Қанды-жойқын фильмдер жанры

Кіріспе

Қорқыныш фильмдерінің бір саласы, қасақана түрде қанды көріністер мен зорлық-зомбылықты көрсетуге бағытталған.

Сплаттер фильмі – қорқыныш фильмдерінің бір саласы, ол қасақана түрде қанды және зорлық-зомбылық көріністерін бейнелеуге бағытталған. Бұл фильмдер, көбінесе арнайы эффекттерді пайдалану арқылы, адам денесінің осалдығына және оның қиналуының театрлық сипатына қызығушылық танытады. "Сплаттер кино" терминін Джордж А. Ромеро өзінің "Өлілердің таңы" фильмін сипаттау үшін қолданған, бірақ сыншылар "Өлілердің таңы" фильмінің тек пайда табу үшін емес, әлеуметтік мәселелерді көтеру сияқты жоғары мақсаттары бар деп санайды. "Сплаттер фильмін" анықтауға және талдауға тырысқан алғашқы маңызды жарияланымда МакКарти, сплаттер кино өндірісіндегі кең таралған үрдістердің көрсеткіші екенін айтады. Сплаттер көбінесе өте қорқынышты фильмдермен байланысты болғанымен, және осындай туындылар кітаптың негізгі тақырыбы болса да, 1960 жылдардың басынан 1970 жылдардың соңына дейінгі фильмдердің алуан түрлі тізімі де қамтылған, мысалы, Джон Уотерстің "Әйелдердің қиын жағдайы", Тед Посттың "Магнум күші", Терри Гиллиамның "Джаббервоки" және Уолтер Хиллдің "Ұзақ жорық" (The Long Riders) батырлық фильмі. Бұл фильмдер тізімі Сэм Пекинпа, Энди Уорхол сияқты режиссерлердің, форманың дамуына Гранд Гвиньол, Хаммер Фильмдері немесе Гершель Гордон Льюис сияқтылардың әсерінің де зор екенін көрсетеді. ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ғасырдың басында кинодағы зорлық-зомбылықты "сауда порнографиясы" немесе "горно" ( "gore" және "porno" сөздерінің қосындысы) деп атады. Ал "Ақылсыздық", "Зұлым өлі" 2, "Бос қолдар" және белгілі бір деңгейде "Өлілердің таңы" сияқты фильмдер, олардың барлығында шектен тыс қанды көріністер бар, комедиялық ретінде қарастырылуы мүмкін және сплатстик жанрына жатады.

Сипаттамалары

Майкл Арнзеннің пікірінше, "сплэттер" фильмдері "қан төгілудің арнайы эффектілерін өнер формасы ретінде әдейілеп тойлатады". Типик қорқыныш фильмдері белгісіз, табиғаттан тыс және қараңғылық сияқты қорқыныштармен айналысса, "сплэттер" фильмдеріндегі қорқыныш дене мүшелерінің физикалық қирауынан және онымен байланысты ауырсынудан туындайды. Визуалды стиль, техника, соның ішінде қарқынды камера жұмысы да маңызды. Көптеген қорқыныш фильмдері жақсылықтың жамандыққа жеңісі арқылы әлеуметтік және моральдық тәртіпті қайта орнатуға бейімделсе, "сплэттер" фильмдері тәртіпсіздіктің өркендеуімен дамиды. Арнзен "зорлық-зомбылықтың көрінісі кез келген сюжеттік құрылымға деген үмітті жояды, себебі фильмнің тұрақты бөлігі – тек қан төгілу ғана" дейді. Кінематографтағы қан төгілу – адам денесінің шынайы қиналуы – алғаш рет Д.У. Гриффиттің "Төзімділік" (1916) фильмінде көрінді, онда көптеген Гвиньольдік көріністер, оның ішінде екі экранда бас кесу және жарадан қан ағып тұрғанда солдаттың жалаңаш қарнына найзаның баяу қадалуы бейнеленген. Гриффиттің кейінгі фильмдері мен оның замандасы Сесил Б. Демиллдің фильмдерінде де осындай шынайы қырғын көрініс тапты.

Қазіргі заман

1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында Альфред Хичкоктың "Психо" (1960) және "Хаммер" киностудиясының (Англияның Гранд Гвиньол стилінің көркемдік дамуы) "Франкенштейннің қарғысы" (1957) және "Дракуланың қорқынышы" (1958) сияқты фильмдер арқылы қанды көріністер мен мотивтер жұртшылыққа қайта таныстырылды. Бұл дәуірдегі ең зорлық-зомбылыққа толы фильмдердің бірі – Нобуо Накагаваның "Жигоку" (1960) болды, ол буддалық әлемнің Нарака бейнесінде көптеген терісу және мүшелерді кесу көріністерін қамтыды. Splatter 1960 жылдардың басында АҚШ-та Гершель Гордон Льюис фильмдері арқылы қорқыныш жанрының жеке субжанры ретінде қалыптасты. Үлпайтын орынды сақтап қалуға тырысқан Льюис негізгі кинода сирек кездесетін нәрсеге – жақыннан түсірілген, ашық қанды көріністерге көшті. 1963 жылы ол "Қанды той" фильмін түсірді, ол splatter жанрының алғашқы туындысы саналады. Премьерадан кейінгі 15 жылда "Қанды той" шамамен 7 миллион долларлық табыс әкелді. Фильмнің құны шамамен 24 500 доллар болды. "Қанды тойдан" кейін Гершель Гордон Льюис тағы екі қанды фильм түсірді: "Екі мың маньяк!" (1964) және "Мені қан қызылға боя!" (1965). 1970 жылдары splatter фильмдерінің танымалдылығы АҚШ және Ұлыбританияда күшті қарсылық тудырды. АҚШ-та Роджер Эберт, ал Ұлыбританияда Парламент мүшесі Грэм Брайт үй видеонарқасындағы splatter фильмдерін цензуралауға бастама көтерді. Фильм сыншысы "Мен сенің қабіріңе түкіремін" фильміне шабуыл жасады, ал саясаткер Ұлыбританиядағы үй видеонарқасы үшін цензура және сертификаттау жүйесі – Видеожазбалар заңына қол қойды. Бұл көптеген splatter фильмдеріне толық тыйым салуға әкелді, олар британ баспасөзінде "жағымсыз видеолар" деп аталды. Кейбір splatter режиссерлері кейіннен кең танымал фильмдер түсірді. Питер Джексон Жаңа Зеландияда "Жаман талқы" (1987) және "Ми өлімі" (1992) фильмдерін түсіруден бастады. Бұл фильмдердегі шектен тыс қанды көріністер комедиялық құралға айналды. Мұндай комедиялық қанды фильмдер "сплатстик" деп аталды, олар дене мүшелерін кесумен байланысты физикалық комедия ретінде сипатталады. Splatstick Жапонияда кең таралған, мысалы "Robogeisha", "Tokyo Gore Police" және "Machine Girl" фильмдерінде кездеседі. "Каннибалдық Холокост" фильмі Амазонканың адам жегіштер мекендейтін бөлігі туралы деректі фильм түсіріп жатқан топтың түсірілімдері арқылы баяндалады. "Блэр сиқыршысы" режиссерлері түсірілім кезінде "Каннибалдық Холокостты" көрмегенімен, олар кейіннен өз фильмдерінде осы "мокументальдық" форматты пайдаланды. Splatter жанрының соңғы мысалдарының бірі – "Terrifier" (2016) және оның жалғасы "Terrifier 2" (2022). Екі фильм де қандылығымен танымал, екі негізгі мысал: "Terrifier" фильміндегі Даунның кескішпен өлтірілуі, онда Арт клоуны Даунды екіге бөледі, және "Terrifier 2" фильміндегі Эллидің жатын бөлмесіндегі өлтірілуі, онда Арт Эллині театрлық түрде өлтіреді. "Terrifier 2" фильмінің өте қанды және зорлық-зомбылыққа толы екендігі айтылады, көрермендердің құсу және есінен тану жағдайлары тіркелді.

In the late 1950s and early 1960s, the public was reintroduced to splatter themes and motifs by groundbreaking films such as Alfred Hitchcock's Psycho (1960) and the output of Hammer Film Productions (an artistic outgrowth of the English Grand Guignol style) such as The Curse of Frankenstein (1957) and Horror of Dracula (1958). Perhaps the most explicitly violent film of this era was Nobuo Nakagawa's Jigoku (1960), which included numerous scenes of flaying and dismemberment in its depiction of the Buddhist underworld Naraka. Splatter came into its own as a distinct subgenre of horror in the early 1960s with the films of Herschell Gordon Lewis in the United States. Eager to maintain a profitable niche, Lewis turned to something that mainstream cinema still rarely featured: scenes of visceral, explicit gore. In 1963, he directed Blood Feast, widely considered the first splatter film. In the 15 years following its release, Blood Feast took in an estimated $7 million. It was made for an estimated $24,500. Blood Feast was followed by two more gore films by Herschell Gordon Lewis, Two Thousand Maniacs! (1964) and Color Me Blood Red (1965). The popularity of the splatter film in the 1970s was met with strong reactions in the US and the U. K. Roger Ebert in the U. S., and Member of Parliament Graham Bright in the U. K., led the charge to censor splatter films on home video with the film critic going after I Spit on Your Grave while the politician sponsored the Video Recordings Act, a system of censorship and certification for home video in the U. K. This resulted in the outright banning of many splatter films, which were deemed "video nasties" in the British press. Some splatter directors have gone on to produce mainstream hits. Peter Jackson started his career in New Zealand by directing the splatter movies Bad Taste (1987) and Braindead (1992). These films featured such over the top gore that it became a comedic device. These comedic gore films have been dubbed "splatstick", defined as physical comedy that involves dismemberment. Splatstick seems to be more common in Japan, with the examples of Robogeisha, Tokyo Gore Police, and Machine Girl. The story in Cannibal Holocaust is told through footage from a group of people making a documentary about a portion of the Amazon which is said to be populated by cannibals. Although the Blair Witch directors had not seen Cannibal Holocaust at the time of filming, this "mockumentary" format was later used in their film. One of the more recent examples of a splatter film is Terrifier (2016) and its sequel Terrifier 2 (2022). Both films are infamous for their gore, two main examples being Dawn's hacksaw kill in Terrifier, where Art the Clown saws Dawn in half, and Allie's bedroom kill in Terrifier 2, where Art theatrically mutilates Allie to death. Terrifier 2 was said to be so gory and so violent that audience members have reported to be vomiting and fainting.

Қайта өрлеу және "сауда порно" белгісі

2000 жылдары, әсіресе 2003–2009 жылдары, сплаттер және слэшер фильмдер жанрларының элементтерін біріктірген фильмдер тобы жасалды. Сыншылар мен жанкүйерлер бұл фильмдерді «азаптау порнографиясы» деп атады, бұл терминді алғаш рет Дэвид Эдельштейн қолданған. 2006 жылғы қаңтарда шыққан Эли Роттың «Хостел» (2005) фильмі сыншы Эдельштейннің «азаптау порнографиясы» деп атаған алғашқы фильм болды, бірақ бұл классификация кейін «Сау» және оның жалғауларына (авторлары келіспесе де), «Жұрттың лақтырғандары» (2005), «Волк крек» (2005) және бұрынғы фильмдер «Байсе мои» (2000) және «Ичи – кісі өлтіруші» (2001) фильмдеріне де қолданылды. Бұл фильмдер тобы мен бұрынғы сплаттер фильмдерінің арасындағы айырмашылық – олар көбінесе кең таралған Голливуд фильмдері болып табылады және салыстырмалы түрде жоғары өндіріс деңгейіне ие. «Хостел» фильмінің студиясы Lionsgate киностудиясы кинотеатрлардағы көрсетілімдерінен акцияларының құнын едәуір арттырды. Осы қаржылық табыс ұқсас фильмдердің шығуына жол ашты: 2006 жылы «Туристтер», «Хостел: 2-бөлім», «Шекара», ал 2007 жылы Элиша Катберт пен Дэниел Гиллис ойнаған «Тұтқындық». Шындығында, 2009 жылы «Сау» сериясы барлық уақыттағы ең табысты қорқынышты фильмдер сериясы болды, бұл сол жылы Джош Стюарт пен Хуан Фернандес ойнаған «Жинаушы» фильмінің шығуына себеп болды. Осы қаржылық табыстарға қарамастан, көптеген сыншылар, кино өнерпаздары және жанкүйерлер «азаптау порнографиясын» кемсітуші атау ретінде қарастырады. «Құлшылық» фильмдерінің графикалық бейнелеріне сын айтылып, көптеген жерлерде көрсетілімнен алынды. Режиссер Эли Рот бұл жанрды қорғауға тырысып, сыншылардың «азаптау порнографиясын» қолдануы «фильмнің өзінен гөрі сыншының қорқынышты фильмдер туралы шектеулі түсінігін көрсетеді» және «олар заманнан тыс» деді. Қорқынышты жанрдың авторы Стивен Кинг «Хостел: 2-бөлім» және «азаптау порнографиясын» қорғап, «әрине, ол сізді ыңғайсыз жағдайға түсіреді, бірақ жақсы өнер сізді ыңғайсыз етуі керек» деді. Әйгілі режиссер Джордж А. Ромеро: «Мен азаптау порнографиясы фильмдерін түсінбеймін, оларда метафора жоқ». «Азаптау порнографиясының» табысы және 2000 жылдардың ортасы мен соңындағы өрбуі басқа жанрларға да таралуына әкелді. Бұл Линдси Лоханның қатысуымен 2007 жылы шыққан «Мен кімді өлтіргенін білемін» және 2008 жылы Диана Лейн мен Билли Берктің қатысуымен шыққан «Із суыған» фильмдерінің жарық көруінен көрінеді. Британдық фильм «WΔZ», оның басты рөлдерін Стеллан Скарсгард және Сельма Блэр ойнады, және оның американдық аналогы «Скар», оның басты рөлдерін Анжела Беттис және Бен Коттон сомдады, бұл гибридті «азаптау порнографиясы» түрін дамытуға көмектесті, ол Джейк Джилленхолдың рөлін ойнаған «Рендиция» (2007), «Заңға бағынушы азамат» (2009) және Сэмюэл Л. Джексонның рөлін ойнаған «Ойланбас» (2010) фильмдерінде де көрінді. 2000 жылдардың ортасында сплаттер фильмдері қорқынышты фильмдер индустриясында үлкен серпін алды, француз фильмдерінің жаңа толқыны – көбінесе «Жаңа француз экстремизм» деп аталады, олардың өте қатыгез табиғатымен халықаралық деңгейде танымал болды: Паскаль Лаужие режиссерлік еткен «Шехидтер» (2008), Ксавье Генс режиссерлік еткен «Шекаралар» (2007) және Александр Бустильо мен Жюльен Мори режиссерлік еткен «Ішінде» (2007). Раппер Эминем сол жылы «3 сағат түнгі» әнінің клипінде бұл жанрды зерттеді. Даниялық режиссер Ларс фон Трирдің Виллем Дафо мен Шарлотта Гейнсбургтің қатысуымен түсірілген «Антихрист» фильмі, 2009 жылғы Канн кинофестивалінде көрсетілген кезде, экстремалды зорлық-зомбылық, графикалық секс және жыныс мүшелерін қию сахналарына байланысты сыншылар оны «азаптау порнографиясы» деп атады. 2009 жылға қарай «азаптау порнографиясы» фильмдерінің кассалық табысы АҚШ-та өткен онжылдықтардағы бұрынғы қорқынышты фильмдерді қайта жасау немесе қайта іске қосудың табысты трендімен алмастырылды, мысалы, «Өлілердің таңғы жарығы» (2004), «Амитивилл қорқынышы» (2005), «Шым үйі» (2005), «Қара шырша» (2006), «Хэллоуин» (2007), «Менің қанды Валентин 3D» (2009), «Жұманың 13-і» (2009), «Құрт адам» (2010), «Айбақтар» (2010) және «Елм көшесіндегі қасірет» (2010). Осы ремейктердің бірнешеуі, мысалы, «Техас тізбекті пісіру қырғыны» (2003), «Таулар көздері бар» (2006) (және оның жалғасы 2007 жылы), «Қызық ойындар» (2008), «Сол жақтағы соңғы үй» (2009) және «Мен сіздің қабіріңізге түкіреймін» (2010) баспасөз шолуларында «азаптау порнографиясы» деп аталды. Онжылдықтың соңында «Адам жүзбұрышы» (бірінші бөлім) (2009) және «Серб фильмі» (2010) ең танымал «азаптау порнографиясы» фильмдерінің қатарына кірді. «Сау» немесе «Хостел» сияқты қаржылық табысқа жетпесе де, «Серб фильмі» және «Адам жүзбұрышы II» (Толық тізбек) (2011) фильмдері зорлық-зомбылықтың графикалық бейнелері, фекалияны мәжбүрлеп жеу және өліктің денесімен сексуалдық қатынас жасау үшін баспасөз назарына ілікті, және екі фильм те Ұлыбританияда көрсетілімге жіберу үшін цензураланды. «Қырғын жинағы», «Гротеск» және «Бүкіл ойын» сияқты басқа «азаптау порнографиясы» фильмдері BBFC тарапынан толығымен тыйым салынды. Содан бері «азаптау порнографиясы» көбінесе DVD-ге бағытталған жанрға айналды. Мысалы, «Хостел: 3-бөлім» (2011) бұрынғы фильмдерден өзгеше, тікелей DVD-ге шығарылды. Бұл фильм төмен деңгейдегі шығарылымының нәтижесінде баспасөзден аз сынға ұшырады. Бұл жанр элементтері Американың танымал телешоуларының эпизодтарында да қолданылды, мысалы, Fox телеарнасының «24», CBS телеарнасының «Ақылды қылмыскерлер», Showtime телеарнасының «Декстер», The CW телеарнасының «Табиғаттан тыс», NBC телеарнасының «Жасырын белгі» және FX телеарнасының «Американдық қорқыныш әңгімесі». Кейбір ғалымдар «азаптау порнографиясы» фильмдерін талдап жариялаған. Мысалы, Стив Джонстың «Азаптау порнографиясы: Саудан кейінгі танымал қорқыныш» кітабы 2013 жылы жарық көрді, ол «азаптау порнографиясы» құбылысын және оны қоршаған дауды баяндайды.

In the 2000s—particularly 2003–2009—a body of films was produced that combined elements of the splatter and slasher film genres. The films were dubbed "torture porn" by critics and detractors, most notably by David Edelstein, who is thought to have coined the term. Filmmaker Eli Roth's Hostel (2005), released in January 2006, was the first to be called torture porn by critic Edelstein, but the classification has since been applied to Saw and its sequels (though its creators disagree with the classification), The Devil's Rejects (2005), Wolf Creek (2005), and the earlier films Baise moi (2000) and Ichi the Killer (2001). A difference between this group of films and earlier splatter films is that they are often mainstream Hollywood films that receive a wide release, and have comparatively high production values. Lionsgate, the studio behind the films, made considerable gains in its stock price from the box office showing. The financial success led the way for the release of similar films: Turistas in 2006, Hostel: Part II, Borderland, and Captivity, starring Elisha Cuthbert and Daniel Gillies, in 2007. Indeed, in 2009 the Saw series became the most profitable horror film series of all time,
prompting the release of The Collector starring Josh Stewart and Juan Fernández within that year. Despite these financial successes, torture porn is perceived as a pejorative label by many press critics, filmmakers, and fans. and Captivity drew criticism for their graphic imagery, causing them to be taken down in many locations. Director Eli Roth sought to defend the subgenre, claiming that critics' uses of torture porn "genuinely says more about the critic's limited understanding of what horror movies can do than about the film itself", and that "they're out of touch." Horror author Stephen King defended Hostel: Part II and torture porn stating, "sure it makes you uncomfortable, but good art should make you uncomfortable." Influential director George A. Romero stated, "I don't get the torture porn films they're lacking metaphor." The success of torture porn, and its boom during the mid to late 2000s, led to a crossover into genres other than horror. This became evident with the release of many crime thrillers, particularly the 2007 film I Know Who Killed Me starring Lindsay Lohan, and the 2008 film Untraceable, starring Diane Lane and Billy Burke. The British film WΔZ, starring Stellan Skarsgård and Selma Blair, and its US counterpart Scar, starring Angela Bettis and Ben Cotton, continued to facilitate this hybrid form of torture porn, which was also, to a lesser degree, evident in films such as Rendition (2007) starring Jake Gyllenhaal, Law Abiding Citizen (2009), and Unthinkable (2010) starring Samuel L. Jackson. In the mid 2000s, the splatter film was given a major boost within the horror industry by a new wave of French films—commonly referred to as the New French Extremity—which became internationally known for their extremely brutal nature: Martyrs (2008), directed by Pascal Laugier, Frontier(s) (2007), directed by Xavier Gens, and Inside (2007), directed by Alexandre Bustillo and Julien Maury. Rapper Eminem explored the genre in his music video for the single "3 a. m." that year. Danish filmmaker Lars von Trier's Antichrist, starring Willem Dafoe and Charlotte Gainsbourg, was labeled torture porn by critics when it premiered at the 2009 Cannes Film Festival due to scenes of extreme violence, graphic sex, and genital self mutilation. By 2009, the box office draw of torture porn films had mostly been replaced in the U. S. by the profitable trend of remaking or rebooting earlier horror films from decades past, with the modernization of films such as Dawn of the Dead (2004), The Amityville Horror (2005), House of Wax (2005), Black Christmas (2006), Halloween (2007), My Bloody Valentine 3D (2009), Friday the 13th (2009), The Wolfman (2010), The Crazies (2010), and A Nightmare on Elm Street (2010). A number of these remakes, such as The Texas Chainsaw Massacre (2003), The Hills Have Eyes (2006) (and its sequel in 2007), Funny Games (2008), The Last House on the Left (2009), and I Spit on Your Grave (2010) were referred to as torture porn in press reviews. At the close of the decade, The Human Centipede (First Sequence) (2009) and A Serbian Film (2010) were among the most notable torture porn releases. Although not as financially successful as Saw or Hostel, A Serbian Film and The Human Centipede II (Full Sequence) (2011) gained attention in the press for their graphic depictions of forced fecal consumption and necrophilia, and both films were censored in order to attain release in the U. K. Other torture porn films such as Murder Set Pieces, Grotesque and The Bunny Game were banned outright by the BBFC. Subsequently, torture porn has increasingly become a DVD oriented subgenre. For example, Hostel: Part III (2011) was released direct to DVD, unlike the previous films in the series. The film received less negative attention in the press as a result of its lower profile release. The genre elements were also used in episodes of many popular American television shows, including Fox's 24, CBS's Criminal Minds, Showtime's Dexter, The CW's Supernatural, NBC's Blindspot and FX's American Horror Story. Some scholars have published analyses of torture porn films. For example, a book chronicling the torture porn phenomenon and the surrounding controversy—Steve Jones' Torture Porn: Popular Horror after Saw—was published in 2013.