Кіріспе
Неміс математигі және физигі Эльвин Бруно Кристоффель (; 10 қараша 1829 – 15 наурыз 1900) – неміс математигі және физигі. Ол дифференциалдық геометрияның маңызды түсініктерін енгізіп, тензорлық есептеудің дамуына жол ашты, бұл кейіннен жалпы салыстырмалылық теориясының математикалық негізін құрады.
Elwin Bruno Christoffel (; 10 November 1829 – 15 March 1900) was a German mathematician and physicist. He introduced fundamental concepts of differential geometry, opening the way for the development of tensor calculus, which would later provide the mathematical basis for general relativity.
Өмір
Кристоффель 1829 жылғы 10 қарашада Пруссиядағы Монджойе (қазіргі Моншау) қаласында мата саудагерлерінің отбасында дүниеге келген. Бастапқыда ол үйде тілдер мен математикадан білім алды, содан кейін иезуит гимназиясына және Фридрих Вильгельм гимназиясына қатысты. 1850 жылы ол Берлин университетіне түсті, онда Густав Дирихлеттен (оған зор әсер еткен) математиканы оқыды, сонымен қатар физика мен химия курстарына қатысты. Ол 1856 жылы Берлинде Мартин Ом, Эрнст Кумер және Генрих Густав Магнус жетекшілігімен жазылған біртекті денелердегі электр қозғалысы туралы диссертациясын қорғап, докторлық дәрежесін алды. Докторлық дәрежесін алғаннан кейін Кристоффель Монджойеге оралды, онда келесі үш жылды академиялық қауымдастықтан оқшауланып өткізді. Алайда, ол Бернхард Риманн, Дирихле және Августин Луи Кошидің кітаптарынан математиканы (әсіресе математикалық физиканы) зерттеуді жалғастырды. Сондай-ақ, ол дифференциалдық геометрия саласында екі мақала жариялап, зерттеу жұмыстарын жалғастырды. Ол кейін ковариантты дифференциация деп аталатын негізгі әдісті енгізді және оны Риманн-Кристоффель тензорын (Риманн көптүрліліктерінің қисықтығын беруге қолданылатын ең көп таралған әдіс) анықтау үшін пайдаланды. Сол мақалада ол Кристоффель белгілерін енгізді, олар жергілікті координаттар жүйесіне қатысты Леви-Чивита байланысының компоненттерін көрсетеді. Кристоффельдің идеяларын Грегорио Риччи Курбастро және оның шәкірті Туллио Леви-Чивита жалпылап, үлкен дамуға жеткізді, оларды тензорлар және абсолютті дифференциалдық есептеу тұжырымдамасына айналдырды. Абсолютті дифференциалдық есептеу, кейіннен тензорлық есептеу деп аталды, жалпы салыстырмалылық теориясының математикалық негізін құрайды. (кейін ол жалпы ортогональды полиномдар формуласын жариялады).
Басқа зерттеулер
Кристоффель сондай-ақ потенциал теориясы және дифференциалдық теңдеулер теориясы бойынша жұмыс істеді, бірақ осы салалардағы зерттеулерінің көп бөлігі назарсыз қалды. Ол жартылай дифференциалдық теңдеулердің шешімдеріндегі үзілістердің таралуы туралы екі мақала жариялады, бұл шок толқындары теориясының новаторлық еңбектері болып табылады. Ол физиканы да зерттеді және оптика саласында зерттеулер жариялады, алайда оның осы саладағы еңбегі жарық эфирі концепциясынан бас тартумен бірге тез арада маңызын жоғалтты. Ерстер тобы, Екінші тобы. (Луи Пастер университетінің құжаттамалық қызметі, Страсбург)