Кіріспе
Еуропалық американдықтар, немесе еуропалық тектен шыққан американдықтар – еуропалық қоныс аударушылар мен иммигранттардың ұрпақтары. Бұл терминге қазіргі АҚШ аумағындағы алғашқы еуропалық қоныс аударушылардың және соңғы кезде келген еуропалықтардың ұрпақтары да кіреді. 17 ғасырдан бері еуропалық американдықтар қазіргі АҚШ-тағы ең ірі этникалық топ болып табылады. Испандықтар қазіргі АҚШ-та тұрақты түрде қоныстанған алғашқы еуропалықтар болды деп есептеледі, олардың ішінде 1566 жылы туған Мартин де Аргюэльес, сол кездегі испан Флоридасының бөлігі болған Сент-Огастин қаласында, ал орыстар Аляскаға қоныстанған алғашқы еуропалықтар еді, олар Ресей Америкасын құрды. Америкада туған алғашқы ағылшын баласы Вирджиния Дейр болды, ол 1587 жылдың 18 тамызында дүниеге келді. Ол қазіргі Солтүстік Каролина штатында орналасқан Роанок колониясында туды, бұл Елизавета I патшайымының тұсында Солтүстік Америкада тұрақты ағылшын қонысын құруға жасалған алғашқы әрекет болды. 2020 жылғы АҚШ халық санағында ағылшын американдықтары (46,5 миллион), неміс американдықтары (45 миллион), ирланд американдықтары (38,6 миллион), итальян американдықтары (16,8 миллион) және поляк американдықтары (8,6 миллион) – АҚШ-тағы ең ірі бес өзін-өзі анықтаған еуропалық текті топтар болып тіркелді. Алайда, британдық текті адамдардың саны жеткілікті емес деп саналады, себебі бұл демографиялық топтағы көптеген адамдар өздерін жай ғана американдықтар деп атайды (20 151 829 немесе 7,2%). Бұл испан текті американдықтарға да қатысты, өйткені олардың көпшілігі өздерін испандық және латиноамерикандықтар (58 846 134 немесе 16,6%) деп таниды, тіпті олардың генетикалық тегінің 65,1% еуропалық, негізінен Испаниядан шыққан. Көбінесе адамдар тегі туралы сұраққа жауап бермейді немесе "американдық немесе АҚШ" сияқты нақты топты таңдамайды. 2000 жылғы халық санағында бұл АҚШ халқының 56,1 миллионнан астамын немесе 19,9% құрады, бұл 1990 жылы 26,2 миллионнан (10,5%) және 1980 жылы 38,2 миллионнан (16,9%) жоғары көрсеткіш. Бұл көрсеткіштер "белгіленбеген" және "хабарланбаған" деп тіркелді.
European Americans, or Americans of European descent, are descendants of European settlers and immigrants. This term includes both people who descend from the first European settlers in the area of the present day United States and people who descend from more recent European arrivals. Since the 17th century, European Americans have been the largest panethnic group in what are now the United States. The Spaniards are thought to have been the first Europeans to establish a continuous presence in what is now the contiguous United States, with Martín de Argüelles (b. (born) 1566) in St. Augustine, then a part of Spanish Florida, and the Russians were the first Europeans to settle in Alaska, establishing Russian America. The first English child born in the Americas was Virginia Dare, born August 18, 1587. She was born in Roanoke Colony, located in present day North Carolina, which was the first attempt, made during the reign of Queen Elizabeth I, to establish a permanent English settlement in North America. In the 2020 United States census, English Americans (46.5 million), German Americans (45 million), Irish Americans (38.6 million), Italian Americans (16.8 million) and Polish Americans (8.6 million) were the five largest self reported European ancestry groups in the United States. However, the number of people with British ancestry is considered to be significantly under counted, as many people in that demographic tend to identify themselves simply as Americans (20,151,829 or 7.2%). The same applies to Americans of Spanish ancestry, as many people in that demographic tend to identify themselves as Hispanic and Latino Americans (58,846,134 or 16.6%), even though they carry a mean of 65.1% European genetic ancestry, mainly from Spain. An increasing number of people ignored the ancestry question or chose no specific ancestral group such as "American or United States". In the 2000 census this represented over 56.1 million or 19.9% of the United States population, an increase from 26.2 million (10.5%) in 1990 and 38.2 million (16.9%) in 1980 and are specified as "unclassified" and "not reported".
Терминология
Еуропалық американдықтардың саны 1800 жылдан 2010 жылға дейін АҚШ халқының пайыздық үлесі Ref(s) (Дереккөздер) 1800 4,306,446 81.1% 1850 19,553,068 84.3% 1900 66,809,196 87.9% 1950 134,942,028 89.5% 2000 211,460,626 75.1% 2010 223,553,265 72.4%
Қолдану
1995 жылы Басқару және Бюджет Кеңсесінің Статистикалық саясат жөніндегі No 15 директивасын (Федералды статистика және әкімшілік есептілік үшін нәсілдік және этникалық стандарттар) қарау барысында, директивада белгіленген нәсілдік/этникалық топтарға қатысты артықшылықты терминологияны анықтау мақсатында халық санағына қатысушылар арасында сауалнама жүргізілді. «Ақ» тобында «Еуропалық америкалық» термині үшінші орынға тұрды, оны сұхбаттасқандардың барлығының 2,35 пайызы ғана таңдады, ал «Ақ» терминіне 61,66 пайыз қолдау көрсетті. Көптеген АҚШ аймақтарында бұл термин «Кавказдық америкалық», «Ақ америкалық» және «Англоамерикалық» терминдерімен жиі алмастырылып қолданылады. Дегенмен, «Кавказдық» және «Ақ» терминдері географиялық емес, нәсілдік терминдер болып табылады және олардың құрамына Еуропадан тыс аймақтардағы халықтар да кіруі мүмкін; ал «Англоамерикалық» терминінің тағы бір мағынасы бар, ол – ағылшын тегінен шыққан американдықтарды білдіреді.
Шығу тегі
Бұл терминді кейбір адамдар осы демографиялық топтың еуропалық мәдени және географиялық, сондай-ақ ата-тегін баса көрсету үшін пайдаланады, африкалық американдықтар мен азиялық американдықтар сияқты терминдермен салыстырады. Медициналық зерттеулер сияқты контекстерде "ақ" және "еуропалық" сияқты терминдер бұлыңғырлығы мен бір-бірінен ерекшеленетін топтар арасындағы маңызды айырмашылықтарды жоюы үшін сынға ұшырады. Марго Адейр еуропалық текті американдықтарды бір топ ретінде қарастыру АҚШ-тың мәдени біртектілігіне әкеліп, жеке еуропалық этностардың мәдени мұрасын жоғалтады деп санайды.
Еуропалық көші-қонның өзгеруі
1881 жылға дейін иммигранттардың басым көпшілігі, барлығының шамамен 86 пайызы Солтүстік-Батыс Еуропадан, атап айтқанда Ұлыбританиядан, Ирландиядан, Германиядан және Скандинавиядан келді, бұл "Ескі иммиграция" деп белгіленді. 1881 және 1893 жылдар аралығында бұл үрдіс өзгерді, АҚШ-тың "Жаңа иммиграциясының" көздері ауысты. 1894 және 1914 жылдар аралығында Орталық, Шығыс және Оңтүстік Еуропадан келген иммигранттардың үлесі барлығының 69 пайызын құрады. 1960 жылға дейін көптеген иммигранттар Еуропадан немесе Канададан еуропалық текті адамдардан келді. 20-ғасырдың ортасынан бері Еуропадан иммиграцияның жаңа келгендер арасындағы үлесі азайып келеді, жалпы шетелдік туғандардың 75,0 пайызы Еуропада туған, ал 2010 жылғы халық санағында бұл көрсеткіш 12,1 пайызды құрады.
Демография
Төмендегі деректер 1980, 1990, 2000 және 2020 жылдардағы АҚШ халық санағы бойынша еуропалық американдықтардың санын көрсетеді. Сандар санақ жауаптарында көрсетілген мәліметтерге сүйеніп есептелген. Бұл көрсеткіштердің нақты мағынасы туралы белгісіздік тудырады: мысалы, осы деректерге сәйкес, еуропалық американдықтардың саны он жыл ішінде 40 миллионға азайған, бірақ бұл санақ жауаптарының өзгеруімен байланысты. Атап айтқанда, 1990 және 2000 жылғы санақ нысандарына үлгі ретінде қосылғаннан кейін "америкалық" опциясының танымалдылығы артқан. Еуропалық американдықтардың құрамын талдау қиын және көбінесе субъективті болады. Фарли (1991) этникалық аралас некелердің, жауап берушілерді ата-бабаларынан бөлетін ұрпақтардың санының көптігі және көптеген еуропалықтар үшін олардың тегінің маңыздылығының төмендігіне байланысты жауаптардың тұрақсыздығын атап көрсетеді. Көптеген еуропалық американдықтардың тегі бірнеше елден шыққан, сондықтан "тегіңіз қандай?" деген бір ғана сұраққа берілген жауап бүгінгі американдықтардың шығу тегі туралы толыққанды ақпарат бермейді. Бір жауап қана сұралғанда, санақ нысандарында келтірілген мысалдар мен өзінің тегінің ерекше бөліктерін анықтауға деген мақтаныш маңызды рөл атқарады; бұл Британ аралдарынан шыққандардың санын кемітуі мүмкін. Көптеген жауаптарды жинағанда, негізгі топтардың саны көбейеді, бірақ Фарли "ешқандай қарапайым сұрақ белгілі бір еуропалық топқа жақындығын сезінетіндерді, символдық немесе қиял жетегімен анықталатындардан ажырата алмайды" деген қорытындыға келеді. Ол 1973 жылғы Халықты зерттеуде неміс, ирланд, ағылшын және француз сияқты "ескі" топтардың 40% астамы зерттеу кезеңдері арасындағы алты айда өз тегін өзгерткенін көрсетеді (422-бет). 2000 жылы 5 миллионнан астам өкілі бар ең ірі өздігінен анықталған топтар: неміс, ирланд, ағылшын, американ, итальян, француз және поляк. Олардың АҚШ-та таралуы әртүрлі: жалпы алғанда, Пенсильваниядан батысқа қарайғы АҚШ-тың солтүстік жартысында неміс тегі басым, ал оңтүстік жартысында ағылшын және американдықтар басым. Ирландтар бүкіл елде кездеседі. Итальяндық тектің өкілдері Солтүстік-Шығыста, поляктар – Ұлы көлдер аймағында және Солтүстік-Шығыста, ал француз – Жаңа Англияда және Луизианада көптеп таралған. АҚШ халық санағы бюросының мамандарының бағалауынша, бүгінгі еуропалық американдықтардың шамамен 62 пайызы толығымен немесе ішінара ағылшын, уэльс, ирланд немесе шотланд тегінен шыққан. Бүгінгі еуропалық американдықтардың шамамен 86 пайызы Орталық және Солтүстік-Батыс Еуропадан шыққан, ал 14 пайызы Шығыс Еуропа, Оңтүстік Еуропа, Оңтүстік-Шығыс Еуропа және Еуро-Латино тегінен шыққан.
Ас мәзірі
Алма пісірімесі – Жаңа Англия 17 ғасырдың басында, 1620 жылдан бастап, ірі масштабты ағылшын отарлауын алғашқы рет бастан өткерген аймақ болды және оған Шығыс Англия кальвинистері, жақсырақ пуритандар деп танылғандар үстемдік етті. Жаңа Англиялықтардың ең сүйікті әрекеттерінің бірі нан пісіру болды және ол бүгінде "американдық" деп есептелетін тағамдардың шығу тегі болды, мысалы, алма пісірімесі және Ризашылық күні пісірілген түйеқұс, Еуропада кездеспесе де, дәстүр мен символизмде алғашқы еуропалық иммигранттармен байланысты. "Американың алма пісірімесі сияқты" деген фраза белгілі бір нәрсенің толығымен американдық екенін білдіру үшін қолданылады. Гамбургер – Гамбургердің шығу тегі, соның ішінде оны алғаш рет қай елде дайындағандары әлі де даулы мәселе, бірақ гамбургер алғаш рет АҚШ-та кеңінен танымал болды және ондаған жылдар бойы халықаралық деңгейде американдық жылдам тамақ символы ретінде белгілі болды. Максвелл Стрит поляк хот-догы – грильде немесе қуырылған поляк шұжығынан тұрады, үстіне грильде пісірілген пияз және сары қыша, сондай-ақ таңдау бойынша тұздалған жасыл перецтер салынып, булочкамен беріледі. Бұл сэндвич Чикагоның Максвелл Стрит базарында пайда болды және "Чикагоның символы болып табылатын классикалық тағамдардың" бірі деп аталды. Буффало қанаттары – 1964 жылы Нью-Йорк штатының Буффало қаласындағы Anchor Bar мекемесінде итальяндық америкалық Тереза Беллиссимо тапқан. Қазір бүкіл елде танымал, ол американдық асүйдің символына айналды. Хот-дог – Хот-догты неміс иммигранттары Нью-Йоркке әкелді. Пицца – Неапольден келген итальяндық иммигранттар пиццаны АҚШ-қа әкелді. Қуырылған тауық – Шотландиялық иммигранттар АҚШ-тың оңтүстігіне қуырылған тауықты әкелді. Құлдыққа түскен африкалық американдықтар ақ шотланд құл иелерінің рецептеріне негізделген қуырылған тауық пісіруді бастады.
Алғыс айту күні
Алғыс айту күні – АҚШ-та бұл ұлттық дінсіз мерекеге айналды (1863 жылдан бері ресми түрде сақталады), бірақ оның бастаулары діни сипатта. Алғашқы Алғыс айту күнін ағылшын қоныс салушылары Құдайға және Плимут колониясының саяхатшыларына қатыгез қыста тірі қалуға көмектескені үшін алғыс айту мақсатымен атап өткен. Қазіргі Алғыс айту мерекесінің тамыры 1621 жылы Плимут плантациясында өткен тойға дейін жетеді, онда Плимут қоныс салушылары мол өнімді жинағаннан кейін жергілікті американдықтармен бірге егін тойын өткізді. Уильям Брэдфорд "Бірінші Алғыс айту күні" деп белгілі американдық мәдени оқиғаны алғаш рет жариялаған адам деп есептеледі.
Спорт
Бейсбол Бейсболдың ең алғашқы тіркелген ойыны 1748 жылдың қарашасында Лондонда, Уэльс принсі отбасының қатысуымен жабық үй ішінде ойналған. Принц 1749 жылдың қыркүйегінде Суррейдегі Уолтон-он-Темс қаласында Лорд Миддлсекске қарсы қайтадан "Басс Болл" ойнағандығы хабарланған. Ағылшын заңгері Уильям Брей 1755 жылдың Пасха дүйсенбісінде Гилдфордта бейсбол ойынын тіркеген. Брейдің күнделігінің түпнұсқалығы 2008 жылдың қыркүйегінде расталды. Ойынның бұл ерте түрі, көрініс бойынша, ағылшын иммигранттарымен Солтүстік Америкаға әкелінген. Терминнің басылымда алғаш рет пайда болуы 1744 жылы "Азғыр кішкентай қалта кітабында" тіркелген, онда ол Base Ball деп аталған. Американдық футбол – Англиядағы регби футболының өзгертілген ерте нұсқалары мен Канада футболының қосылуынан және ақыр соңында американдық жаңалықтармен өзгеруінен пайда болды, бұл 1876 жылдан бастап ойынның қалыптасқан түріне әкелді. Негізгі ережелер жиынтығы алғаш рет 19 ғасырдың ортасында американдық университеттерде жасалды. Гольф Гольф 15 ғасырда Шотландияда пайда болды, ал Шотландиядағы алғашқы алаң Сент-Эндрюс болды. Америкадағы алғашқы гольф алаңын 1888 жылы шотландтық Джон Рид құрды және ол Нью-Йорктегі Йонкерсте орналасқан алғашқы шотландтық гольф клубы – Сент-Эндрюс Гольф клубының атымен аталады. Осыдан бастап гольф ұлттық хобби ретінде кеңінен таралды, ал 20 ғасырдың басында Солтүстік Америкада 1000-нан астам гольф алаңы болды.