түрде Спартаға қарсы соғысты қолдайтыны туралы сұрақтар қойылады. Бұл оның міндет сезімінен ба, әлде ол үшін төленгенінен ба? Осы жолы Хордың барлығы Дикайополистің аргументтеріне құлақ асады. Дикайополис және Ламахус жеке үйлеріне қайтып кетеді, содан кейін Хор авторды мақтаған және қарттардың осы жылдам заманда заңгерлердің қолынан қаншалықты қиындық көріп жатқанына ағынан тосқан парабазис басталады. Дикайополис қайтадан сахнаға оралып, Афинаның жауымен бейбіт түрде сауда жасауға болатын жеке базарды құрады. Әртүрлі екінші дәрежелі кейіпкерлер фарс жағдайында келіп-кетіп жатады. Аштықтан өлген Мегариялық қыздарын, шошқашалар ретінде жасырып, сарымсақ пен тұзға (соғысқа дейін Мегарияда көп болған өнімдерге) сауда жасайды. Содан кейін хабарлаушы немесе сыпырауыш шошқашаларды жаудың контрабандасы ретінде тәркілеуге тырысады, бірақ Дикайополис оны қууып жібереді. (Ескеріңіз, шошқашалар әйелдердің жыныс мүшелерін де білдіреді). Содан кейін Боэтиялық құстар мен шабақтарды сатуға келеді. Дикайополис Боэтиялыққа қажет болатын сауда заттарының ешқайсысы жоқ, бірақ ол Боэтияда сирек кездесетін тауарға оның қызығушылығын оятуға шеберлікпен қол жеткізеді - афиналық сыпырауыш. Тағы бір сыпырауыш сол сәтте келіп, құстар мен шабақтарды тәркілеуге тырысады, бірақ оның орнына ол саз құмырасы сияқты мақтамен оралған және Боэтиялыққа үйіне қайтарылып әкелінеді. Тағы да басқа келушілер келіп-кетіп, содан кейін екі жаршы келеді, біреуі Ламахусты соғысқа шақырады, екіншісі Дикайополисті кешкі асқа шақырады. Екеуі де шақырылған жерге барады және көп ұзамай қайта оралады: Ламахус, шайқаста алған жарақаттарынан қиналып, әр қолында солдаттар тіреп тұр; Дикайополис, көңілді мас және әр қолында биші қыз. Дикайополис қуанышпен шарап қалпын сұрайды - ол ішімдік сайысында жеңіп алған жүлде - содан кейін барлығы жалпы мерекеде шығып кетеді (Ламахустың қиналып шығуынан басқа).
Талқылау
Пелопоннес соғысы және Аристофанның соғысты қолдайтын популист Клеонмен жеке күресі – осы пьесаның негізінде жатқан ең маңызды екі мәселе.
Соғыстағы Афина
Спартандықтар Грекияның құрлық бөлігіндегі басым әскери күш болды, сондықтан афиналықтар өз қала қабырғаларының қауіпсіздігінен алыс жаяу сапарға шығуға тартынды. Көптеген афиналықтар бұрын ауылдық жерлерде өмір сүрген. «Ахарниялықтар» осы ауылдықтан қалалық өмірге көшудің тартыншақтығын көрсетеді. Пниксте отырған Дикаиополис ауылға көңілмен қарайды және өз ауылына қайта оралу тілегін білдіреді. Сол сияқты, ескі ахарниялықтар өз шаруашылықтары туралы сүйіспеншілікпен ән айтады, жаудың жүзімдіктерін жойғаны үшін оларды жек көреді және афиналық агораны қалың адамдармен толған, қашу керек жер деп санайды. Алайда, Афина Жерорта теңізіндегі басым теңіз державасы болды және оның азаматтары теңіз арқылы салыстырмалы түрде оңай саяхаттауға мүмкіндік алды. Сондықтан, Парсы мен Фракиядан оралған елшілер Дикаиополиске ұнамайды, өйткені ол шетелде көңіл көтеріп жүргенде, қамалдарда күзетші болып өмір сүрді. Ламахас және Коэсура сияқты ерекше құқықтары бар адамдар қиын жағдай туғанда Афинадан шыға алады, олар қалалық үйден шығарылған лақтықтарға теңестіріледі. Осылайша, нағыз жаулар – Дикайополис сауда жасауға қуанған мегариялық және бооттық шаруалар емес, тіпті мегариялық одақтастарын қорғауға тырысқан спартандықтар да емес. Шын мәнінде, нағыз жаулар – Дикайополисті халыққа толы қалалық өмірге мәжбүрлеген «жалған, зұлым кішкентай адамдар». Дикайополис соғыстың себептерін күлкілі де, қапалы түрде түсіндіреді. Оның Перикл және Мегария жарлығына жасаған сын-ескертпелері шынайы көрінеді, бірақ ол үш әйелді ұрлауды соғысқа кінәлағанда тарихшы Геродотты пародиялаған сияқты (Геродот гректер мен азиялықтар арасындағы қақтығыстардың себебі ретінде Ио, Европа, Медея және Еленаның ұрлануын келтіреді). «Ахарниялықтар» шығармасында Геродоттың еңбегіне сілтеме жасайтын екі бөлім бар: Дикайополистің үш әйелді ұрлау туралы айтуы және афиналық елшінің Парсыдағы саяхаты туралы баяндамасы.
Аристофан Клеоның қарсылығы
Аристофан немесе оның продюсері Каллистрат, бұрынғы "Вавилондар" пьесасымен полисті қаралағаны үшін Клион тарапынан сотталды. Бұл пьеса көктемнің басында, теңізде кеме қатынасы мүмкін болғанда және қалада көптеген шетелдіктер болғанда өткізілетін қалалық Дионисия фестивалі үшін қойылған еді. Алайда, "Ахарндықтар" көрермендеріне осы пьеса Лейная фестивалі үшін қойылғаны еске салады, ол қысқы фестиваль болып, оған аз ғана шетелдіктер қатысады. Автор сондай-ақ, осы пьесаның нақты мақсаты полис емес, "жалған, зұлым кішкентай адамдар" екенін мәлімдейді. Бұл ойларды Дикайополис, автор немесе продюсер ретінде білдіреді. Одан кейін ол соғысқа қарсы аргументін басын тілікке қойып жеткізеді, бұл Клеон сияқты ықпалды тұлғалардың ниеттерін сынағанда сатирик өзін қауіпке тікелей салатын жағдайға жасалған әзілдеме сілтемесі болып табылады.
Стандартты басылым
Пьесаның стандартты ғылыми басылымы – С. Дуглас Олсон (ред.), Аристофан: Ахарнянтар (Оксфорд университетінің баспасы, 2002).
Өнер көрсетулер
1886 жылдың 14 мамыры: Филадельфия, Музыка академиясы, түпнұсқа грек тілінде, Пенсильвания университетінің студенттері классикалық ғалымдардың беделді жиналысының алдында орындады. Бұл туралы The New York Times (архив) газеті хабарлады.