Кіріспе

Капунда – Оңтүстік Австралиядағы Баросса аңғарының жанындағы Лайт өзенінде орналасқан қала. Ол 1842 жылы маңызды мыс кендерінің табылуынан кейін құрылды. 2016 жылғы Австралия халық санағы бойынша халық саны 2917 адамды құрады. Қаланың оңтүстік жағынан кіре берісте 1988 жылдан бері «Корнуолл ұлы» (Map Kernow) деп аталатын корнуолл шахтерінің мүсіні орналасқан. Мүсін 2006 жылғы маусымдағы өрт салдарынан қирады, бірақ қайта жаңартылды.

Тарих

Франсис Даттон мен Чарльз Багот, осы аймақта қой шаруашылығымен айналысқан екі адам, 1842 жылы мыс кенін тауып алды. Олар кен ошағының маңынан жер сатып алып, жақсы сынақ нәтижелерінен кейін 1844 жылдың басында кен қазуды бастады. Кен қазу жұмыстары жер бетіндегі кенді алып тастаумен басталды, ал жыл соңына қарай жер астына қазуға көшті. Мыс 1879 жылға дейін қазылып алынды. Қаланың жанында қара көгілдірден ақ түске дейінгі әдемі мәрмәр өндірілетін карьерлер де бар. Аделаидадағы Парламент үйіне Капунда карьерлерінен алынған мәрмәр қолданылды, ал Аделаидадағы Солтүстік террасадағы Венера мүсінінің тұғыры сицилиялық және Капунда мәрмәрінен жасалған. Кен бастапқыда Уэльстегі Суонсиге экспортталды, бірақ кейін Уэльстің қорытушылары Оңтүстік Австралияға көшіп келді және 1851 жылға қарай кен жергілікті жерде қорытылды. Кеншілер көбінесе корнуолдықтар, жұмысшылар ирландтықтар, ал қорыту мамандары – уэльстіктер болатын. Сауда және ауыл шаруашылығы шотландтықтар мен ағылшындардың қолында болды. Жақын жердегі Бетелде неміс шаруалары мен ағаш кесушілер бұрыннан-ақ тұрып жатқан. Кен ошақтары тереңдеген сайын жер астындағы қазу қиындады. 1847 жылы су сорғысын іске қосу үшін бу машинасы орнатылды, ал 1851 жылы оны үлкенірек машинасымен ауыстырды. 1851 жылы Викториядағы алтын асығысының салдарынан кен қазу тоқтады, бірақ 1855 жылы қайта басталды. 1865 жылы кен шахтасы шотланд компаниясына жалға берілді, ол ашық карьерлік қазу әдісіне көшті және қорыту зауыттарын басқа өңдеу әдісімен ауыстырды (мыс хлоридін алу үшін тұзбен кенді пісіру). 1877 жылы мыс бағасы төмендеді және 1879 жылы шахта жабылды. Аделаидадан теміржол 1860 жылы ашылды, ал 1878 жылы Эдунда мен Морганға дейін созылды. Капунда қалалық кеңесі 1865 жылы қалашықтың жергілікті басқару органы ретінде құрылды, ал келесі жылы Капунда аудандық кеңесі айналасындағы аумақты басқару үшін құрылды. Баптист шіркеуі ғимараты 1866 жылы салынды. Капунда Сэр Сидни Кидманның (1859–1935) туған жері ретінде танымал. Ол ірі мал өсіруші болған, бір кезде оның жалпы ауданы Ұлыбритания аралдарынан да үлкен 68 меншігі болған. Ол Капундада жыл сайын жылқы сату өткізіп, апта ішінде 3000-ға жуық жылқы сатылып кеткен. Оның үйі, Эринга, 1921 жылы Білім министрлігіне сыйға берілді және ол Капунда орта мектебінің әкімшілік ғимараты ретінде пайдаланылды, бірақ 2022 жылдың 29 наурызында өртенді. Капундада шаруашылық және тау-кен машиналарын өндіретін бірнеше белгілі өндірушілер жұмыс істеді: Роберт Камерон, Джозеф Мелорс, Джеймс Роу және Адамсон ағайындары. Соңғы аталған компанияда Тобиас Ричардс, Австралиядағы ең ірі көлік құралын жасаушы компаниялардың бірі – TJ Richards & Sons-тың негізін қалаушы, мансабын бастады. HB Hawke & Co, 1857 жылы құрылып, әртүрлі атаулармен жұмыс істеді. Фирма 1983 жылы жабылды. Капундада мықты католик қауымы болды және Әйелі Мэри Маккиллоп сонда барып, монастырь құрды. Қыздарға арналған Санкт-Джон реформаториясы 1897 жылдан 1909 жылға дейін жұмыс істеді.

Сипаттама

Қаланың оңтүстік кіреберісі 1988 жылдан бері «Корнуолл ұлы» деп аталатын Карп Керноу мүсінімен безендірілген, ол дәстүрлі корнуолл шахтерiн бейнелейді. Мүсін 2006 жылғы 1 маусымдағы өрт кесірінен қирады, бірақ оның авторы Бен ван Зеттен оны қайта жаңартып қойды. Бүгінде Капунда негізінен бидай, арпа және сұлы сияқты астық дақылдары өндіріледі. Жергілікті өнеркәсіппен байланысты қосымша қызметтерге мал азығын ұнтақтау және шөп өңдеу кіреді. Капунда жақын орналасқан Баросса аңғарындағы шарап өндірісіне де үлес қосады. 2016 жылғы Австралия халық санауы бойынша қаланың халқы 2917 адамды құрады.

Климат

Капундада ыстық, жазғы Жерорта теңізі климаты басым, ал кей жерлерде жылы жазғы Жерорта теңізі климатына жақын (Кёппен климаттық жіктелуі: Csa/Csb, Треварта: Csak); жаздары жылы және құрғақ, көктемі мен күзі жұмсақ не жылы, салыстырмалы түрде құрғақ, ал қыстары салқын не жұмсақ, салыстырмалы түрде құрғақ болады.

Шіркеу

Екінші, Лималық Роза атындағы католик шіркеуі, 1866 жылы Эдмунд Райт пен Э. Дж. Вудс жобалаған және кейіннен бұзылған шіркеудің орнына, 1938 жылы Герберт Джоридің романдық қайта өркендеу стилінде салынды және ол "шамасы, Джоридің романдық шедеврі" деп сипатталған. Сиднейде нешінші жылдан бері шығатын "Builder" журналы: "Шығысқа еске салған ою-өрнекпен цементпен толтырылған, ұзын, тар терезе ашықтары – қызықты жаңашылдық" деп жазды.

Еринга

Сэр Стэнли Кидманның үйі ретінде танымал болған үй 1876 жылы Александр Гриншилдс салған. Ол оны Шотландиядағы туған жері Ланарк қаласының атымен Ланарк үйі деп атаған. Гриншилдс белгілі азамат болған, ол мата сату бизнесін құрған және көптеген жергілікті ұйымдар мен муниципалдық кеңестің мүшесі болған. Ланарк үйінің жері мен консерваториялары шамалы емес аумақты алып жатқан. Гриншилдс 1897 жылы қайтыс болды, ал Кидман 1900 жыл шамасында мүлікті сатып алып, оны өз резиденциясы ретінде пайдаланды. 1874 жылдың мамыр айында, бір ай ішінде, ол тағы бір «Уорд» газетін – «Солтүстік Guardian» (1 сәуір – 6 мамыр 1874) газетін қосып алды. Бұл газет өзі «Guardian and Northern and North eastern Advertiser» (19 мамыр 1871 – 28 наурыз 1874) және қысқа ғұмырлы «Gumeracha Guardian and North eastern Advertiser» (19 наурыз 1870 – 20 қазан 1870) газеттерінің жалғасы болды. «Солтүстік Капунда» қонақ үйі «Haunting: Australia» телешоуында көрсетілді, өйткені сол кездегі жергілікті тұрғын, актер Аллен Тиллер, «Flame Productions» продюсерлерінен Австралияның ең қорқынышты қаласы ретінде танылған Капунда қаласы туралы шоуда көрсетуді сұрады. «Haunting: Australia» 2014 жылы халықаралық эфирде көрсетілді.

Үкімет

Капунда Фром штаттық сайлау округінде (2020 жылғы сайлау округтерінің қайта бөлуінен бастап) және Баркер федералды сайлау округінде орналасқан. Капундада Жарық аймақтық кеңесінің мәжіліс залы мен бас кеңсесі орналасқан.