Кіріспе

1957 ж. АҚШ Жоғарғы Сотының «Рот АҚШ-қа қарсы», 354 U.S. 476 (1957) ісі, сондай-ақ оның қосымша ісі «Альбертс Калифорнияға қарсы» – Бірінші түзетумен қорғалмайтын әдепсіз материалды анықтау үшін конституциялық өлшемдерді жаңадан анықтаған АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешімі болды. Сот, судья Уильям Дж. Бреннанның пікірі бойынша, әдепсіз материалды анықтау үшін келесі тестті жасады: қазіргі қоғамдық нормаларға сәйкес, орташа адам материалдың жыныстық құмарлықты қоздыратынын және оның қандай да бір әлеуметтік құндылығы жоқтығын анықтайды. Сот Роттың кінәлі екенін растап, әдепсіздікке қатысты кейбір қудалауларға жол бергенімен, әдепсіздік заңдарын едәуір жеңілдетті. Бұл шешім, жыныстық суреттерге деген төзімділіктің шегін тым кеңейтті деп санайтын консервативтерді де, ересектердің құқықтарын шектеді деп есептейтін либералдарды да қанағаттандырмады. Кейіннен «Миллер Калифорнияға қарсы» шешімі бұл үкімді жоққа шығарды, «әлеуметтік құндылығы толыққанды жоқ» өлшемін алып тастап, оны «маңызды әдеби, көркемдік, саяси немесе ғылыми құндылығы жоқ» өлшемімен ауыстырды. Сол істе судья Бреннан бұрынғы ұстанымынан бас тартып, наразылық білдірді, штаттардың ересектерге әдепсіз материалдарды сатуға, жарнамалауға немесе таратуға тыйым сала алмайтынын дәлелдеді.

Бұрынғы тарихы

Роттан бұрын қолданылған ортақ құқық ережесі бойынша, ең әйгілі 1868 жылғы Регинаға қарсы Хиклин ісінде айқындалғандай, "адамның санасы осындай жаман ықпалға ашық болса, оны бұзуға және талқандауға бейім" кез келген материал "әдепсіз" деп есептелді және осы негізде тыйым салынуы мүмкін еді. Осылайша, Балзак, Флобер, Джеймс Джойс және Д.Х. Лоуренстің туындыларына жекелеген үзінділер мен олардың балаларға тигізетін әсеріне байланысты тыйым салынды. Нью-Йоркте ересектерге кітап сатумен айналысқан Сэмюэл Рот "әдепсіз, ұятты, құмарлықты немесе лас" материалдарды пошта арқылы жіберуге қатысты федералдық заң бойынша сотталды, ол "Америкалық Афродита" ("Босқыштарға арналған тоқсандық") деп аталатын әдеби эротика мен жалаңаш суреттерді жарнамалаған және сатқан. Лос-Анджелесте пошта арқылы тапсырыспен сауда жасаған Дэвид Альбертс Калифорния заңы бойынша әдепсіз және әдепсіз кітаптар сатқаны үшін сотталды. Сот екі сот шешімін де күшінде қалдырды.

Қаулы

Рот ісі 6-3 дауыспен шешілді, ал Соттың пікірін Уильям Дж. Бреннан кіші жазды. Сот Хиклиннің тестісін жоққа шығарып, әдепсіздікті "қазіргі қоғамдық нормаларды қолдана отырып, орташа адамның құмарлық қызығушылығына шақыратын" материал ретінде қатаң анықтады. Тек осы критерийге сай келетін материал ғана "әдепсіз" деп танылуы мүмкін. Дегенмен, Бреннан әдепсіздік Бірінші түзетумен қорғалмайтынын қайта растады, соның салдарынан Рот пен Альберттің пошта арқылы әдепсіз материалдарды тарату және жариялау қылмыстары бойынша сот шешімі күшінде қалды. Конгресс "әлеуметтік тұрғыдан ешқандай құндылығы жоқ" материалды тыйым сала алады, яғни "қазіргі қоғамдық нормаларды қолдана отырып, орташа адамның құмарлық қызығушылығына шақыратын материалдың басты идеясы". Бас судья Эрл Уоррен "мұнда қолданылған кең ауқымды тіл ақырында өнер мен ғылымға және жалпы коммуникация еркіндігіне қатысты қолданылуы мүмкін" деп алаңдады, бірақ әдепсіздік конституциялық түрде қорғалмайды дегенге келісіп, тек сот шешімімен келісті. Әділеттер Хьюго Блэк және Уильям О. Дуглас, Бірінші түзетудің "сөздік мағынасын" қолдайтындар, Рот ісінде наразылық білдіріп, Бірінші түзету әдепсіз материалдарды қорғайды деп ықпалдады. Әділет Джон Маршалл Харлан II Рот ісіндегі федералды заңға қатысты келіспеді, бірақ Альберт ісіндегі штаттық заңға қатысты келісті, себебі штаттарда әдепсіздікті қудалауға кең өкілеттіктер бар болса, федералды үкіметте мұндай өкілеттіктер жоқ.

Мұра

Мемюарс штаты Массачусетсқа қарсы (1966) ісінде соттың көпшілігі Рот тестісін қайта қарастырып, тек "көзге бірден шарап көрсететін" және "әлеуметтік тұрғыдан қандай да бір құндылығы жоқ" материалдарды қорғалмайтын деп шешті. Алайда, бұл істе соттың көпшілігін құрайтын пікірге ешкім қолдау көрсетпеді, нәтижесінде әдепсіздік саласындағы заң күңгірт болып қалды. Уоррен сотының шешімдері нәтижесінде порнография және жыныстық мазмұнды жарияланымдар көбейді, 1960 жылдардағы "Сексуалдық революция" гүлденді және сотқа штаттар мен жергілікті билік органдарына әдепсіздікпен күресуге кең мүмкіндік беру үшін қысым артты. Бас судья болуға талпынған Эб Фортас судьясы консерваторлар, мысалы, Стром Турмонд, порнографияны қорғауды жеңілдетуде Уоррен сотының көпшілігімен бірге болғаны үшін Конгресте қатысты сынға ұшырады. 1968 жылғы президенттік науқанында Ричард Никсон Уоррен сотына қарсы науқан жүргізіп, Жоғарғы Сотқа "қатаң құрылымдық тәсілді" қолданушылар тағайындауға уәде берді. Миллер штаты Калифорнияға қарсы (1973) ісінде бес судьядан тұратын көпшілік алғаш рет Роттан бері конституциялық түрде қорғалмаған әдепсіздікті анықтау үшін тестке келісіп, Рот тестісін жойды. 1973 жылы Миллер ісі қаралған кезде судья Бреннан Рот тестісінен бас тартып, "Бұл соттың, Конгрестің немесе штаттардың ешбір тұжырымы Бірінші түзетумен қорғалмаған әдепсіз материалды қорғалған сөзден толыққанды ажырата алмайды" деп мәлімдеді.