Кіріспе

Американдық либертариандық коммерциялық емес қоғамдық мүдделерді қорғайтын заң фирмасы

Әділет институты (IJ) – Америка Құрама Штаттарындағы либертариандық, коммерциялық емес, қоғамдық мүдделерді қорғайтын заң фирмасы. Ол АҚШ Жоғарғы Сотында иелік ету құқығы, мемлекетаралық сауда, сайлауды мемлекеттік қаржыландыру, мектеп ваучерлері, жеке мектеп оқу ақысына салық жеңілдіктері, азаматтық мүліктің тәркілеуі және алкоголь лицензиясы үшін тұру талаптарына қатысты он іс бойынша сот процесін жүргізді. Ұйым 1991 жылдың 3 қыркүйегінде құрылған. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Вирджиния штатының Арлингтон қаласында және АҚШ-тың жеті кеңсесінде 157 штаттық қызметкер (оның ішінде 64 адвокат) жұмыс істейді.

Тарих

Уильям Х. "Чип" Меллор және Клинт Болик 1990 жылы жеке қордан алған бастапқы қаражатпен ұйымды құрды. Меллор 2015 жылға дейін ұйымның президенті және бас кеңесшісі болды. Болик 1990 жылдан бастап 2004 жылы ұйымнан кеткенге дейін вице-президент және сот ісі жөніндегі директор қызметін атқарды. 2015 жылдың наурыз айында ұйым 2016 жылдың қаңтар айында Меллордың директорлар кеңесінің төрағасы болатынын хабарлады. Аға прокурор Скотт Буллок президент лауазымына Меллордың орнына тағайындалды. Ұйымның жұмыс әдістері Боликтің Вашингтондағы Азаматтық құқықтар жөніндегі ескерткіш орталығының директоры ретінде атқарған жұмысына негізделген. Мысалы, 1980 жылдардың соңында Болик Вашингтондағы аяқ киім тазалаушы Эго Браунды қорғады, ол Колумбия округіндегі аяқ киім тазалау орындарына қатысты Джим Кроу заманындағы заңды күштен шығаруға тырысты. Бұл заң афроамерикалықтардың экономикалық мүмкіндіктерін шектеу мақсатымен жасалған, бірақ қабылданғаннан кейін 85 жыл өткен соң да қолданылып келді. Болик Браунның атынан Колумбия округін сотқа берді және 1989 жылы заң жойылды. 1991 жылы Болик Энергетика министрлігінің бұрынғы бас кеңесшісі Чип Меллормен бірігіп, Әділет институтын құрды. Меллор бұрын Сан-Францискодағы қоғамдық саясатты зерттеу институтының президенті болған. Әділет институтының мәліметінше, Тынық мұхит зерттеу институты тапсырысымен жарық көрген кітаптар "Әділет институтының ұзақ мерзімді стратегиялық сот процестеріне арналған жоспарын қалыптастырды".

Сот ісі

Ұйым клиенттерге тегін заңдық кеңес және өкілдік қызметін көрсетеді. Ұйымның мәлімдемесінше, ол істерді клиенттің төлем қабілетіне (басқа өкілдік алуға шамасы жоқ клиенттерге басымдық беру) және істің қоғамға жария етуге және іске қатысты мәселелер бойынша халықты біліммен қамтуға мүмкіндігіне сүйене отырып таңдайды.

Кәсіптік лицензия беру

IJ көптеген бизнес лицензияларына қарсы шығады. Ұйымның алғашқы ісі 1991 жылы басталды, ол Вашингтон қаласындағы шаш өру салонының иесі Талиб Дин Укданы қорғады. Жергілікті билік Талиб Динге бизнесін жалғастыру үшін косметология лицензиясы қажет екенін хабарлады. Институт лицензия талаптары Талиб Диннің бизнесіне қатысты емес деп мәлімдеді. Бұдан әрі, ұйым лицензия беру ережелері осы жағдайда қолданыстағы бизнесті бәсекелестіктен қорғау үшін жасалған, нәтижесінде таңдау аясы шектеліп, тұтынушылар үшін бағалар өсті деп санайды. 1992 жылы бұл іс тоқтатылды, бірақ сол жылы қалалық кеңес Талиб Диннің бизнесін ашуына кедергі келтірген косметология ережелерін жойды. Институттың негізін қалаушылары Клинт Болик пен Чип Меллор денсаулық, қауіпсіздік және тұтынушыларды қорғау ережелерінің қажеттілігін мойындаса да, ұйым өзінің заңсыз деп санайтын жағдайларға қарсы сот процесін жалғастыруда. Ол АҚШ бойынша азық-түлік арбаларымен және көше сатушыларымен, табыттарды сатушылармен және өндірушілермен, гүл сатушылармен, интерьер дизайнерлерімен және тәуелсіз такси жүргізушілерімен байланысты ұқсас істерде әртүрлі шағын бизнес иелерін қорғады. Филадельфия мен Вашингтондағы экскурсия жетекшілерін қорғағанда Әділет институты осы бизнеске қойылған шектеулер Бірінші түзету құқығын бұзады деп мәлімдеді. 2005 жылы ұйым Калифорния және Вирджиниядағы шағын шарап зауыттары атынан сотқа жүгінді. 1984 жылғы Ұлттық орган трансплантациясы туралы заң (NOTA) донорларға сыйақы төлеуді заңсыз етті, бірақ басқа да донорлық нысандар үшін (мысалы, адам плазмасы, сперма және жұмыртқа жасушалары) төлемге рұқсат берді. Сүйек миы ағзаның немесе ағзаның бөлігі болмаса да, заң сүйек миы донорларына 5 жылға дейін бас бостандығынан айыру жазасын қарастырды. Заң қабылданған кезде сүйек миын донорлық ету ауыр және қауіпті медициналық процедураны білдірді. 2011 жылдың желтоқсан айында Апелляциялық сот бір ауыздан донорлардың аферез арқылы сүйек миын беруіне сыйақы төлеуге құқылы екенін шешті. 2013 жылдың қарашасында федералды үкімет сүйек миын алу әдісіне қарамастан, оны заңдық анықтамаға қосатын ереже ұсынды. Бұл донорларға сыйақы төлеуге тыйым салуды сақтап қалуға бағытталған. Алайда, HHS 2017 жылы ұсынылған ережені кері қайтарып алды, бұл аферез арқылы донорлық жасағандарға сыйақы төлеуге жол ашты. 2010 жылы Әділет институты Луизиана штатының Ковингтон қаласында орналасқан жүз жылдық бенедиктиндік монастырь – Сент-Джозеф аббаттығының монахтары атынан сотқа шағым түсірді. Монахтар қолмен жасалған ағаш табыттарды сатты, бірақ Луизиананың бальзамалаушылар мен жерлеу директорлары кеңесі штатта табыт немесе кез келген жерлеу тауарларын сатқысы келген кез келген адамның мемлекеттік лицензиялы жерлеу директоры болуын талап ететін заңды қолданды. Лицензия алу үшін монахтар жерлеу индустриясының емтиханынан өтуі керек [FN: La. Rev. Stat. Ann. § 37:848(A).] және монастырды жерлеу залына айналдыруы керек [FN: La. Rev. Stat. Ann. § 37:848(A); La. Admin. Code tit. 46, §§ 503, 709 & 903.], бұл адам денесін бальзамалауға арналған жабдықтарды орнатуды талап етеді. [FN: La. Rev. Stat. Ann. § 37:842(D); La. Admin. Code tit. 46, §§ 1105 & 1107.] 2013 жылдың 20 наурызында АҚШ-тың 5-ші апелляциялық соты монахтардың пайдасына бірауыздан шешім шығарды, «байлықтың ашық ауысуына» әкелетін заңдар конституцияға қайшы екенін мәлімдеді. 2013 жылы Әділет институты үш тәуелсіз салық төлеуші атынан Ішкі кірістер қызметіне қарсы сотқа шағым түсірді. Салық төлеушілер салық төлеушілерге жұмыс істеуге рұқсат алу үшін жаңа лицензия беру жүйесін (конгресс рұқсатысыз) енгізуді талап етті. 2013 жылдың қаңтар айында Колумбия округінің АҚШ округінің соты IRS салық дайындаушыларға бүкіл ел бойынша лицензия беруге құқылы емес деп шешті. 2014 жылдың ақпан айында округтік апелляциялық сот сот төрелігінің шешімін бекітті. 2017 жылдың шілдесінде Airbnb мүлікті басқарушысы Салли Лэдд, Әділет институты тарапынан өкілдік етіп, Пенсильвания жылжымайтын мүлік комиссиясының Лэддке демалысқа арналған мүлікті басқару үшін жылжымайтын мүлік брокерінің лицензиясын алуды талап етуіне қарсы сотқа шағым берді. 2020 жылы Пенсильвания Жоғарғы Сотының алдында процедуралық істі жеңгеннен кейін, Пенсильвания Коммуналдық Соты 2022 жылы Ладдтың ісі бойынша сот отырысын өткізіп, 2022 жылдың қазан айында оның пайдасына шешім шығарды – үкімет бұл шешімге шағымданудан бас тартты. 2018 жылдың желтоқсанында Әділет институты екі болашақ эстетиктер – сұлулық пен бетке күтім жасауға маманданған косметологтар атынан Пенсильвания косметология кеңесіне қарсы сотқа шағым түсірді. Клиенттер, Кортни Хейвмен мен Аманда Спиллейнге, олардың бұрынғы қылмыстық құқық бұзулары болғандықтан, мемлекеттік лицензия алудан бас тартты. 2020 жылдың тамызында Пенсильвания Коммуналдық Соты «жақсы мінез-құлық» талабын жойды, бұл Хейвмен мен Спиллейнге лицензияларын қайтадан алуға жол ашты.

Белгілі домен

Ұйымның қарастыратын көрнекті домен істері үкіметтің мүлікті мәжбүрлеп сатып алуға және оны бір жеке меншік иесінен екіншісіне беруге тырысатын жағдайларды қамтиды (мұндай жағдайларда мүлік жол, ғимарат, саябақ немесе басқа да мемлекеттік меншік үшін пайдаланылмайды). Ұйым 1996 жылы ұлттық назарға ие болды, ол Trump Casino (Casino Reinvestment Development Authority v. Coking) ісінде шағын бизнес иесін қорғады, ал 2005 жылы Жоғарғы Сот алдында Kelo v. New London қаласы ісін қарады. 1998 жылы Нью-Джерси Жоғарғы сотының судьясы штаттың мүлікті мәжбүрлеп алуға құқығы жоқ екенін шешті. Institute for Justice мәліметінше, ұйым Coking ісінде жеңіске жеткеннен кейін, басқа да домендік құқықтарды бұзу жағдайларына қатысу туралы көптеген өтініш алды. 2008 жылы ұйым президенті Чип Меллор былай деді:

«Шындығында, біз [Coking ісіне] дейін бұл құбылыстың қаншалықты кең таралғанын толық түсінбедік. Бірақ оны білгеннен кейін, оны ұлттық деңгейде талқылауға және соңында Жоғарғы Сотқа жеткізу үшін стратегиялық жоспар жасадық, және келесі жеті жылдың ішінде осы мақсатқа жеттік. Бұл шешім осы сияқты домендік әрекеттерге қарсы кеңінен «қарсылық» тудырды. 2006 жылы (Kelo шешімінің бірінші жылдығында) президент Джордж Буш федералдық агенттіктердің домендік құқықты қалай пайдалана алатынын шектейтін жарлық шығарды. Kelo шешімі мен 2008 жылдың маусымы аралығында 37 штат домендік құқықты пайдалану шектеулерін күшейтетін заңдар қабылдады. Содан бері институт домендік заңдарды реформалау жөніндегі жұмысын жалғастырып келеді. Лонг-Бранч, Нью-Джерси, Ривьера-Бич, Флорида, Национал-Сити, Калифорния, Нэшвилл, Теннесси және Атлантик-Сити, Нью-Джерси.

Конституцияға қайшы іздестірулер

Әділет институты жеке меншікке конституцияға қайшы келетін іздестірулерге қарсы көптеген сот ісін жүргізді. Оның сотқа жүгіну салалары:

Жалға берілетін мүлікті ордерсіз іздестіру

Институт Мариетта, Джорджия және Парк Форест, Иллинойс қалаларындағы Конституцияға қайшы жалға алу тексеру талаптарын сәтті күшпен жойды.

"Ашық егістік жерлерін" мемлекеттік іздестіру және бақылау

Бүгінде үкімет жеке меншікті ордерсіз немесе меншік иесінің келісімінсіз тексеруге және тіпті камералар орнатуға құқылы, егер бұл меншік иесінің үйіне тікелей жақын аумақты қамтымаса. Бұл «ашық далалар доктринасы» деп аталады. Әділет институты Пенсильвания және Теннеси штаттарында мұндай іздестірулерге наразылық білдіруде. Сонымен қатар, бірнеше штаттық соттар өздерінің штаттық конституциялық іздестіру және тәркілеу ережелеріне сәйкес ашық далалар доктринасын қабылдамады. [Мысалы, қараңыз: Faulkner v. State, 98 So. 691 (Miss. 1924); State v. Bullock, 901 P.2d 61 (Mont. 1995); People v. Scott, 593 N. E.2d 1328 (N. Y. 1992); State v. Dixson, 766 P.2d 1015 (Or. 1988); Welch v. State, 289 S. W. 510 (Tenn. 1926); State v. Kirchoff, 587 A.2d 988 (Vt. 1991); State v. Johnson, 879 P.2d 984 (Wash. Ct. App. 1994).]

Сөз сөйлеудің кәсіби лицензиялау

1997 жылы Институт Интернет және бағдарламалық қамтамасыз ету жариялаушылар атынан Тауарлар фьючерстік сауда комиссиясының (CFTC) тіркеу талаптарына қарсы сотқа жүгінді. CFTC жариялаушылардан тауар нарықтары туралы жалпылама пікір білдіру алдында комиссияда тіркелуді талап етуге тырысты. 1999 жылы АҚШ округтік сотының судьясы Рикардо Урбина бұл талапты конституцияға қайшы деп таныды. 2000 жылы CFTC жаңа ереже қабылдады, онда жеке тұлғаға арналмаған, стандартталған тауар саудасы кеңесін жариялағандар енді үкіметте тіркелуге міндетті емес, осылайша сот процесі аяқталды және Интернет пен бағдарламалық қамтамасыз ету жариялаушыларының сөз бостандығын қорғаудың алғашқы қадамдарының бірі болды. 2003 жылы Әділет институты Калифорния штатының газеттер мен журналдардан өзгеше, ForSaleByOwner.com сияқты Интернет жарнама компаниялары онлайн ақпарат беру үшін мемлекеттік лицензия алған жылжымайтын мүлік брокерінің лицензиясын алуы тиіс деген талабына наразылық білдірді. 2004 жылы Сакраментодағы АҚШ округтік соты заңды «толыққанды тәуелсіз» деп жойды. Әділет институты 2008 жылы Нью-Гэмпшир округінің АҚШ округтік сотында ZeroBrokerFees.com атынан ұқсас жеңіске жетті. 2013 жылы газет колоннисі Джон Роузмонд Кентукки штатының Психологияны тексеру кеңесі оның кеңес беру бағаны Кентукки газеттерінде жариялауын тоқтаруға бұйырғанда, оған қарсы сотқа шағымданды, себебі бұл психологияны лицензиясыз тәжірибелеу болып табылады. Сол жылы Әділет институты Солтүстік Каролина блогері Стив Кукси атынан ұқсас сөз бостандығы ісін жеңіп алды, ол «үңгір адам блогері» деп танымал болған, ал Солтүстік Каролина диетология/тамақтану кеңесі оған мемлекеттен лицензия алмайынша диеталық кеңес бере алмайтынын айтқан. Әділет институты Филадельфия, Пенсильвания, Вашингтон, округ Колумбия, Саванна, Джорджия және Чарльстон, Оңтүстік Каролинадағы экскурсоводтар, сондай-ақ Нью-Мексико, Техас, Коннектикут, Оклахома және Флоридадағы интерьер дизайнерлері атынан бірнеше кәсіби сөз бостандығы ісін сотқа берді.

Саяси сөйлеу

2006 жылы Әділет институты Колорадо штатының Бас прокурорына қарсы сотқа жүгінді, штаттың сайлауалды қаржыландыру заңдары сөз бостандығын шектейді деп шағымданып. Паркер Норд қаласының тұрғындары, олардың ауданының Паркер қаласына қосылуын тоқтату мақсатында халықтық науқан жүргізгендер, науқанына 200 доллардан астам жұмсағандықтан штаттың сайлауалды қаржыландыру туралы есеп беру талаптарына бағынған болатын. Бұл талаптарға мемлекеттік тіркеу, барлық түсімдер мен шығыстарды қадағалау және есеп беру, сондай-ақ олардың науқанына қаржылай көмек көрсеткендердің жеке басын ашу кіретін. 2010 жылы АҚШ-тың 10-шы апелляциялық соты штаттың дауыс беру бюллетендерін тіркеу және ашу туралы заңдарының халықтық топқа қатысты Бірінші түзетуді бұзатынын мәлімдеді. 2010 жылы Институт SpeechNow.org атынан Колумбия округінің АҚШ округтік сотындағы істі ұтып алды. Нәтижесінде, Федералды сайлау комиссиясы азаматтардың тәуелсіз тобына дауыс беру мәселелері бойынша лоббилеу үшін шектеусіз қаржылай жарналар қабылдауын тиымдауға құқығы болмады. Бұл «супер PAC» құрылуына әкелді. 2011 жылы Әділет институты Аризонадағы Эркін кәсіпкерлік клубының Бостандық клубы PAC-ы Беннеттке қарсы АҚШ Жоғарғы сотындағы маңызды істі ұтып алды, бұл Аризонаның «теңдестіру қаражаты» ережесін жойды. Аризона заңына сәйкес, мемлекеттік қаржыландырылатын кандидаттарға жеке қаржыландырылатын кандидаттар мен тәуелсіз топтар мемлекеттік қаржыландырылатын кандидаттарға бөлінген сомадан артық шығыс жасаған жағдайда, үкімет қосымша қаражат берген. 2013 жылы Институт Миссисипи және Аризона штаттарындағы халықтық саяси сөз бостандығына қатысты соттарда жеңіске жетті. 2018 жылы IJ Голландияның Уильямсқа қарсы ісінде жеңіске жетті, бұл Колорадо штатының жеке тұлғалардың сайлауалды қаржыландыру заңдарын күшінен шығаруына әкелді.

Жазалау

Тергеуші журналист және автор Карла Мэн, Техас штатының Фрипорт қаласындағы отбасылық бизнесті сәнді марина құрылысы үшін алып тастауға бағытталған, мемлекеттік жерді пайдалану әрекеттерін ашып жазған кітабынан кейін құрылысшы Х. Уокер Ройалл тарапынан қорлауға шағымданып сотқа берілді. Әділет институты Мэнге тегін құқықтық көмек көрсетіп, Техастың бесінші апелляциялық сотында оның ісін жеңіске жеткізді. IJ сондай-ақ Висконсин штатының Маунт-Плезант қаласынан келген азамат журналисті Келли Галлахердің атынан да ұқсас сот дауын жеңіп алды, оны ауыл адвокаты сынға алғаннан кейін сотқа берген болатын.

Коммерциялық сөйлеу

2017 жылы 11-ші АҚШ апелляциялық соты Әділет институтының өкілі болған Флорида штатының сүт фермерінің пайдасына бірауыздан шешім шығарды. Фермер Флорида ауыл шаруашылығы және тұтынушылар қызметі департаментінің табиғи майсыз сүтті "майсыз сүт" деп белгілеуге тыйым салған ережесіне қарсы шықты, егер ол сүтке жасанды түрде А витаминін қоспаса. Сот процестері, БАҚ-пен байланыс және лоббилік жұмыстар арқылы Институт клиенттеріне қызметтерін адал түрде жарнамалауға тыйым салған бес интерьер дизайны саласындағы "лицензиялау заңдарын" (Коннектикут, Флорида, Нью-Мексико және Техас штаттарында) сәтті күштен шығарды. IJ Орегон штатындағы инженердің құқығын қорғай отырып, қалалық қызыл шамдарға орнатылған камераларға да қарсы күресті.

Белгілер

Әділет институты Редмонд қаласына (Вашингтон штаты) қарсы шықты, ол Blazing Bagels дүкеніне портативті таңбаларды пайдалануға тыйым салған, бірақ жылжымайтын мүлік компанияларына оларды пайдалануға рұқсат берген. Нәтижесінде, 9-шы АҚШ Апелляциялық соты Blazing Bagels иесі Дэннис Балленнің пайдасына шешім шығарды, бұл тыйым сөз бостандығын мазмұны бойынша кемсітуге тең болды. Институт Футон фабрикасы атынан Вашингтон штатының Линнуд қаласында да осындай тыйымға сәтті қарсы шықты. 2016 жылы АҚШ Жоғарғы соты Әділет институтының клиенттерін қолдап, істі төменгі сотқа қайта жіберді, сонда IJ Вирджиния штатының Норфолк қаласының жер иесіне өзінің жерін билік мәжбүрлеп сатып алуына (эминенте домені) наразылық білдіретін үлкен таңбаны ілуге тыйым салу әрекетіне қарсы шықты. Бұл іс бойынша соңғы шешімді АҚШ-тың төртінші апелляциялық соты шығарды. 2020 жылы Институт Солтүстік Дакота штатының Мандан қаласындағы Lonesome Dove салонының иелерін табысты қорғады, қала олардың ғимаратының қабырғасындағы муралда бизнес атын көрсеткені үшін айыппұл салмаққа көшкеннен кейін.

Ата-ананың білім берудегі таңдауы

Ұйым білім беру реформасы және мектеп талондарына қатысты бірнеше сот ісін қозғады, оның ішінде Жоғарғы Сотқа дейін жеткен төрт жемісті іс: Зельман против Симмонс Харрис (2002), Гарриот против Винн (2010), Эспиноза против Монтана мемлекеттік кіріс департаменті (2020) және Карсон против Макин. Зельман ісінде Жоғарғы Сот ата-аналар мемлекеттік қаражатты (мектеп талондары түрінде) жекеменшік мектептерде, оның ішінде діни білім беретін мектептерде оқу ақысын төлеуге құқылы екенін шешті. Карсон ісінде сот Мэн штатының діни білім беруді бағдарламасына енгізген мектептерді ата-аналары таңдаған балаларды мемлекеттік қаржыландырылатын оқуға жәрдемдесу бағдарламасынан шығаруға болмайтынын қабылдады.

Активизм және коалициялар

Институт оқыту бағдарламаларын, белсенділік желілерін және басқа ұйымдармен серіктестіктерді ұстап тұрады. IJ Кәсіпкерлік клиникасы – Әділет институты мен Чикаго университетінің құқық мектебінің бірлескен жобасы. Клиника Чикаго аймағындағы экономикалық тұрғыдан қиын жағдайдағы қауымдастықтардағы стартаптар мен басқа да кәсіпкерлерге тегін құқықтық көмек көрсетеді. Ұйым заң студенттеріне білім алу мүмкіндіктерін ұсынады, мысалы, Джордж Вашингтон университетінде заң студенттері үшін жыл сайынғы конференция. Әділет институтының мәлімдемесіне сәйкес, конференцияға қатысушылар, сондай-ақ ұйымның бұрынғы заңгерлік тәжірибеден өткендері мен стажерлері институттың "Адам әрекеті желісіне" қосыла алады. Институт желі мүшелеріне олардың жергілікті қоғамдарындағы ерікті және про боно мүмкіндіктерін ұсынады. Ұйым сонымен қатар заңгер емес адамдардың белсенділігін қолдау үшін "Әрекеттегі бостандық" жобасына волонтерлерді тартады. Институт 2002 жылы Castle Coalition-ді құрды, ол белсенділерге жерді мәжбүрлеп алудың теріс пайдаланылуына қарсы тұру үшін нақты құралдар ұсынуға бағытталған.

Қаржы

IJ 501(c)(3) салықтан босатылған коммерциялық емес ұйым ретінде қызмет етеді. Charity Navigator институты 2001 жылдан бері қайырымдылық ұйымдарын бағалай бастағаннан бері әр жыл сайын қаржылық ашықтығы мен тиімділігі үшін төрт жұлдызды рейтинг беріп келеді. 2005 жылға дейін IJ корпоративтік сыйлықтарды белсенді түрде сұрамады. Сол жылы жұмсалған қаражаттың 83,2% институты ұсынатын бағдарламалар мен қызметтерге бағытталды, ал қалғаны әкімшілік шығындарға (9,4%) және қор жинау шығындарына (7,2%) жұмсалды.