Кіріспе

Балаларды Интернеттегі белгілі бір материалдардан қорғау туралы АҚШ-тың бұрынғы заңы

Балаларды Интернетте қорғау туралы заң (COPA) – Америка Құрама Штаттарында 1998 жылы қабылданған заң, оның мақсаты кәмелетке толмағандардың Интернеттегі оларға зиянды деп танылған кез келген материалға қол жеткізуін шектеу. Алайда, заң ешқашан күшіне енген жоқ, өйткені үш рет сотқа шағымдану нәтижесінде 2009 жылы заңға қарсы мәңгілік тыйым салынды. Бұл заң АҚШ заң шығарушыларының интернет порнографиясын реттеу бойынша жасаған бірқатар әрекеттерінің бөлігі болды. 1997 жылы Жоғарғы Сот бұрынғы және одан да кең ауқымды Коммуникациялар туралы әдептілік заңының бір бөлігін конституцияға қайшы деп таныды (Рено v. ACLU); COPA осы шешімге тікелей жауап ретінде қабылданды, материалдардың қамтылу аясын тарылтты. COPA тек коммерциялық сөзді шектейді және тек АҚШ-та тіркелген провайдерлерге ғана қатысты. COPA барлық коммерциялық таратушылардан «кәмелетке толмағандарға зиянды материалдарды» олардың сайттарына кәмелетке толмағандардың кіруін шектеуді талап етті. «Кәмелетке толмағандарға зиянды материалдар» – «қазіргі қоғамдық стандарттар» бойынша «ықылымдық қызығушылықты» оятуға және жыныстық әрекеттерді немесе жалаңаштықты (әйелдердің кеудесін қоса алғанда) көрсетуге қабілетті материалдар деп анықталды. Бұл, әдепсіздікке қарағанда әлдеқайда кең стандарт.

Сот ісінің тарихы

1999 жылдың 1 ақпанында Пенсильвания штатының шығыс округінің судьясы Лоуэлл А. Рид кіші COPA-ны қолдануға тыйым салатын алдын ала шешім шығарды. 1999 жылы АҚШ-тың Үшінші апелляциялық округінің соты бұл шешімді қолдап, заңның «қоғамдық нормалар» терминін зиянды материалдарды анықтауда тым кең пайдаланғанын анықтады, соның салдарынан заң күшін жойды. 2002 жылдың мамырында Жоғарғы Сот «Ашкрофт против Америкалық азаматтық бостандықтар одағы» (2002) ісін қарап, бұрынғы шешімді негіздеу жеткіліксіз деп танып, істі апелляциялық сотқа қайтарды. Заң сол жерде тоқтатылып тұрды. 2003 жылдың 6 наурызында 3-ші округ соты заңды қайтадан конституцияға қайшы деп шешіп, оның ересектердің заңмен қорғалған сөз бостандығына кедері келтіретінін мәлімдеді. Үкімет тағы да Жоғарғы Сотқа шағымдануға тырысты. 2004 жылдың 29 маусымында «Ашкрофт против Америкалық азаматтық бостандықтар одағы» (2004) ісінде Жоғарғы Сот заңды орындауға тыйым салатын бұрынғы шешімді растады, заңның конституцияға қайшы болуы мүмкін екенін айтты. Сот атап көрсеткендей, «Интернеттегі зиянды материалдарға балалардың қол жеткізуін шектеудің әртүрлі жолдарының тиімділігін бағалау үшін Конгресс құрған Балаларды интернетте қорғау комиссиясының нақты тұжырымдары COPA-ға қарағанда сүзгілердің артықшылығын растайды». Сот сондай-ақ аудандық соттың сүзгілеу бағдарламасының тиімділігін қарағанына бес жыл болғанын және COPA қабылданғаннан кейін екі, шектеулері аз заң қабылданғанын жазды. Бір заң алдауыш домендік атауларды тыйымдайды, ал екіншісі балаларға қауіпсіз домен құруға тыйым салады. Интернеттің жылдам дамуын ескере отырып, үкімет өкілдері бұл екі заңның кәмелетке толмағандардың белгілі бір материалдарға қол жеткізуін шектеу үшін жеткілікті болуы мүмкін деп ойлады.

Қосымша іс жүргізу

Жоғарғы Сот істі аудандық сотқа қайта жіберді, ал сот процесі 2006 жылдың 25 қазанында басталды. Сотқа дайындалу кезеңінде Әділет министрлігі түрлі іздеу жүйелеріне сотқа шақыру қағаздарын жолдады, заңды қолдау мақсатында куәгерлер жүргізген зерттеудің бір бөлігі ретінде веб-адрестер мен іздеу деректерін алуды талап етті. Іздеу жүйелері сұралған ақпаратты ұсынды, Google болса сотқа шақыруға қарсы шықты. Сот сотқа шақыруды Google дерекқорындағы URL-дердің үлгісімен шектеді, бірақ пайдаланушылар жасаған іздеулер туралы талапты қанағаттандырмады; Google кейіннен талапты орындады. 2007 жылдың 22 наурызында судья Рид COPA заңын тағы да жойды, ол заңның АҚШ Конституциясының бірінші және бесінші түзетулерін бұзатынын анықтады. ACLU және басқа да талапкерлермен қатар, бірнеше куәгерлер Интернеттегі бірінші түзету құқықтарын қорғау үшін куәлік берді, соның ішінде Эротикалық авторлар қауымдастығының директоры Мэрилин Джей Льюис. Рид үкіметке COPA заңын қолдануға тыйым салды, сонымен қатар: "егер бірінші түзетудегі қорғау, олар жасқа келгенде толық мұрагерлік ететін болса, олардың қауіпсіздігі атынан жойылса, біз елдің кәмелетке толмағандарына зиян келтіруі мүмкін" деді. Үкімет қайтадан шағымданып, іс үшінші апелляциялық округте қарастырылды. 2008 жылдың 22 шілдесінде АҚШ-тың 3-ші апелляциялық соты 2007 жылғы шешімді қолдады. 2009 жылдың 21 қаңтарында АҚШ Жоғарғы Соты төменгі соттың шешіміне қатысты шағымдарды қараудан бас тартты, бұл заңды тиімді түрде тоқтатты.