Кіріспе

Ұлыбритания королі Георг III-нің қызы, Амелия ханшайым (7 тамыз 1783 – 2 қараша 1810) – Ұлыбритания королі Георг III және оның әйелі Шарлотта Мекленбург-Стрелицтің он бесінші және соңғы баласы, алтыншы қызы. Ол олардың арасынан үшінші болып дүниеден озған баласы еді.

Ерте өмір

Принцесса Әмелия 1783 жылдың 7 тамызында Виндзордағы Корольдік резиденцияда дүниеге келді. Ол король Георг III және королева Шарлоттаның 15 баласының ең кішісі және Виндзор сарайында туған жалғыз бала. Ол әкесінің сүйіктісі болған, ол оны «Эмили» деп лақаптап шақыратын. Ол ағалары Октавиус (1779–1783) және Альфред (1780–1782) ерте қайтыс болғаннан кейін дүниеге келді. Бұл қайғысты оқиғалар Әмелия мен оның ең жақын туысы, ханшайым Софияның арасында шамамен алты жылдық үзіліс қалдырды. Ол ағасы Джорджтан 21 жас, ал үлкен әпкесі Шарлоттадан 17 жас кіші болды. Әмелия 17 қыркүйекте 1783 жылы Кентербери архиепископы Джон Мурдің қолымен Сент-Джеймс сарайындағы Корольдік капеллада крещение рәсімінен өтті. Оның крещение ата-аналары – ағалары Джордж, Шарлотта және Аугуста София болды. Ол сол жерде крещение алған он бесінші бала болды. Кейіннен 1799 жылдың 24 желтоқсанында архиепископ оны бекітті. Принц Октавиус қайтыс болғаннан кейін және Ұлыбритания мен АҚШ арасындағы соғыс аяқталуға жақын тұста Әмелияның дүниеге келуі жаңа үміттердің басталуы ретінде қабылданды, және одан көп нәрсе күтілді, тіпті туылған сәттен бастап. Әмелия бір айлық болғанда, ханшайым Шарлотта ағасы Уильямға: «Біздің кішкентай әпкеміз, мен көрген ең әдемі балалардың бірі» деп жазды. Ол әкесінің бұрынғы сүйікті баласы Октавиус сияқты әдемі, тартымды және сүйкімді болуы керек еді. Екі ағасының өлімінен кейін Әмелия әкесінің сүйіктісі ретінде қарастырылды. Кішкентай кезінен бастап Әмелия өзінің мәртебесін сезінді. Аңыз бойынша, әйгілі трагедия актрисасы Сара Сидонс сұлу нәрестеге сүйісқандығын білдіргенде, Әмелия «өз қолының жұмсағын бірден сүйіске беруге ұсынды, соншалықты ерте патшалық сабақтарды үйренген». Әмелия үш жаста болғанда, королеваның киімдерін сақтаушы Фанни Берни ханшайымның «жаңа қонақтар келгенде, әдептілік пен қадір-қасиеттілік таныта білетінін, өзінің жоғары мәртебесін және оны лайықты ұстаудың маңыздылығын сезінетінін» айтты. Берни оны тіпті «кішкентай құдай» деп атады. Он үш баланың ең кішісі болғандықтан, Әмелия көп уақытын сестрындары Мэри мен Софиямен бірге түрлі патшалық резиденцияларда өткізді. Бастапқыда үш кіші ханшайым үлкен сестерлеріне қарағанда ата-аналарының назарына аз түсті, және олар көп уақытын король мен королевадан алыс өткізіп, олармен көбінесе хат арқылы байланысқан. Үш кіші ханшайым үлкен сестерлеріне қарағанда көңілді мінезді болған, оның дәлелі 1785 жылы суретке түскендегі олардың қылығынан көрінеді. 1770 жылы Йохан Зоффан корольді, королеваны және олардың алғашқы алты баласын оңай суретке түсіре алды. Алайда 1785 жылы Джон Синглтон Коплиге иттерді, құстарды, әсіресе үш патша баласын тыныш отыруға көндіру өте қиын болды, сондықтан ол ешқашан басқа портрет салған жоқ. Шарлотта, Аугуста және Елизаветаға берілген мұқият жоспарланған біліммен салыстырғанда, Мэри, София және Әмелияға берілген білім тек бұрынғы тәжірибеге негізделген. Әмелия бес жасқа толғанда, әкесі алғаш рет ақыл-есінен айырылды. Әкесінің денсаулығы нашарлағандықтан, ол үлкен сестерлерінің жас кезінде отбасында болған жақындық пен сүйіспеншілікті сезіне алмады.

Ересектілік

1788 жылға дейін король Георг қыздарына, өзінің бақытсыз некелері болғандықтан, оларды Хановерге алып барып, оларға лайықты күйеу табуге уәде берген. Ол: «Мен олардың ешқайсысының үйленгенін қалаған емеспін, мен олардың қосылысынан ләззаттанамын және ешқандай ажырасуды қаламаймын» деді. Бірақ сол жылы Амелия бес жасқа толғанда, король алғаш рет ақыл-есінен айырылды. 1801 және 1804 жылдары да осындай жағдай қайталанды, соның салдарынан қыздарының некеге тұруы туралы әңгімелер тоқтатылды. Неке мәселесі сирек көтерілді, себебі королева Шарлотта патшаны әрқашан алаңдататын бұл тақырып оны қайтадан ақыл-есінен айыруы мүмкін деп қорқыды. Сонымен қатар, ауруына байланысты шаршаған королева ханшайымдардың өзіне жақын болуын қалады. Келесі жылы Амелия Уэймут қаласындағы отбасына қосылу үшін уақытша жазылып, немере қызы Уэльс ханшайымы Шарлоттаны қатты жақсы көрді. Өмірі бойы Амелия денсаулығы нашар болды; он бес жасында туберкулездің алғашқы белгілерін сезіне бастады. 1801 жылы ханшайымның денсаулығын жақсарту үшін Уэймутқа, теңіз жағасына емделуге жіберілді. Оның қасында құрметті атбасар, Чарльз Фицрой болды, ол одан 21 жыл үлкен және Саутгемптонның 1-бароны Чарльз Фицройдың ұлы еді. Амелия атбасарға ғашық болып, онымен үйленгісі келді. Королеваға бұл жайтта қызметші хабарлады, бірақ королева бұған көз жұмды. Олардың үміті, мұндай сырлылық патшаның бұл байланыс туралы білуіне және оны ақыл-есінен айыруға себеп болуына жол бермейді деп болды, ол оған барған сайын бейімделіп барады. Ол оған үйленуден үмітін тастамаса да, Амелия әкесінің Парламенті қабылдаған Корольдік неке туралы заңның талаптарына байланысты Фицроймен заңды түрде үйлене алмайтынын білді (кем дегенде 25 жасқа толғанға дейін, содан кейін ғана Құпия кеңестің келісімімен рұқсат ала алады). Кейіннен ол бауыры Фредерикке өзін үйленген деп есептейтінін айтты, өзінің әріптерінің басында A.F.R. (Амелия Фицрой) деген әріптерді қолданды. 1808 жылы Амелия қызылшаға шалдығып, Виндзордағы анасымен бірге өткізген депрессивті атмосфера оны одан да қайғылы жағдайға түсірді. Қайғыға толы король Георг Амелияны қарындасы Мэримен бірге Уэймутқа жіберуге шешім қабылдады. Оның денсаулығы біршама жақсарды, бірақ ол тыныш демалып, жұбаныш тапты. 1809 жылы ол бақта қысқа серуендеуге мүмкіндік алды. Бұл жақсару уақытша болды, ал 1810 жылдың тамызында оның азаптары күшейді, ал сол жылдың қазан айында ол Сент-Антонидің отымен (эрисипеламен) ауырды, бұл оның жазылу үмітін жойып, 25-і күні төсегіне жатқызды. Король қызының дәрігерлерін әр күні таңғы жетіде және күндіз үш-төрт рет шақырып, оның жағдайы туралы егжей-тегжейлі сұрақтар қойды. Ол бірнеше күн бойы, оның сүйікті және адал қарындасы Мэри күтімінде болды. Оның өлімі ағасы Эдвардтың туған күнімен, 2 қарашада, сағат 12:00-де орын алды. Өлім алдындағы ханшайым корольге арнап, өзінің шашынан жасалған, кристаллдан жасалған және алмаздармен әшекейленген жоқтау жүзі жасады. Ол оны алғанда жылап жіберді. Басқаша айтқанда, оның өсиеті бойынша барлық мүлігі Чарльз Фицройға берілуі керек еді. Амелия Виндзордағы Сент-Джордж шіркеуіндегі Корольдік мазада жерленді. Оның үлкен ағасы, кейінірек Георг IV, оның өлім бетпердесін сұрап алды.

Салдары

Амелия қайтыс болғаннан кейін, Джордж Вильерс, корольдің сот орындаушысы және Томас Вильерстің кіші інісі, 2-ші граф Кларендон, оның бақылауында болған 280 000 фунт стерлинг жоғалғаннан кейін, король мен королеваны Амелияға тиесілі хаттармен шантаж жасауға тырысты. Вильерс кейінгі дипломат және мемлекет қайраткері Джордж Вильерстің, 4-ші граф Кларендонның әкесі болды. Оның өлімі әкесінің денсаулығының нашарлауына себеп болды, нәтижесінде ол ақылдан безіп, 1811 жылғы Регенттік актісі қолданысқа енгізілді. Оның дәрігері доктор Уиллистің айтуынша, король кейіннен "жаппай, монотонды, сасқан күйде: "О, Эмили [Амелия ханшайым], неге әкеңді құтқара алмайсың? Барлық дәрігерлерді жек көремін!" - деп айқайлады. Георг патшаның тағы бір жаңылысы – сау Амелияның Ганноверде үлкен отбасымен бірге тұрады және ол онда "ешқашан қартаймай, әрқашан сау болады" деген сенім болды. Амелия қызыл ерін және күміс қызыл шашы бар әдемі қыз ретінде сипатталды. Ол "барлық ханшайымдардың арасында ең жайсыз және толқындысы" деп есептелді. Алайда, ол сонымен қатар мейірімді, жанды, өзімшіл емес және зиялы болған. Осы қасиеттері оның келіні, қайын жұбайымен дұшмандық қарым-қатынаста болған Кэролайн ханшайымды Амелияны "олардың арасындағы ең жақсысы" деп атауға итермеледі. Амелия Уэльс ханзадасының және Сассекс герцогының сүйіктісі болды, ол оны "жақсы жаратылыс" деп атады. Амелия біріншісіне ерекше құрмет көрсетті және бірде оған басқа ағаларынан гөрі оны көбірек жақсы көретінін айтты. Ол өз кезегінде оны басқа әпкелерінен гөрі жақсы көріп (Мэриден басқа, мүмкін), оның өліміне қатты қайғырды. Оның өлімі оған соншалықты әсер етті, оның жаназасынан кейін ол бірнеше балауыз шамдары жарылмаған бөлмеде ұйықтай алмады. Ол сондай-ақ, оның есімі айтылғанда, қайтысынан үш жылдан астам уақыт өткен соң, көзіне жас алды.

Атаулары мен стильдері

Монархтың қызы болғандықтан, ол туғаннан бастап «Корольдік Ұлылығы, Әмелия ханшайымы» деп аталатын болды.

Қарулар

1789 жылдан бастап, тәж иесінің қызы ретінде Амелия патшалықтың қару-жарағын қолдануға құқылы болды, бірақ ол қару-жарақ үш нүктелі күміс таспамен ерекшеленді. Ортаңғы нүктеде қызыл роза, ал сыртқы екі нүктеде әрқайсысында қызыл жүрек бейнеленген.