Кіріспе
Оңтүстік Австралиядағы Аделаида аймағының түпкі тұрғындары – Каурна халқы (/lang/'/ɡ//ɑː//n//ə/,; сондай-ақ Coorna, Kaura, Gaurna және басқа да түрлері) – Оңтүстік Австралияның Аделаида жазығындағы дәстүрлі жерлері бар аборигендер тобы. Алғашқы қоныс аударушылар оларды Аделаида тайпасы деп білген. Каурна мәдениеті мен тілі 1836 жылы Оңтүстік Австралияның британдықтар тарапынан отарлануынан кейін бірнеше онжылдық ішінде дерлік толығымен жойылды. Дегенмен, ертедегі миссионерлер мен басқа да зерттеушілердің кең ауқымды құжаттамасы тіл мен мәдениеттің қазіргі заманда қайта жаңғыруына жағдай жасады. "Каурна меюна" фразасы "Каурна халқы" дегенді білдіреді.
The Kaurna people (/lang/'/ɡ//ɑː//n//ə/, ; also Coorna, Kaura, Gaurna and other variations) are a group of Aboriginal people whose traditional lands include the Adelaide Plains of South Australia. They were known as the Adelaide tribe by the early settlers. Kaurna culture and language were almost completely destroyed within a few decades of the British colonisation of South Australia in 1836. However, extensive documentation by early missionaries and other researchers has enabled a modern revival of both language and culture. The phrase Kaurna meyunna means "Kaurna people".
Этимология
Оңтүстік Австралияның алғашқы қоныс аударушылары Аделаида жазығы мен Флерие түбегіндегі әртүрлі жергілікті тайпаларды "Рапид Бей тайпасы", "Энкоунтер Бей тайпасы", "Аделаида тайпасы", Кувандилла тайпасы, "Вирра тайпасы", "Норлунга тайпасы" (Нгурлоннга тобы) және Виллунга тайпасы (Вилланга тобы) деп атаған. Аделаида жазығының бір тілдің диалектілерін сөйлейтін, кеңейтілген туысқандық топтары жергілікті жерлеріне қарай аталды, мысалы Каванда Мейунна (Солтүстік адамы), Вирра Мейунна (Ормандағы халық), Пиетта Мейунна (Мюррей өзенінің халықтары), Вито Мейунна (Аделаида руының бұрынғы атауы), Танданда (Оңтүстік Аделаида халықтары) және т.б. – бірақ олардың өзіне ортақ аты болған жоқ. Каурна деген ат 1879 жылға дейін жазылмаған, оны 1904 жылы Альфред Уильям Хоуит қолданған, бірақ 1920 жылдары Норман Б. Тиндал таратып, танымал болғанға дейін кеңінен қолданылмаған. Көп болжам бойынша, бұл Раминджери немесе Нгарринджери сөзінен алынған экзоним, ол "адамдар" немесе "халық" деген мағынаны білдіреді. Каурна меюна, яғни Каурна халықтары, көбінесе сәлемдесуде және "Елге қош келдіңіз" немесе "Елді мойындау" рәсімдерінде қолданылады.
Тіл
Каурна'вар:а (каурна тілі) Пама–Ньюнган тілдерінің Тура Юра тармағына жатады. Каурна тілінен жасалған алғашқы сөз тізімдері 1826 жылға дейін сақталып қалған. Алғашқы қоныс аударушылардың көптегені Каурна тілін білуге ынта білдірді. Уильям Уильямс және Джеймс Кронк тілді қолдануға үйренген және 1840 жылы Каурна сөздігін жариялаған алғашқы қоныс аударушылар еді. 1838 жылдың қазан айында Оңтүстік Австралияның үшінші губернаторы Джордж Гаулер жергілікті халыққа Уильям Уайт (кейіннен аборигендердің үшінші уақытша қорғаушысы) арқылы аударма жасап сөз сөйледі, оған Уильямс пен Кронк көмектесті. Гаулер қоныс аударушыларды Каурна тілін үйренуге белсенді түрде шақырды және географиялық нысандарға Каурна атауларын беруді қолдады. 1838 жылдың қазан айында екі неміс миссионері, Кристиан Тейхелманн мен Клемор Шюрманн, Гаулермен бірге кемемен келді және дереу тілді үйренуге және құжаттауға кірісті. 1839 жылдың желтоқсанында олар Пилтаводлиде (Торренс өзенінің солтүстігіндегі Батыс Парк Лэндс) мектеп ашып, балаларды Каурна тілінде оқуға және жазуға үйретті. Шюрманн мен Тейхелманн (кейін Сэмюэл Клозе) Он Буйрық пен бірнеше неміс әндерін Каурна тіліне аударды, Шюрманн халықты 'христиандыққа өткізуге' және 'мәдениеттендіруге' тырысты. Олар толық Киелі кітапты аударуға ешқашан қол жеткізбесе де, олардың 2000-нан астам сөзден тұратын сөздік қоры сол кездегі ең ірі сөздік тізімі болды және тілдің қазіргі қайта жаңғыруында маңызды рөл атқарды.
Аумағы
Каурна аумағы Флеуриу түбегінің ең төменгі нүктесіндегі Джервис мүйісінен басталып, Сент-Винсент шығанағының шығыс жағалауындағы Порт-Уэйкфилдке дейін, ал солтүстікке қарай Орта Солтүстіктегі Кристалл Брукке дейін созылған. Тиндейлдің мәлімдемесіне сәйкес, кландар Сноутаун, Блайт, Хойлтон, Хамли Бридж, Кларендон, Гоулер және Майпонга аймақтарында қоныстанған. Таулы аймақтың арғы бетіндегі жіп тәрізді қабықты ормандар Каурна және Перамангк халықтарының дәстүрлі шекарасы ретінде қарастырылған. Тункалилла жағажайы (кейнари), Джервис мүйісінің шығысында, Раминджери тайпасымен дәстүрлі шекара болып табылады. Бұл Каурна аумағының ең көп таралған шекарасы саналады. Алайда, Рональд және Кэтрин Берндттердің сөзіне қарағанда, көршілес Раминджери тайпасы Флеуриу түбегінің оңтүстік бөлігі мен Кенгуру аралын қамтитын, солтүстікке қарай Ноарлунгаға, тіпті Торренс өзеніне дейін жететін тарихи аумаққа ие болған. Бұл Каурна және шығыс жақтағы көршілес Нгарринджери тайпаларының талап еткен аумақтарының маңызды бөлігімен қабаттасады. Дегенмен, тілдік деректер 1836 жылы полковник Лайт Рапид-Бейде кездескен аборигендердің Каурна тілінде сөйлегенін көрсетеді. 1930 жылдары жүргізілген Берндттердің этнографиялық зерттеуі Джервис мүйісінен Аделаидадан оңтүстікке қарай бірнеше шақырымға дейінгі жағалау бойын мекендеген алты Нгарринджери кланын анықтады. Берндттердің пікірінше, Каурна халқы отарлаушылардың басып алуына байланысты кландар сауда жолдарымен кеңейген болуы мүмкін. Каурна халқының негізгі қоныс орындары Торренс өзені мен оған құятын салалар маңындағы Тарнданянгада ("қызыл кенгурулар мекені") орналасқан, бұл аймақ кейіннен Аделаида қаласының орталығына айналды. Каурна халқы сонымен қатар Бёрнсайд ауданында да тұрған, ал Бомонт ауылының алғашқы қоныс салушысы жергілікті халықты былай сипаттаған:
Кез келген шатқал мен арықта олардың уурлилерін және түнде оттарын көруге болады – көбінесе 500-ден 600-ға дейін адам әртүрлі жерлерде кемпінг құрып отыратын, кейбіреулері Ботаникалық бақтардың артында, өзен жағасында, ал кейбіреулері Тауларға қарай, Шарлауық шатқалында орналасқан.
At every creek and gully you would see their wurlies and their fires at night often as many as 500 to 600 would be camped in various places some behind the Botanic Gardens on the banks of the river; some toward the Ranges; some on the Waterfall Gully.
Тарату
Губернаторлар Хиндмарш (1836–1838) және Гаулер (1838–1841) британдық заңның қорғауын халыққа және олардың мүлігіне тарату туралы бұйрық алғанмен, отаршылардың мүдделері басым болды; олардың "өркениеттендіру" және "қорғау" саясаты жерді отарлаушыларға бейбіт жолмен беруді көздеді. Барлық жер сатуға шығарылып, отарлаушылар сатып алды. Лютеран миссионерлері Кристиан Тейхелманн мен Кламор Шурманн каурна тілі мен мәдениетін зерттеді және билік органдарына олардың әкелік желі бойынша мұраға алған жерге толық құқығы бар екенін хабарлады. Гаулер каурна халқы үшін бірнеше аумақты сақтап қалды, бірақ отарлаушылар наразылық білдірді, соның салдарынан бұл аумақтар сатылды немесе жалға берілді. Он жыл ішінде каурна және раминджери жерлерінің барлығы еуропалықтар тарапынан игерілді. Еуропалық бағбандарын енгізу нәтижесінде жабайы жануарлар саны азайды, ал мал жайылымы каурнаның тамақ ретінде пайдаланған қызғалдақтар, лилиялар және түбірлерді жойды. Ақсақалдардың құқықтары жойылды, олардың тұрмыс салты толығымен құлатылды.
1790-шы жылдар 1860-шы жылдар
Каурна тайпасының саны еуропалықтармен қарым-қатынас алдында бірнеше мыңға жете алған, бірақ 1836 жылы колонияның ресми құрылуына қарай шамамен 700-ге дейін азайды. Алғашқы байланыстар 1790 жылдары теріс аңшылар мен кит аулаушылардың келуімен басталды. Терис аңшылары 1806 жылға дейін Kangaroo аралына қоныстанды, содан кейін Каурна әйелдеріне шабуыл жасап, оларды сексуалдық қанағаттандыру және теріні өңдеу үшін жұмыс күші ретінде пайдаланды. Терис аңшыларымен болған тәжірибелерінен сақтанған Каурна тайпасы алғашқы отарлаушылар келгенде көбінесе олардан алшақтап жүрді. Уақыттың маңыздылығы зор болды. Жаз айларында Каурна тайпасы дәстүрлі түрде жазықтардан төбелерге көшіп, Аделаида аймағының алғашқы қоныстануына ешқандай қақтығыссыз мүмкіндік жасады. 1836 жылғы желтоқсанда Холдфаст шығанағында (қазіргі Гленелг) Оңтүстік Австралияның губернаторы капитан Джон Хиндмарш бас қолбасшы ретінде келгеннен кейін ағылшын-еуропалық отарлаушылардың келуімен халық саны қайтадан күрт төмендеді. Оңтүстік Австралия тіркелімінде (1842 жылғы 30 қаңтарда) Каурна халқының саны шамамен 650 адамды құрады. 1830 жылдардың басында (немесе мүмкін 1889 жылы) шығыс штаттардан басталып, Мюррей өзені бойымен тараған шешек эпидемиясынан халық санының күрт төмендеуіне ұшырады. Бұл олардың өмірін толығымен қиратты. Еуропалықтардың Торренс өзенін ластауынан туындаған тиф індеті көптеген өлімге және халық санының жылдам төмендеуіне әкелді, бірақ нақты сандар тіркелмеді. Көптеген адамдар қызылша, жұқпалы жөтел, тиф, дизентерия және тұмау сияқты иммунитеті жоқ басқа ауруларға шалдықты. Тайпалар басқа тайпалармен бірігіп, өздерінің ерекшеліктерін жоғалтты, ал Каурна және Раминджери тайпаларының саны өте азайып кетті. 1840 жылдары Мюррей өзенінің тұрғындары басып кіріп, әйелдер мен балаларды ұрлады, ал үкімет Каурна тайпасының өзін-өзі қорғау әрекеттерін тоқтатты. Кейбір Каурна тайпасының өкілдері солтүстікке басқа тайпаларға қосылуға көшті. Колонизация комиссарлары аборигендер мен олардың мүліктерін қорғауға, сондай-ақ олардың күнкөрісін, білімін және дамуын қамтамасыз етуге уәде берді. Бұл мақсатта аборигендерді қорғаушы лауазымы құрылды. Уильям Уайттан кейін бұл лауазымға алғашқы ресми тағайындалған Мэтью Мурхаус 1839 жылдан 1856 жылға дейін қызмет етті. 1840 жылы ол көптеген Каурна тайпасының өкілдерінің мейірімді және көмекшіл болғанын, ал 1840 жылға қарай шамамен 150 адам ағылшын тілінде сөйлейтінін хабарлады. Муллавирабурка ("Патша Джон") және Кадлитпинна ("Капитан Джек") сияқты көптеген Каурна тайпасының еркектері полиция мен жаңа қоныстанушыларға көмектесті, сонымен қатар өздерінің тілдері, мәдениеті және сенімдерімен миссионерлермен бөлісті. Марриатвиллдің алғашқы қоныстанушысы Джордж Бранскилл "жергілікті қаралардың" зиянсыз, ұрлық жасамайтын және қарыз алған заттарды дереу қайтаратынын хабарлады. Екі тараптан да жақсы ниет білдірілді, бірақ қоныстанушылардың саны өскен сайын, олардың маскүнемдігі, зорлық-зомбылығы, қанаушылығы және аборигендер мәдениетінде күтілетін өзара қарым-қатынасты сақтамауы қарым-қатынасты нашарлатты. Кейбір оқиғалардан кейін, қоныстанушыларды өлтіргені үшін аборигендердің еркектеріне өлім жазасы кесілді, кейде әлсіз дәлелдермен, және жергілікті халыққа қарсы зорлық-зомбылыққа көз жұмғаннан кейін жағдай ушықты. Куронгтағы кеме апатына ұшыраған адамдарды қазаға ұшырату тағы да зорлық-зомбылықтарға әкелді және қоныстанушыларды қорғау үшін қатал жазалар тағайындалды. Миссионерлер Тейхелманн мен Шурман, қорғаушы Мурхаус және қосалқы қорғаушы Эдвард Джон Эйр жергілікті халыққа қарсы шетелдік заң кодексін қолдануды күмәнге ұшыратты, ал Мурхаус полицияның аборигендерге қарсы дұшмандығына шағымданды, бірақ губернатор Джордж Грей табанды болды және отаршылдармен бұрын аз байланыс болған жерлерде де әскери заң қолданылды. Мурхаус пен Грей жергілікті аборигендерді фермер ретінде қоныстандыруға тырысудан бас тартып, Пирлтавардлиде қоныстандыруды тоқтатты. 1847 жылғы "Жұмыссыздық" заңына сәйкес олардың еркін жүріп-тұруы шектелді. Тейхелманн Аделаиданың оңтүстігінде орналасқан Хаппи Вэллиде аборигендер миссиясы қонысын құруға тырысты, бірақ ол жерді дамыту немесе Каурна тайпасы үшін ауыл шаруашылығын тиімді ету үшін қаражатты қолданбады. Көптеген Каурна тайпасының өкілдері қоныстанушылар үшін жұмыс істеді және жақсы бағаланды, бірақ жұмыс маусымдық болды және сыйақылар жеткіліксіз болды, ал олардың тайпалық міндеттерін жұмыс берушілер түсінбеді. Грей халықты тыныштықты сақтау үшін және балаларын мектепке жіберу үшін рациондарды пайдалануды бастады. Мурхаусқа сәйкес, 1846 жылға қарай "шамамен толық тайпалар" жоғалып кеткен, ал 1850 жылдарға қарай Аделаида аймағында қалған Каурна тайпасының өкілдерінің саны азайып кетті. 1850 жылы балалар (көбінесе Мюррей өзені аймағынан, бірақ бірнеше Каурна тайпасының өкілдерінен) 1846 жылдан бері Кинтор авенюінде орналасқан Жеңіл мектептен Порт-Линкольнге жақын Пуниндидегі аборигендерді оқыту институтына, шамамен сондай қашықтықта, ауыстырылды. Мурхаус 1856 жылы қорғаушы лауазымынан кетті, ал 1857 жылы лауазым жойылды. Каурна тайпасының өкілдері басқа аймақтардағыдан гөрі колониялық үстемдікті тезірек қабылдауға мәжбүр болды және олар көбінесе қоныстанушылармен бейбіт қатар өмір сүруді таңдады. Алайда, көпшілігі үкіметтің "мәдениеттендіру" саясатына және миссионерлердің христиандық ілімдеріне қарсылық көрсетті. 1850 жылдарға қарай саны азайып кеткендіктен, кейбіреулері көршілес Нарунга немесе Нгарринджери тайпаларына сіңірілді, ал кейбіреулері қоныстанушылармен үйленді.
1860-шы жылдар - қазіргі уақыт
1860 жылы қоныс аударушылардың саны 117 727-ге жетіп, каурналарды сан жағынан айтарлықтай басып озды. 1860 жылдары ересектер де қаладан Уиллунга, Пойнт Макли және Пойнт Пирс сияқты жерлерге көшірілді. 1888 жылы неміс миссионері «бір-екі адам қалды» деп мәлімдеді. Кейбір каурна халқы Пойнт Макли және Пойнт Пирстегі жергілікті отбасыларға үйленді, толыққанды каурналар 19 ғасырдың соңына дейін миссияларда тұрды және «Аделаида тайпасы» 1870 жылдары жойылды деген кең таралған сенімге қарамастан, елді мекендерде шашырап кетті. Аделаидада және елдегі азық-түлік қоймаларынан азық-түлікпен қамтамасыз ету жалғасты. 1861 жылы Протектор лауазымы қайта жаңартылса да, үкімет аборигендердің мәселелеріне белсенді араласпады және олардың әл-ауқатын миссионерлерге тапсырды. Арнайы комиссия бұл этностың құрып кетуге қамытылғанын хабарлады. Кейбір аборигендер (каурна және басқалары) көшіп-қонып, кейде қалаға келіп, Ботаникалық паркте (бұрынғы Полиция падоктары) тіршілік етті. 1874 жылы 18 ер адам мен әйел тұтқындалып, «көшпенділер» деп айыпталды, 14 күн түрмеде отырғаннан кейін Гуолва мен Милаңға қайтарылды. Полиция мен осы сияқты топтар арасындағы қақтығыстар ондаған жылдар бойы жалғасты. Аделаида тарихындағы кітаптар аборигендердің болуын көбінесе елеусіз қалдырды, ал Вомаделаида фестивалі жыл сайын Ботаникалық паркте өткізіледі, бірақ 150 жыл бұрын осы жерде орналасқан аборигендердің лагерьлері еске алынбайды. 1840 жылдардан бастап корроборилер мен билер орындалу дәстүрі сақталды, соның ішінде 1885 жылы Аделаида Овалда өткен «Ұлы корробори» және ғасыр басында Гленелг және Хенли жағалауларындағы корроборилер. Тарих кітаптарындағы бұл үлкен кемшілік антрополог В. Э. Х. Станнердің пікірінше, «стратегиялық ұмытылу» деп сипатталады. Каурна тегінен шыққан соңғы тірі адам, Иваритжи (Амелия Тейлор немесе Амелия Савидж) 1929 жылы қайтыс болды. 1840 жылдардың соңында Порт-Аделаидада дүниеге келген ол, каурна тілінде «жұмсақ, тұманды жаңбыр» деген мағынаны білдіретін есімнің иесі болды. Оның әкесі, «Родни» деп танылған Итаймай итпина, каурна тайпасының басшыларының бірі және алғашқы қоныс аударушылардың естеліктерінде маңызды тұлға болды. Ол қаладағы мәдени маңызы бар орындарды, мысалы, Аделаида ботаникалық бағындағы көлді және Виктория алаңы/Тарнданянганы анықтауға жауапты болды, ал Уитмор алаңы каурна халқының бұл жерді бұрынғыда мекендегеніне құрмет ретінен оның есімімен аталады.
Туған елінің атауы
Австралияның қалған бөлігінен айырмашылығы, Оңтүстік Австралия жері жерсіз деп есептелмеген. Оңтүстік Австралияның 1834 жылғы Заңының қабылдануы Оңтүстік Австралия провинциясын құруға мүмкіндік берді, аборигендік меншікті мойындады және «осы провинцияның кез келген аборигендерінің өздерінің немесе олардың ұрпақтарының өздерінің жеке тұлғаларында немесе олардың ұрпақтарында қазіргі уақытта осындай жерлестердің иеленген немесе пайдаланатын кез келген жердің нақты иеленуіне және пайдалануына әсер ететін» ешқандай іс-әрекет жасалмайды деп мәлімдеді. Аталмыш Заң жергілікті тұрғындарға заң күшімен жер құқығын қамтамасыз еткенмен, Оңтүстік Австралия компаниясының билігі мен шаруалары оны елемеді, олар Заңды «тұрақты түрде иеленіп отыр» деп түсіндірді. 2000 жылы Каурна Ерта Корпорациясы деп аталатын топ Каурна халқының атынан туған жер құқығын талап етті. Бұл талап Кейп-Джервис пен Порт-Броутон арасындағы, соның ішінде бүкіл Аделаида қалалық аймағын қамтитын жерді қамтиды. Раминджери халқы бастапқы талаптың оңтүстік бөлігін даулады. 2018 жылдың наурыз айында шешім қабылданды және Каурна халқы «Майпонгадан Төменгі Жарыққа» дейінгі жердің дәстүрлі иелері ретінде ресми түрде танылды. Жерді пайдалану туралы келісім 2018 жылдың 19 қарашасында жасалды. Келісім Оңтүстік Австралия үкіметі, федералды үкімет және Каурна халқы арасында болды, ал ресми тану Федералды соттың шешімінен кейін, талап берілгеннен 18 жыл өткен соң келді. Бұл Австралияның кез келген астанасында жерді пайдалану туралы келісімге қол қойылған алғашқы талап болды. Бұл құқық Аделаиданың бүкіл қалалық аймағын қамтиды және «жеке меншік құқығында болмайтын 17 жер учаскесін» қамтиды. Жердің бір бөлігі мемлекеттік жер, бір бөлігі мемлекеттік басқаруда, ал үшінші бөлігі корпорацияларға тиесілі жеке меншік. Судья Дебра Мортимер бұл «Австралияда (туған жер құқығын) анықтау саласында оң нәтижеге қол жеткізілген алғашқы жағдай» болатынын айтты. 2009 жылы Encompass Technology деп аталатын топ Каурна халқының атынан Оңтүстік Австралияның губернаторына хат жазып, Аделаида төбелеріндегі Марбл-Хилл қираған жерлері мен Мариондағы Ворипаринганың Тірі Каурна мәдени орталығына қатысты егемендік құқығын талап етті және оларға шамамен 50 миллион доллар жалға төлеуге тиіс екенін мәлімдеді. Оңтүстік Австралия үкіметі бұл талапты қабылдамады.
Мәдениет
Каурна халқы – аңшы-жинақшы қоғам, олар климаттық жағдайларға қарай тұрақтарын өзгертіп отырды: жазда жағалаудағы бұлақтарға жақын лагерь құрып, муллауай балығын аулаған. Қыс кірген кезде олар орманға көшіп, көбінесе арықтар бойындағы құрғаған қызыл эвкалипт ағаштарының ішіндегі ойықтарды пайдаланып, жапырақтарымен шатыр жасап баспана құратын. Кенеттен жаңбыр жауып, оттарын сөндіріп қоюы мүмкін еді, ал отты сақтау – қарт әйелдердің жұмысы болатын, бұл өте қауіпті салдарға әкелуі мүмкін. Кейде олар өздеріне жағымсыз тайпаларға, мысалы, Нгаяванг және Нгагуруку тайпаларына, өздерінің шапандары, кварцтан жасалған пышақтар және қызыл сары тозаң сияқты тауарларын ұсынып, от алу үшін мәжбүр болар еді. Олардың салтының бірі – Аделаида тауларында отпен өрт қою (аң аулау мақсатында қасақана жағылған орман өрті) еді, оны Каурна халқын қоныстандырудан бұрын ерте еуропалықтар байқаған. Бұл өрттер эму мен кенгуру үшін шөп өсуіне көмектесу үшін бұталарды тазалау процесінің бір бөлігі болды. Бұл дәстүр отарлаушылармен қақтығысқа әкелді, өйткені өрттер егістікке көп зиян келтірді. Майор Томас О'Халлоран жасаған ресми есепте Каурнаның отарлаушыларға қарсы қару ретінде, қоршауларды, шекара белгілерін жою және малды шашырату үшін от жаққандығы айтылды. Осы үнемі өрт қоюдың нәтижесінде, алғашқы еуропалықтар келген кезде тау етегіндегі жіп тәрізді орманның көп бөлігі шөп алаңдарына айналды. 1960 жылдардың соңынан бері тау етегіндегі жерді бөлу және салуға қойылған шектеулер, жергілікті ағаштар мен бұталардың "табиғи" жағдайға қайта өсуіне мүмкіндік берді, бұл еуропалықтар кезінде болмаған еді.
Өнер бұйымдары
Каурна материалдық мәдениетінің нысандары, мысалы, дәстүрлі заттар, найзалар, бумерангтар және торлар сияқты, өте сирек. Каурна мәдениетін жинау және сақтауға қызығушылық 1889 жылғы Париж көрмесінде көрсетілгенге дейін кең таралмаған, сол кезде жергілікті мәдениетке қызығушылық оянды, бірақ Каурнаның дәстүрлі мәдениеті бұл кезде тоқтатылған еді. Париж көрмесіне жүздеген нысандар жіберілді, және олар Австралияға қайтарылмады. Оңтүстік Австралия мұражайындағы Каурна коллекциясында бар болғаны 48 нысан бар. 2002 жылдың қыркүйегінде Аделаиданың оңтүстік аймағындағы Уоррипарингада "Тірі Каурна мәдени орталығы" ашылды.
Өркениеттік ұйым
Каурна халқы бандтар деп аталатын отбасылық топтарда өмір сүрді, олар пангкарра деп аталатын белгілі аумақтарда өмір сүрді, олар әкеден ұлына бастау рәсімі кезінде беріліп отырды. Пангкарра әрқашан жағалауға қол жеткізіп, ішкі аймаққа қарай кеңінен созылған. Жағалау теңіз өнімдерін аулау үшін өте маңызды болды, ал ішкі аумақтар халықты жаман ауа-райы кезінде тамақ, киім және қорғаумен қамтамасыз етті. Пангкарралар үлкен жерлерге, яғни йертаға біріктірілді. Бандтың барлық мүшелері туыс болғандықтан, бір бандтың еркегі мен әйелінің арасында неке жасауға тыйым салынды. Бандтар әкелік және әкелік тұрғысынан есептелді: әйел некеге тұрғаннан кейін әрдайым күйеуінің бандымен бірге өмір сүрді. Әр банд екі экзогамиялық топтан – Каруру мен Маттариден тұрды, олар өз тегін аналық желі арқылы ата-бабаларының тотемдік жаратылысына дейін анықтады. Некеде туған барлық балалар анасының тобын мұраға алды, себебі балалар "ет пен қанды" тек аналарынан ғана алған деп саналды. Бір топтың ішінде неке жасауға тыйым салынды. Қыздар жас жеткенде, әдетте 12 жасында некеге шығатын жасқа жетті. Ал еркектерге 25 жастан асқан соң ғана үйленуге рұқсат берілді. Жыныстық қатынастар некеде болмаса да, салыстырмалы түрде еркін және шексіз болды. Каурна халқының мүліктік құқығы ортақ болды; көбелек мүшелері басқа мүлік түрлерінен ешқандай айырмашылығы жоқ деп есептелді, сондықтан ізгіліксіздік кең таралған құбылыс болды. Сыртқы тайпалардан келген ер адамдардың келуі гендік қорын жақсартудың жақсы мүмкіндігі ретінде қарастырылды. Сондай-ақ, әйелдерді ұрлау, яки милла мангконди дәстүрі де осы себеппен кең таралған. Бұл әдет-ғұрып кейбір құрбандарға ұнамаса да, некелер шартты түрде жасалғандықтан, кейбір әйелдер оны өз серіктерін таңдау мүмкіндігі ретінде қарастырып, ұсынылған күйеуге белсенді түрде қолдау көрсетті; барлық Каурна бандтары осы тәжірибеге үнемі қатысқан делінеді.
Мәдени жаңғыру
1970 жылдан бастап бірқатар ақсақалдар мен қауымдық көшбасшылар мәдени жаңғыруға жетекшілік етті және Каурна көзқарастарын Оңтүстік Австралияның білім беру жоспарына енгізуге, Tjilbruke Арман жолы мен басқа да бастамаларды құруға жауапты болды. Бұл адамдардың ішінде Льюис О'Брайен, Глэдис Элфик, Алития (Алиса) Ригни және Оңтүстік Австралия мұражайының қызметкері Георгина Уильямс болды. Оның аборигендік зерттеулер оқу бағдарламасының көп бөлігі "Каурна халқы" (1989) кітабына негізделген. Көптеген Каурна халқы Букиянада (Пайнт Пирс миссиясы) және Рауканда (Макли миссиясы) өсіп, Нарунга және Нгарринджери мәдениетінің кейбір элементтерін бойына сіңірді, содан кейін біртіндеп Каурна өнерін және Арман әңгімелерін қайта жаңғырта бастады.
Ұйымдар
Каурна аборигендер қауымдастығы және мұра қауымдастығы (KACHA) барлық Каурна халқының өкілді органы ретінде мойындалған. Өмірін Оңтүстік Австралия мұражайындағы Тжилбрук жолы комитеті ретінде бастаған, кейін Каурна мұра комитеті деп аталды, және KACHA-ға дейін дамып, мәдени мұрадан асып, тіл мен мәдениетті қайта жаңғырту сияқты кең мәселелерді қамтыды. Каурна Йерта аборигендер корпорациясы Каурна халқын өкілдік етеді және 2021 жылы Вангайарта ескеретін саябағы мен зират құруға қатысты.
Стиви Голдсмит аға
Стивен "Гадлабарти" Голдсмит (2017 жылдың шілдесінде қайтыс болды), "Стив аға" деп танылған, Каурна, Нарунга және Нгарринджери халқының өкілі, құрметті мәдени кеңесші болды. Ол Аделаида университетінің Каурна тілін жаңғырту орталығында, Каурна Вара Пинтианти (KWP) қызметкері болып жұмыс істеді және Оңтүстік Австралия мұражайы мен Оңтүстік Австралия өнер галереясына кеңес берді. Стив аға "Тайкуртинна" ("отбасы" деген мағынада) тобын құрып, оның құрамында биледі, сондай-ақ идакиде шебер ойнайтын. Ол WOMADelaide және басқа да WOMAD фестивальдерінде жиі елге сәлемдесу рәсімін өткізді. Ол телеарнада және сахнада, соның ішінде Аделаида фестиваліндегі "Сырлы өзен" қойылымында ойнады, көптеген жарнамаларда түсті. Стивтің қазасынан кейін KWP жетекшісі Роб Амери өзінің жеке бетінде былай деп жазды: "Бұл команда үшін үлкен шығын болды, себебі олар Стивке үлгі, ұстаз, Пирлтавардли қуыршақ шоуындағы Куррака, актер, редактор, оператор, мәдени кеңесші және тағы да көп нәрселер үшін сенген еді". Голдсмит 2017 жылы Аделаида қаласының мэрінің NAIDOC сыйлығымен марапатталды және "Жылдың ең үлкен ағасы" атағын алды. Ол Аделаида Кроуз AFL командасының жанкүйері болды, ал оның қазасынан кейін команда Showdown ойынында қара лента тақты. Майор Муги Самнер бірінші жүлдеге ие болды. "Стив ағаның сынып бөлмесі" WOMADelaide-дегі KidZone аймағында өз жұмысын жалғастыруда.