Кіріспе

Мұра құқығындағы әкімші

Орындаушы – тағайындалған міндетті немесе қызметті орындауға жауапты адам. Әйел түрі – орындаушы (executrix) деп те аталуы мүмкін.

Өсиетті орындаушы

Өсиетті орындаушы – өсиетті жасаған адамның тағайындаған немесе өсиет қалдырушының көрсеткен адамы, өсиеттегі талаптарды орындау үшін жауапты. Әдетте, өсиетті орындаушы өсиетті сотқа ұсынуға міндетті, бірақ оны орындауы шарт емес. Өсиетті орындаушының міндеттеріне өсиетте көрсетілгендей мүлікті иеленушілерге беру, мұрагерлердің кім болуы мүмкін екенін анықтау, мүліктің қарыздарын жинап төлеуді ұйымдастыру және кредиторлардың талаптарын қарастыру кіреді. Өсиетті орындаушы мүліктік салықтарды есептеп, қажетті құжаттарды толтырып, тиісті төлемдерді жүзеге асырады. Ол сондай-ақ заңгерге мүліктік мәселелерде көмектеседі. Бұдан өзге, өсиетті орындаушы өсиетте қалдырылған мәліметтерге сүйене отырып, қайырымдылыққа немесе басқа ұйымдарға қайырымдалықтардың қайда жіберілетінін анықтайды. Көп жағдайда, өсиетті орындаушы мүлік бойынша барлық мәселелерде өкіл болып табылады және мүліктің атынан сотқа шағымдануға немесе сотталуға құқылы. Өсиетті орындаушы мүлікке заңды құқық иеленеді, бірақ өсиетте рұқсат етілмесе, оны жеке пайдалануға құқығы жоқ. Егер қайтыс болған адамның мүлкімен заңды өкілеттіксіз айналысса, ол "de son tort" орындаушысы деп аталады. Мұндай адамның әрекеттерін заңды өсиетті орындаушылар немесе әкімшілер бекіте алады, егер олар қайтыс болған адамның өсиетіне немесе мұрагерлердің құқықтарына қайшы келмесе. Егер өсиет болмаса, адам "өсиетсіз" қайтыс болды деп есептеледі, яғни "куәліксіз". Осының салдарынан, орындаушы тағайындалмайды. Егер өсиет болмаса немесе тағайындалған өсиетті орындаушы әрекет ете алмаса немесе әрекет етуге ниеті болмаса, әкімші оның орнына келеді. Өсиетті орындаушылар мен әкімшілерді біріктіретін жалпы термин – жеке өкіл. Англия мен Уэльсте егер адам зейнеткерлер үйінде қайтыс болса және оның туыстары табылмаса, оның күтіміне жауапты адамдар автоматты түрде оның өсиетті орындаушылары болады. Шотландия заңы бойынша, кез келген жеке өкіл "орындаушы" деп аталады, ал орындаушыны тағайындау үшін "орындаушы nominate", ал әкімшіні тағайындау үшін "орындаушы dative" терминдері қолданылады. Мұрагер ретінде тағайындалған кез келген адам мүлікті басқарудан бас тартуға құқылы. Ұлыбританияда мұндай шешім қабылданғаннан кейін тағайындалған адам "құқықты сақтап қалу туралы" хатқа қол қоюға құқылы, бұл оған мүліктік жарнаға аталған адам алынса немесе әрекет ете алмаса, кейін өсиетті орындаушы ретінде әрекет етуге мүмкіндік береді.

Орындаушының жалақысы

Кейбір елдерде, мысалы, АҚШ-та, өсиетті орындаушы өз қызметі үшін сыйақы алуға автоматты түрде құқылы, бірақ бұл сома юрисдикцияға қарай күрт өзгеріп отырады. Егер өсиетте нақты көрсетілмесе, бұл сыйақы көбінесе жұмсалған еңбекке қатысты "орынды" деп есептелетін сомамен анықталады, алайда бірқатар юрисдикцияларда сома жалпы мүліктің проценттік үлесі ретінде белгіленеді. Мысалы, Калифорнияда өсиетті орындаушыға мүліктің алғашқы 100 мың долларының 4%-ы, келесі 100 мың долларының 3%-ы және т.б. төленеді. Басқа елдерде, мысалы, Ұлыбританияда, өсиетті орындаушы сыйақы алуға автоматты түрде құқылы емес, бірақ сыйақы өсиетте көрсетілуі немесе сотқа өтініш беру арқылы белгіленуі мүмкін.