Кіріспе
Американдық романист, эссеші және әдеби сыншы Джон Шамплин Гарднер (John Champlin Gardner Jr.) (21 шілде 1933 – 14 қыркүйек 1982) – американдық романист, эссеші, әдеби сыншы және университет профессоры. Ол ең көп танылғаны – 1971 жылғы «Грендел» романымен, ол Беовульф мифін даMonster көзқарасынан қайта жазған туынды.
John Champlin Gardner Jr. (July 21, 1933 – September 14, 1982) was an American novelist, essayist, literary critic, and university professor. He is best known for his 1971 novel Grendel, a retelling of the Beowulf myth from the monster's point of view.
Ерте өмір және білім
Гарднер Нью-Йорктің Батавия қаласында дүниеге келген. Оның әкесі дін қызметкері және сүт шаруашылығымен айналысатын, ал анасы жақын маңдағы ауылдағы кішкентай мектепте үшінші сыныпты оқытқан. Екеуі де өлеңді ұнататын, достарының үйінде сүйікті өлеңдерін және фермадағы өмір туралы өздері жазған өлеңдерін оқып беретін. Гарднер Американың скауттар ұйымында белсенді болып, «Игл скаут» атағына ие болды. Бала кезінде Гарднер мемлекеттік мектепке барып, әкесінің фермасында жұмыс істеді. 1945 жылдың сәуір айында оның кіші інісі Гилберт культиватормен апатқа ұшырап қаза тапты. Апат кезінде тракторды басқарып тұрған Гарднер өмір бойы інісінің өліміне өкініп, қорқынышқа толы түстер көріп, өткен оқиғаларды есіне әкеліп мазалады. Оқиға Гарднердің көркем шығармалары мен сын-пікірлеріне үлкен әсер етті, әсіресе 1977 жылғы «Құтқару» атты әңгімесінде апатты суреттеп, оны шығармашылыққа жетелейтін күш ретінде бейнеледі. Гарднер ДеПау университетінде білімін бастап, 1955 жылы Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінен бакалавр дәрежесін алды. 1956 жылы магистр, ал 1958 жылы Айова университетінен докторлық диссертациясын қорғады. 1970 жылы Детройт университетінде арнайы шақырылған профессор болып жұмыс істеді.
Көркем әдебиет
Гарднердің ең танымал романдары: "Күн сәулесі диалогтары" – классикалық мифологияны жақсы білетін есінен жаңылысқан адаммен сөйлесуге шақырылған, мақсатсыз полицей туралы; "Грендел" – Беовульф жырдағы оқиғаны монстрдің көзқарасынан, терең мәнді философиялық ойлармен қайта жазған туынды; және "Октябрь жарығы" – Вермонт ауылдық жерінде өмір сүріп, ұдайы дауласып жүрген ағайын-іні туралы (романда әйел оқитын, автордың ойлап тапқан "арзан роман" да бар). Осы соңғы кітап 1976 жылы Ұлттық кітап сыншыларының сыйлығына ие болды.
Шосердің өмірі мен дәуірі
1977 жылы Гарднер «Чосердің өмірі мен дәуірі» атты еңбегін жариялады. 1977 жылдың қазан айындағы Speculum журналындағы шолуда Самнер Дж. Феррис басқа авторлардың еңбектерінен дұрыс сілтеме көрсетілмей, толық немесе ішінара көшіріліп алынған деген бірнеше бөлімдерге назар салды. Феррис Гарднердің кітапты тым асығыс жариялағанын болжады, бірақ 1978 жылдың 10 сәуірінде сыншы Питер Прескотт Newsweek журналында Speculum мақаласын сілтеме ретінде келтіріп, Гарднерді плагиаттауда айыптады, ал Гарднер бұл айыптауға «тыныс тыйылып» жауап берді.
Адеп-ахлақтық көркем әдебиеттер
1978 жылы Гарднердің әдеби сын кітабы – «Ахлақты көркем әдебиет туралы» – кеңінен таралған ақпарат құралдарында резонанс тудырған дауға себеп болды. Гарднер «Дик Каветт шоу» бағдарламасында (16 мамыр, 1978) сұхбат беріп, «Нью-Йорк Таймс» журналының мұқабасында (1979 жылғы шілде) жарияланды. Оның Джон Апдайк, Джон Барт және басқа да американдық авторларды сынға алуы, әріптес жазушылар мен кітап сыншылары арасында оның беделін түсірді. Гарднер осы кітабына сын көтергендердің наразылығы салдарынан, оның аяқталған соңғы романы – «Миккелссонның шағылалары» – жағымсыз пікірлерге ұшырағанын айтты, бірақ кейін әдеби сыншылар бұл кітапты жоғары бағалады. Гор Видал «Ахлақты көркем әдебиет» кітабын, сондай-ақ Гарднердің романдарын жоғарыпарсылық және ұсақ-түйекшіл деп танып, Гарднерді «кейінгі уақытта жақтаушы болған, жұртшылыққа жақын, көктегі үлгілі американдық университет ретінде көретін христиан дін қызметкері» деп атады.
Оқыту
Гарднер өмір бойы көркем әдебиетті оқытты. Ол «Бред Лоф» жазушылар конференциясымен байланысты болды. Оның көркем әдебиет жазу шеберлігі туралы екі кітабы – «Көркем әдебиет өнері» және «Романшы болу жолы» – классикалық туындылар саналады. Гарднер шәкірттеріне шабыттандырды және Реймонд Карвердің айтуынша, кейде оларды қорқытып та жіберді. Чико мемлекеттік колледжінде (1959-1962 жылдары сабақ берген) Карвер Гарднерге берілген әңгіме ұнамағанын айтқанда, Роберт Пенн Уорреннің «Қара жиде қысы» деген әңгімесі туралы, Гарднер: «Оны қайта оқыған дұрыс» деді. Карвер: «Ол әзілдемеді», – деді және бұл оқиғаны Гарднердің «Романшы болу жолы» кітабының алғы сөзінде баяндады. Ол Гарднерге деген құрметін және оның жазудағы ұстаздық кеңесін де жазды. Чико штатынан басқа, Гарднер Оберлин колледжінде (1958–1959), Сан-Франциско штатының колледжінде (1962–1965), Оңтүстік Иллинойс университетінің Карбондейл қаласындағы филиалында (1965–1974), Бенингтон колледжінде және Бингемтон университетінде (1974–1982) сабақ берді.
Отбасылық өмір
Гарднер 1953 жылдың 6 маусымында Джоан Луиза Паттерсонға үйленді; осы некеден балалары дүниеге келді, бірақ 1980 жылы ажырасып кетті. Авария оның Сьюзан Торнтонға үйленуі жоспарланған күнден төрт күн бұрын орын алды. Ол Батавия қаласындағы Грандвью зиратында ағасы Гилберт қабірінің жанына жерленді.
Балалар үшін әңгімелер
Аждаһа, Аждаһа (және басқа да ертегілер). Knopf, 1975; Bantam Books, 1979,
Гудгекин. Қытырғын қыз (және басқа да әңгімелер). Knopf, 1976,
Құс шоқысының патшасы (және басқа да әңгімелер). Knopf, 1977,
Балаларға арналған жануарлар туралы кітап. Knopf, 1977.
Gudgekin The Thistle Girl (and Other Tales). Knopf, 1976,
The King of the Hummingbirds (and Other Tales). Knopf, 1977,
A Child's Bestiary. Knopf, 1977,