Кіріспе

Британдық ойын шоуы The Crystal Maze – Жак Антуан жасаған, француздық Fort Boyard ойын шоуының форматына негізделген және Channel 4 арнасы үшін түсірілген британдық ойын шоуы. Бағдарламада ерлер мен әйелдерден құралған командалар, соңғы сынақты аяқтауға көмектесетін уақытты жеңіп алу үшін түрлі сынақтардан өтеді. Шоудың негізгі идеясы – уақыт пен кеңістіктің ойдан шығарылған лабиринтіндегі (атақты "Кристалл лабиринті") адамзат тарихының әртүрлі дәуірлерінде өткізілетін сынақтар. Конкурсанттар әрбір сәтті аяқталған сынақ үшін гольф добының мөлшеріндегі Swarovski шыны кристалдарымен ("уақыт кристалдары" деп аталады) марапатталады, ал уақыты бітіп қалған немесе үш қателік жасаған конкурсанттар үшін жағдайлар құлыпталады. The Crystal Maze бастапқыда 1990 жылдың 15 ақпаны мен 1995 жылдың 10 тамызы аралығында бес мерекелік бағдарламаны қоса алғанда, алты сериядан тұрды, онда балалар командалары да қатысты. Алғашқы төрт серия мен үш мерекелік бағдарламаны Ричард О'Брайен жүргізді, ал қалған екі серия мен мерекелік бағдарламаларды Эдвард Тюдор Поул жүргізді. 2016 жылдың қазан айында Channel 4, Stephen Merchant жүргізген Stand Up to Cancer акциясы үшін бір реттік атақты қатысушылардың бағдарламасын жасады. 2017 жылы телеарна 2016 жылғы арнайы бағдарламадан кейін ойынды жаңартып, форматын өзгертіп, бірнеше стандартты эпизодтармен қатар қосымша атақты қатысушылардың бағдарламаларын жасады және Ричард Айоадені жүргізуші етіп тағайындады. COVID-19 пандемиясының салдарынан үш сериядан кейін, 2020 жылы соңғы эпизодтар көрсетілгеннен кейін бұл сериялар тоқтатылды. Шоудың 10 эпизодтан тұратын американдық нұсқасы Ұлыбританиялық нұсқаның сол декорациясында түсіріліп, 2020 жылы Nickelodeon арнасында көрсетілді. 2016 жылдың наурыз айында Crystal Maze Live Experience ашылды, бұл көрермендерге ойын шоуының аймақтары мен сынақтарының көшірмесінде билет сатып алып, қатысуға мүмкіндік берді.

Жасау

Кристалл лабиринттерінің шығу тегі 1989 жылы Channel 4 телеарнасы Chatsworth Television компаниясынан тапсырыс берген, британдық теледидар үшін Fort Boyard басылымын жасау әрекетінен басталады. Пилоттық түсірілімді жүзеге асыру кезінде қиындықтар туды, себебі Францияның батыс жағалауында орналасқан, теле ойын шоуында қолданылатын қамал сол жылы жүргізіліп жатқан жөндеу жұмыстарына байланысты түсірілімге қолжетімді болмады. Нәтижесінде пилот Лондонда, Elstree Studios студиясында түсірілді, Channel 4 қаржыландырған қарапайым көшірме декорациялар қолданылды, бірақ нәтиже сәтсіз деп танылды және көрсетілмеді, өйткені британдық көрермендерге сәйкес етуі үшін француздық форматқа маңызды өзгерістер енгізу қажет болды. Channel 4 толық серияға тапсырыс бергендіктен, Chatsworth Television продюсері Малькольм Хейворт пилоттық түсірілімге қатысқан Fort Boyard авторы Жак Антуанмен байланысқа шықты – ол сонымен қатар компанияның басқа да жобаларын жасаған, Treasure Hunt және Interceptor секілді – және тақырыптық аймақтарда сынақтар өткізетін балама формат жасауды ұсынды. Ақырында Антуан продюсерлерді француздар жасаған толық көлемді Кристалл күмбезін көру үшін Парижге алып барды, ол орталық элемент болатынын және оны төрт басқа декорация қоршап тұратынын көрсетті. Бұл эскиз The Crystal Maze концепциясына шабыт берді, ол жай ғана "екі күнде" әзірленді. Нәтижесінде Fort Boyard-қа ұқсас, бірақ презентациясы мен стилі жағынан айтарлықтай ерекшеленетін шоу пайда болды, ол Dungeons & Dragons ойынына ұқсас, ал жүргізуші Dungeon Master рөлінде болды.

Бастапқы серия

Түпнұсқа серия 1990 және 1995 жылдар аралығында көрсетілген кезеңде командалар 16 мен 40 жас аралығындағы үш еркек және үш әйелден құралды, оларды өндіріс тобы жинады және олар бұрын бір-бірін танысқан жоқ. Командалар алдын ала белгіленген бастапқы аймақтан лабиринтті сағат тілі бойынша немесе сағат тіліне қарсы айналып өтіп, әр аймақта кем дегенде үш ойын ойнады, кейде лабиринтті аралау кезінде аймақта төртінші ойын ойнау мүмкіндігі берілді. Бірінші және төртінші сериялар арасында әрбір эпизодта 14-тен 16-ға дейін ойын ойнауға болады, бірақ бесінші және алтыншы серияларда ойналған ойындардың саны 13-ке дейін азайтылды. Шоу барысында әртүрлі деңгейдегі 3D карталар пайдаланылып, жүргізуші мен команданың орны көрсетілді. Үшінші серияның соңына дейін командадағы әрбір қатысушы кейінірек таңдайтын сыйлықты жеңіп ала алатын (бар сыйлықтар тізімі оларға тиесілідей оқылды, бірақ сыйлықты бөлу кейде түсірілім кезінде болған оқиғаларға байланысты әзіл-қалжың болар еді), егер команда 100 немесе одан көп алтын жетондарды жинаса, бірақ төртінші сериядан бастап бұл формат команданың соңғы сынақты жеңген жағдайында бірге бөлісетін сыйлықты таңдауымен ауыстырылды. Бірінші серияда команданың әрбір мүшесі қосымша сыйлықты таңдауға құқылы болды, егер жетондардың жалпы саны 50 мен 99 аралығында болса, олар жеңіп алатын, бірақ бұл формат екінші серияның басында тоқтатылды. Рождестволық арнайы бағдарламаларда командалар да ұқсас құрамда болды, олардың жасы 10 мен 15 аралығында, оларды өндіріс тобы іріктеді. Форматы ересектерге арналған нұсқаға ұқсас болғанымен, айтарлықтай ерекшеліктер болды, мысалы, құлыптану мүмкіндігі аз, уақыт шектеулері көбірек және жүргізушіден қосымша ақпараттар берілді. Сыйлық жетістікке қарамастан, әрқашан соңында табыс етілді.

Қайта жаңғыртылған сериялар

Stand Up to Cancer арнайы басылымынан кейін Channel 4 шоуды жаңартып шығарды, онда аймақтардың бастапқы орналасуы, SU2C арнайы картасының дизайны және жаңадан жасалған, биіктейтілген декорациялар сақталды. Шоу форматы бес қатысушыдан – бұрынғы байланысы бар (туысқандар, әріптестер т.б.) адамдардан тұратын командаларға және ойындардың санын онға дейін азайту арқылы өзгертілді. Сонымен қатар, команда енді өзі ойнағысы келетін ойынның түрін таңдамайтын болды: оның орнына, бұл шешім Лабиринт шеберімен анықталатын. 2016 жылғы SU2C арнайы басылымындағыдай, бастапқыда бірнеше атақты адамдардың қатысуымен эпизодтар көрсетілді. Қатысушылар Куполға жеткенде (немесе шоу барысында қосымша тапсырманы орындағанда) олар әкелген кристалдарына қосымша кристалл алды, ал күміс жетондар есептен шығарылғаннан кейін алған алтын жетондарының санына байланысты Stand Up to Cancer қайырымдылық қорына ақша түсті. 50 алтын жетоннан кем алғандар 5000 фунт стерлинг, 50-ден 99-ға дейін алғандар 10000 фунт стерлинг, ал 100 немесе одан да көп алғандар 20000 фунт стерлинг көлемінде сыйлық алады. 2019 жылғы серияда "Мега-кристалл" енгізілді – лабиринттегі кристалдардың айқын үлкен нұсқасы. Команда Мега-кристаллға ие болуға бір мүмкіндік алады, ал команда капитаны әр ойын алдында осы ойынды Мега-кристалл үшін ойнауды қалайтынын шешеді. Егер команда Мега-кристаллды жеңіп алса, оларға Кристалл Куполында стандартты бес секундтың орнына он секунд уақыт беріледі.

Үй иелері

Кристалл лабиринт тарихы бойы лабиринт шеберлері деп аталатын бірнеше жүргізушілермен ұсынылды. Әрқайсысы лабиринттің күзетшісі рөлін атқарады, командаларды әртүрлі аймақтарда жетектеп, олардың жетістіктері туралы хабардар етеді, команда мүшелерін тиісті ойындарға бағыттайды, барлық ойындар мен Куполдағы соңғы сынақта уақытты бақылайды және команда жеңген әрбір кристалды қауіпсіз сақтайды. Камераға тікелей сөйлейтін монологтар О’Брайен эпизодты түсіру кезінде операторлармен әзілдескен кезде пайда болды. Төндіріс тобы түсірілген материалды қарап, оның шоуға қандай пайда әкелетінін түсінген соң, одан «мұны үнемі жасауын» сұрады. О’Брайен камераға тікелей қарап, «білмей тұрып, мен және үйдегі көрермендер арасында жақындық сезімін тудырдым» деген ойға келді. Кейінгі жүргізушілер де осы монологтарды жалғастырып, шоуға өзіндік ерекшеліктерін қосты.

+Кристалл лабиринт жүргізушілерінің тізімі 1=Channel 4 сериясы Аты Белсенділік туралы ескертулер Ричард О’Брайен 1990–1993 Бірінші жүргізуші О’Брайен көбінесе ұзын терілі пальто, жарқын түсті көйлек, тарық шалбар, қырқылған бас және ұзын, жылтыр былғары бут киіп, шоуға «жұқпалы құлшыныс пен маниялық энергияны» сыйлап, бірегей стильде ұсынды. Ол командаларды әрқашан ыстық қарсы алып, жігерлендіріп, олардың жетістіктерін құттықтады, бірақ ойынды нашар орындағаны үшін қатысушыға наразылығын білдіріп, оларды уақытты тиімді пайдалануға шақыратын. О’Брайен ойын кезінде қалтасынан гармоника шығарып, «көтеріңкі музыка» деп атаған бір қысқа, қайталамалы әуенді орындайтын. Көптеген жағдайларда ол лабиринттен басқа музыкалық аспаптарды «табады», оларды өзінің талантын көрсету үшін пайдаланатын, тіпті кейде ән де шырқады. О’Брайен ойынды өзі салғанын және ойынды жылдам жеңіп алған жағдайда болашақ командалар үшін бейімдейтінін жиі айтатын. Бесінші Рождестволық бағдарламаның басында О’Брайен Калифорнияда Mumsie-мен жаңа өмір бастау үшін шоудан кетті. Эд Тюдор Поул 1993–1995 Екінші жүргізуші Тюдор Поул өзінің алдыңғысына ұқсас стильде ақ жеңді және шалбар, ұзын қара бут киіп, «грузин стилінде» деп сипатталды. Оның жүргізу стилі О’Брайеннің энергетикалық стиліне ұқсас болғанымен, ол аздап оқшауланды, Тюдор Поул қатысушыларға көбірек симпатиямен қарады және шоудың «уақыт саяхаты» элементтері туралы жиі айтатын, уақыт белдеулері арасында саяхаттау процесін сипаттау үшін «тригнификация» сияқты мағынасыз сөздерді қолданды, әр аймақтың қияли тарихын айтатын, лабиринттегі көрінбейтін серіктеріне, мысалы, ортағасырлық аймақтағы «Берт» деген атына және Океан аймағында тұратын «Старбэк» деген бұзық мысыққа сілтеме жасайтын. h2g2 сайтына сәйкес, «сұрғылт және сәл әлсіреген Эд Тюдор Поул «Кристалл лабиринтіне» қараңғы және қорқынышты сезім сыйлады». Ричард Айоаде 2017–2020 Төртінші жүргізуші Айоаде сәнді, түрлі-түсті костюм киіп, өзінің әйгілі көзілдірігін тағып, «Қол» деп аталатын таяқшаның ұшындағы ағаштан жасалған қолдың мүсінін ұстады, ол байқаушылардың көпшілікке немесе танымал адамдарға байланысты өзгеріп отырады. Оның жүргізу стилі «IT Crowd кейіпкері Морис Мосс» сияқты «көбірек зияткерлік және қарқынды нұсқа» ретінде сипатталды, ол «ALIS» («Automatic Lock In Situation», ойындардағы автоматты құлып үшін) сияқты аббревиатураларды қолданды және шоудың толығымен қияли екенін білді, әзілдер өндіріс сапасы мен қатысушылардың қауіпсіздік жабдықтарын монтаждау есебінен жасалды. Айоаде жиі қатысушыларды олардың әріптерімен, костюмдерінің түсімен (мысалы, сары Кэти) немесе лабиринттегі өнерлеріне байланысты лақап атайтын. 1=Nickelodeon сериясы Аты Белсенділік туралы ескертулер Адам Коновер 2020 Америкалық нұсқасының жүргізушісі Коновер сол жақ лапанында брошкасы бар арнайы тігілген костюм киген. Шоуда Коновер өзінің рөлін «уақыты жоқ алдамшы рух» ретінде сипаттады, ол командаларды белсенді түрде қолдады және лабиринтке кірмес бұрын олардың өмірі туралы қызығушылық танытты. Коновер сонымен қатар Айоаде енгізген терминологияны, әсіресе «ALIS» аббревиатурасын қолданды. Шоу барысында Коновер көрермендерге және командаларға әр аймақта болған оқиғалардың шынайы және қияли оқиғаларын айтты, бұл оның «Адам бәрін жоққа шығарады» бағдарламасындағы рөліне ұқсас болды.

Басқа таңбалар

Лабиринт Лабиринт шеберіне мекен болса да, бірнеше түпнұсқа кейіпкерлер пайда болды, әр түрлі ойынның бөлігі ретінде, мысалы, түрме бастығы, күзетші және тайпалық дін қызметкері, немесе тиісті аймақта құрастырылған. Америкалық нұсқасында ешбір кейіпкер кездеспейді. Ерекше кейіпкерлер:

Мамси және Сабрина тәтесі. Сандра Карон сомдаған Мамси, О'Брайеннің қызмет ету кезінде жақсы көрінетін болжамгер, Ортағасырлық аймақта қайта-қайта ақыл ойындарын өткізеді, онда миды мазақтайтын сұрақтар қойылады; Карон Мамси рөлін түпнұсқаның бірінші, екінші және төртінші серияларында сомдады, ал үшінші серияда Сабрина тәтесін сомдады, О'Брайен Мамсисі жоқ кезде оның орнын басатынын айтқан. Екі кейіпкер де бәйгеге қатысушыларға достықпен қарады, Мамси кейде О'Брайенге аналық сезіммен қарады, ал бірінші және екінші серияларда "Ральф" деген адаммен болған қарым-қатынасы туралы бәйгеге қатысушылар мен көрермендерге жиі айтты, төртінші серияда "Дуэйн" деген адаммен болған келесі қарым-қатынасына наразылық білдірді. Мамси О'Брайенмен бірге бесінші серияның басында кетіп қалды. "The Crystal Maze Live Experience" бағдарламасында Мамси көзге көрінбейтін кейіпкер, Лабиринт шебері оған құлаққап арқылы байланысады. Компьютер. Футуристикалық аймақ үшін операциялық жүйе осы жерде орналасқан; егер команда осы аймақтан бастаса, компьютер командаға Лабиринтке кіру үшін дұрыс жауап беруі керек сұрақ қояды. О'Брайеннің қызмет ету кезінде (2-сериядан басқа) компьютер еркек дауысына ие болды және көбінесе оған қарсы болды. Тюдор Поулдың кезінде компьютер әйел дауысын қабылдап, Барбара деп аталды. Айоаденің кезінде компьютер әйел дауысын сақтайды, бірақ басқа да тұлғалық белгілер көрсетілмейді, тек команда Лабиринтке кіруді қалағанда ғана сөйлейді. Жұмбақ шебері. Адам Бакстон сомдаған, "Жарабақ" деп аталған Жұмбақ шебері, шыны ыдыста тұратын бас, бәйгеге қатысушы ойынды аяқтағанда телекинез арқылы эликсирлерді араластырып, кристалдар жасайды. Футуристикалық және Ортағасырлық аймақтарда ыдыста тұрса да, Шығыс аймағында оның ыдысы құс клеткасымен ауыстырылады. Ол Айоадемен достық, бірақ көрінеу, бағынышты қарым-қатынаста. Найт Марион. Джессика Хайнс сомдаған Марион, корольдің рыцары және Ортағасырлық аймақтың күзетшісі, үлкендейтін соғыс киімдерін киеді, үлкен қылыш алып жүреді және кіруге рұқсат береді. Ол Айоадені өзімен бірге шараларға қатысуға шақыратыны белгілі, ол одан бас тартты. Ортағасырлық аймақ Шығыс аймағымен ауысқанда ол қайта оралған жоқ.

Түсірілім

Әрбір эпизодтың бюджеті 125 000 фунт стерлинг сомасында болды және шоу студиясында екі күн ішінде түсірілді. Бірінші күні түсіру тобы бірнеше камералардың ілесіп, барлық ойындарды ойнап, "тікелей эфирде" түсіру стилімен кристалл күмбездегі тағдырын анықтады. Бәйгеге қатысушылардың секіруі мен жеребелерді ұстауы көбінесе жеребелер саналып жатқанда жақыннан түсірілді, ал жеребелерді жинау көбінесе қолмен және тіземен жасалатын, себебі жеребелер күмбездің шеттеріне түсіп орналасатын. Екінші күні бір камерамен ойынның жақын кадрларын түсіруге баса назар аударылды, бұл команда мүшелерінің бұрын жеңген немесе жеңілген ойындарына қайта оралуын қажет етті (екінші күнгі түсірілімдерді қатысушылардағы микрофондардың болмауынан анықтауға болады). Толық серияны түсіруге шамамен бес апта уақыт кетті, аптасына үш эпизод дайындалды. Шоудың әрбір сериясының өзіндік ойындар жинағы болды: 1-ші серияда 37 түрлі ойын дизайны, ал келесі серияларда әрқайсысында 41 мен 49 ойын аралығында болды.

Құрастыру

2016 жылғы арнайы эпизодтан басқа, әрбір бөлім өте үлкен, арнайы салынған декорацияда түсіріледі. Джеймс Диллон алғашқы және жаңартылған сериал үшін жасаған декорация бес бөлікке бөлінген, олардың төртеуі – әртүрлі уақыттар мен кеңістіктерде орналасқан аймақтар деп аталады, онда қатысушылардың ойнайтын ойындары бар. Ал соңғы бөлік, Хрустальдық күмбез деп аталады, команда эпизодтың соңына қарай бірлесіп шешетін соңғы сынаққа арналған. Әр аймақтың тақырыбы оның уақыт кезеңімен ғана емес, сонымен қатар уақытты өлшеу құралдарында, ойындардың дизайнында, сондай-ақ жүргізуші мен команданың аймақтарға қалай кіргені мен олардың арасында қалай қозғалғанында да көрінеді. 2019 жылға дейін лабиринтте алты аймақ қолданылды.