Кіріспе

1971 жылдан 1972 жылға дейін Австралияның премьер-министрі, жүгіруші сэр Уильям Макмахон (23 ақпан 1908 жыл - 31 наурыз 1988 жыл) – 1971 жылдан 1972 жылға дейін Австралияның 20-шы премьер-министрі болған австралиялық саясаткер. Ол Австралия либералдық партиясының басшысы болды. Ол 21 жылдан астам үкімет министрі болып қызмет етті, бұл Австралия тарихындағы ең ұзақ үздіксіз қызмет есептеледі. Макмахон Сиднейде туып өскен, саясатқа кірмес бұрын коммерциялық заңгер болып жұмыс істеген. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австралия армиясында майор шеніне жеткен. Соғыс аяқталғаннан кейін ол университетке қайта оралып, экономика мамандығын бітірді. Макмахон 1949 жылғы федералды сайлауда Өкілдер палатасына сайланды. Роберт Мензиес оны 1951 жылы министрлікке көтерді және 1956 жылы үкімет құрамына қосты. Ол Мензиес үкіметінде бірнеше түрлі портфельдерді, ең бастысы 1958 жылдан 1966 жылға дейін Еңбек және ұлттық қызмет министрі болып қызмет етті. Осы қызметінде ол 1964 жылы әскери қызметке шақыруды қайта енгізуді қадағалады. 1966 жылы Мензиес зейнеткерлікке шығып, оның орнына премьер-министр Харольд Холт тағайындалды. Кейін Макмахон Холттың орнын басып, Либералдық партияның жетекшісінің орынбасары болды. Ол Холт үкіметінде қазынашы болып тағайындалды және келесі үш жыл ішінде ұлттық тапшылықты едәуір азайтуға бақылау жасады. 1967 жылы Холт қайтыс болғаннан кейін Макмахон Либералдық партияның басшылығына үміткер болды, бірақ оның кандидатурасын Контри партиясының жетекшісі Джон МакЭуэн ветолады. Жаңа премьер-министр Джон Гортон болды. Макмахон бастапқыда Гортон үкіметінде қазынашы болып қызмет етті, бірақ 1969 жылы басшылыққа сәтсіз таласқаннан кейін Сыртқы істер министрі болып төмендетілді. Ол 1971 жылы наурыз айында Гортонның отставкасынан кейін Билли Снедденге қарсы өткен дауыс беруде жеңіске жетіп, Гортонның орнын басты. Макмахон 63 жасында премьер-министр болды және ол уақытша емес, тұрақты түрде қызмет атқарған ең үлкен жастағы премьер-министр болып қала береді. Оның үкіметі Австралиялық сөздікте «сақтықпен жаңару мен негізгі ортодоксальдықтың үйлесімі» деп сипатталды. Ол өзінің тікелей алдыңғыларының көптеген саясатын жалғастырды, мысалы, Вьетнамнан австралиялық әскерлерді кезең-кезеңмен шығару. Соңғы жылы ол жоғары инфляция мен жұмыссыздыққа тап болды. Гоф Уитлэмнің Еңбек партиясы 1972 жылғы федералды сайлауда Макмахонды жеңіп, 23 жылдық Коалиция үкіметіне нүкте қойды. Австралияның басқа премьер-министрі сайлауда жеңіске жетпей, одан ұзақ қызмет еткен емес. Ол Либералдық партияның басшылығынан кетіп, бірақ 1982 жылға дейін парламентте депутаттық қызметін жалғастырды. Макмахон австралиялық саясаттанушылар мен тарихшылар тарапынан Австралияның ең нашар премьер-министрлерінің бірі ретінде бағаланды. Ол қызметтен кеткеннен кейін оның бірнеше бұрынғы әріптестері оның басшылық стилін және жеке мінез-құлқын ашық сынады. Оның ізбасары Уитлэм оны «өте шебер, тапқыр және табанды саясаткер» деп мойындады және 1972 жылы жеңілістің үлкен маржасын болдырмағаны үшін мақтады.

Туған жері және отбасылық тарихы

МакМахон 1908 жылғы 23 ақпанда Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Сидней қаласында дүниеге келді. Ол заңгер Уильям Дэниел МакМахон мен желкенші қызы Мэридің (туған аты Уолдер) бес баласының үшіншісі болды; одан бұрын ағасы қайтыс болған еді. Оның католик әкесі көп ішетін және құмар ойнайтын адам ретінде танымал болды; анасы, Мэри, ағылшын және ирланд тегінен шыққан, англикан дінін ұстанды. МакМахонның әкесінің әкесі, Джеймс "Батти" МакМахон, Ирландияның Мунстер провинциясының Клэр графтығында дүниеге келді және Ирландияның Ольстер провинциясының Фермана графтығынан Мэри Койлға үйленді. Ол бала кезінде Австралияға келді және кейіннен Сиднейдегі ең ірі компаниялардың біріне айналған жүк тасымалдау компаниясын құрды. 1914 жылы қайтыс болғаннан кейін оның мүлкі шамамен 240 000 фунт стерлингке бағаланды, ол сол кезде өте үлкен сома еді.

Балалық шағы мен білімі

МакМахон өмірінің алғашқы жылдарын Редфернде өткізді. 1917 жылы, тоғыз жасқа келгенде анасы қайтыс болды, содан кейін оны анасының туыстары тәрбиеледі. МакМахонның әкесі 18 жасында қайтыс болып, оған айтарлықтай мұра қалдырды. Сент-Пол колледжінде оқыған МакМахон біліміне қарағанда әлеуметтік өмірге көбірек қызығушылық танытты. Ол мұрасын бос жұмсап, бірнеше жарыс аттарына ие болды және жарыстарға үлкен сомада тікелей тіке бастағаны мәлім болды. Алан Ридтің айтуынша, «оның беделі колледждегі басқаларға қарағанда университеттегі оқуын аз жұмыспен аяқтады» деген пікір қалыптасқан. Оның бойы ересек күнінде 5 фунт (2 метр) болса да, МакМахон спортта да бірқатар жетістіктерге қол жеткізді. Ол университетінің жеңіл салмақтағы бокс титулын жеңіп алды және Сидней грамматикалық мектебінде оқыған соңғы жылында Head of the River жарысына қатысты. Университетті бітіргеннен кейін ол Сиднейдегі ірі заң фирмасы Allen, Allen & Hemsley-де заңгер болып жұмыс істеді және 1939 жылы кіші серіктес атанды. 1940 жылдың сәуір айында МакМахон Азаматтық әскери күштерде лейтенант болып қызметке кірді. 1940 жылдың қазан айында Австралия императорлық күштеріне (кәсіби армия) ауысты, 1942 жылы капитан, ал 1943 жылы майор болып жоғарылатты. Есту қабілетінің нашарлауы мен тізе жарақатының салдарынан МакМахон шетелдегі қызметтен бас тартты. Соғыстың басында ол Сиднейдегі жағалау қорғаныс бөлімдеріне бекітілді. Біраз уақыттан кейін МакМахон «шындыққа берілген, жанкешті, еңбекқор және адал мүше» ретінде танылды. 1950 жылы ол Мензис үкіметінің Коммунистік партияны тарату туралы заңына түзету ұсынды, бұл дәлелдеу жүгін айыпталушының емес, үкіметке жүктеу арқылы баптың әсерін кері қайтарды. Алайда, Жоғарғы сот бұл заң жобасын қабылдамады. 1958 жылғы сайлаудан кейін МакМахон Гарольд Холттың орнына Еңбек және ұлттық қызмет министрі болып тағайындалды. Бұл оны Либералдық партияның ішкі шеңберіне жақын қылды және министрлік дәрежесі бойынша оны Жаңа Оңтүстік Уэльстегі партияның ең жоғары лауазымды тұлғаларының қатарына қосты. МакМахон 1964 жылғы Ұлттық қызмет туралы заңның жасалуын және басқаруын қадағалады, ол Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Австралияның одан әрі қатысуын күтіп, 20 жастағы ерлер үшін міндетті әскери қызметке шақыруды қайта енгізді. Еңбек саласында ол Австралия кәсіподақ кеңесінің (ACTU) басшылығымен жиі қақтығысқа түсті, бірақ оның өкілеттігі кезінде ірі өндірістік наразылықтар болған жоқ. Ол Коммунистік партияның, әсіресе Уотерсайд жұмысшылар федерациясының бақылауында болған кәсіподақтардың ықпалын азайтуға тырысты. 1964 жылы МакМахон Атқару кеңесінің вице-президенті болып тағайындалды, бұл оның үкіметтегі мәртебесін одан әрі нығайтты. Билли Снедден жаңа Либералдық партияның жетекшісінің орынбасары болып сайланды. МакМахон Гоф Уитлэмнің басшылығымен қайта жанданған Еңбек партиясымен күресіп жатқанын көрді. 1969 жылы Еңбек партиясы үкіметті жеңуге төрт орын жетпей қалды және содан бері өзін үкіметке дайын сенімді күш ретінде көрсетті. Келесі бір жарым жыл ішінде МакМахон Уитлэмді жеңе алмады. МакМахон парламенттік пікірталастарда ақылды және күшті оратор Уитлэмге тең келмеді. Ол жиі өзін қорғануға мәжбүр болды, өйткені Уитлэм көбінесе ұнамайтын Вьетнам соғысына шабуыл жасады және жалпыға бірдей медициналық сақтандыру сияқты радикалды жаңа саясатты жақтады. Мысалы, МакМахон Уитлэмнің Австралияның Қытай Халық Республикасын тану туралы талаптарына шабуыл жасады, бірақ АҚШ президенті Ричард Никсонның Қытайға сапары туралы хабарламасынан кейін кері шегінуге мәжбүр болды. Инфляцияның өсуі де оның экономиканы дұрыс басқарушы ретіндегі беделін құртты. Сонымен қатар, Либералдық партияда қатыгез даулар болды, бұл МакМахон үшін келесі сайлауға дейін ең көп дегенде екі жыл қалғандықтан, өте жаман уақыт болды. МакМахон 1972 жылға заңды жалпы сайлауға қатысты. Ол кезде Еңбек партиясы сауалнамаларда айқын басымдыққа ие болды және МакМахонның қолдау көрсеткіші 28 пайызға дейін төмендеді. Баспасөз оған соншалықты қатыгездікпен қарады, британдық саясаттанушы Дэвид Батлер Австралияға жасаған сапары кезінде «МакМахон сияқты» ешқандай елдің премьер-министрі «осылай жан-жақты сынға алынғанын» есіне түсіре алмағанын еске алды. Ол кезде МакМахонның «Премьер-министрге ұқсамайтыны» кеңінен танылған. Ол мүмкіндігінше ұзақ күтті, бірақ ақыры 2 желтоқсанда федералды сайлауды жариялады. Науқан кезінде МакМахонның өз министрлерінің бірі тастап кетті, бұл Вестминстер жүйесінде естілмеген жағдай. Коалиция сегіз орындық айырмамен биліктен құлатылды. Сайлау түнінің соңында, нәтиже даусыз болғаннан кейін МакМахон жеңілісті мойындады, бұл Австралия тарихындағы үздіксіз үкіметтің ең ұзақ мерзімін аяқтады. МакМахон 21 жыл 6 ай бойы үздіксіз министр болып қызмет етті, бұл Австралия үкіметінде ешқашан бұзылмаған рекорд. Тек сэр Джордж Пирс және сэр Джон МакЭвен ұзақ министрлік қызмет еткен, бірақ олардың мерзімі үздіксіз болған жоқ. Саяси журналист Лори Оукс МакМахонды «алаяқ, жаман, адалсыз – ол үнемі өтірік айтты және заттарды ұрлады» деп сипаттады, содан кейін МакМахон радиостанциясының атына қашап, құрылғының иесі екенін мәлімдеген оқиғаны еске алды. Ол МакМахонның «мүлдем лайық емес тұлға екенін және оның осы елдің премьер-министрі болғаны ұят» деген қорытынды жасады.

Кейінгі парламенттік мансап (1972-1982)

МакМахонның премьер-министрлік өкілеттігі 1972 жылдың 5 желтоқсанында аяқталды. Ол дереу Либерал партиясының төрағасы лауазымынан кетпеді, бірақ оның осы лауазымда қалуына қолдау көрсетілмейтіні тез анық болды. МакМахон сайлауда жеңіліп, сонымен бірге өзінің мандатын сақтап қалған тұңғыш премьер-министр болды, ол кейін Оппозиция жетекшісі болған жоқ. 20 желтоқсанда Либерал партия Билли Снедденді оның орнына сайлады. Бұрынғы қызметіне көрсетілген құрмет ретінде МакМахон Снедденнің жаңа көлеңке кабинетіне енгізілді (Джон Гортон да солай болды). Алайда, оның өтініші бойынша оған ешқандай нақты портфель берілмеді. 1973 жылдың маусымында HSV7 телеарнасына берген сұхбатында МакМахон «біздің партиямыздағы сенімсіздік» либералдардың сайлауда жеңілуіне басты себеп болғанын айтты. Сондай-ақ, премьер-министр болып қызмет еткен кезеңінен үш нәрсеге өкінетінін айтты: ұлттық қызметті жоюға үлкермегені, 1971 жылғы бюджетті дұрыс басқара алмағаны және нашар коммуникация жасағаны. 1974 жылғы сайлаудан кейін МакМахон 1951 жылдан бері алғаш рет парламенттік оппозицияға көшті. 1975 жылы Уитлэм үкіметінің таратылуына дейін ол Сенаттың қаржыландыруды тоқтату өкілеттігін қатты қорғады. Алайда, ол генерал-губернатор Джон Керрдің премьер-министрді қызметтен босатуда конституциялық ережелерді бұзғанын айтты және егер ол Уитлэмнің орнында болса, бұл шешімге Жоғары сотта шағымданар еді. МакМахон «қарыз ісіне» қатысқандар – оның ішінде Уитлэм және оның бірнеше министрлері – заңсыз әрекет еткенін және олардың қатысы үшін қудалануға тартылуы керек деп сенді. Ол Дэнни Санкиге (жеке азамат) Уитламға қарсы жеке қудалау ісін қозғауға көмектесті, ол ақырында Жоғары сотқа «Санки против Уитлэм» ісі ретінде келді. Малкольм Фрейзер Керрге өзінің үкіметі бұрынғы үкіметке қарсы ешқандай шара қолданбайтынын уәде етті және МакМахонның әрекеттерінен наразы болды. Ол өзінің естеліктерінде былай деді: «Мен МакМахонның айналасымен жүгіріп, әдеттегі істерін істеп жүргенін білдім. Мен оның не істегенін тоқтата алмадым, бірақ үкіметімнің, менің үкіметімнің, бұл іске араласпайтынына көз жеткіздім». 1977 жылғы сайлауға дейін МакМахон Джон Абельдің Либерал партиясының сайлауға түсуіне қарсы шықты, оның Эванс сайлау округі сайлау округтерінің қайта бөлінуі кезінде таратылған еді. Қайта сайланғаннан кейін ол Клайд Кэмеронмен бірге Өкілдер палатасының ең тәжірибелі депутаты атанды. 1980 жылғы сайлаудан кейін ол Палатаның жалғыз ең тәжірибелі депутаты болды және 72 жасында он төртінші және соңғы рет сайлауда жеңіске жетті. Парламенттегі соңғы жылдары ол Фрейзер үкіметін жиі сынады. МакМахон 1982 жылдың қаңтарында парламенттен кетті, 1981 жылғы бюджетке қанағаттанбауының жалпы сайлау алдында зейнетке шығу шешіміне басты себеп болғанын айтты. Ол Лоу сайлау округіндегі болашақ премьер-министр Малкольм Тернбуллды өзінің ізбасары ретінде ұсынды, бірақ Либерал партия басқа кандидатты, Филип Тейлорды таңдады. Қосымша сайлауда Еңбек партиясы 9,4 пайыздық дауыспен жеңіске жетті. Ол Кевин Радд 2010 жылы Парламентке қайта сайланғанға дейін Парламентке қайта сайланған соңғы бұрынғы премьер-министр болды.

Соңғы жылдары және өлімі

Отставкаға шыққаннан кейін МакМэхон көп уақытын өзінің естеліктеріне арнады, оларға «Либералдық көзқарас» деген ат қоюды жоспарлаған. Олар алты баспагерден қабылданбады, ал сыншылар (соның ішінде Барри Джонс және Филип Адамс) оларды жақсы жазылмаған және тым толық деп есептеді. 1984 жылы МакМэхон Боб Хоук пен Еңбек партиясын Коалициядан қайта сайлауға қолдады, олардың үкіметке дайын болуына тағы төрт-бес жыл керек екенін айтты. Сол жылы ол Эндрю Пикоктің Либералдық партия төрағалығын ұстауының «өте, өте осал» екенін айтты және Джон Говардты болашақ лидер ретінде ишаратпен қолдады. Өмірінің соңғы жылдарында МакМэхон тері рагына байланысты бірнеше операциядан өтті. Ол 1988 жылдың 31 наурызында таңертең Поттс-Пойнттегі Сент-Люк жеке ауруханасында ұйықтағанда қайтыс болды. Оның денесі Солтүстік қалашықтағы крематорийде өртелді. 8 сәуірде Сиднейдегі Сент-Эндрю соборында мемлекеттік еске алу рәсімі өтті, онда Дэвид Фейрберн сөз сөйледі.

Жеке өмір

1965 жылы 57 жастағы МакМахон 32 жастағы Соня Рейчел Хопкинсқа үйленді. Олар алғаш танысқаннан кейін алты ай өткен соң МакМахон оған той жасау туралы ұсыныс жасады. Үш айдан кейін Дарлинг-Пойнттағы Сент-Марк шіркеуінде той өтті, ал одан кейін Роял Сидней гольф клубында 400 адамдық қабылдау ұйымдастырылды. Ол МакМахоннан жиырма жылдан астам өмір сүрді және 2010 жылдың 2 сәуірінде 77 жасында қайтыс болды. МакМахонның үш баласы болды: Мелинда, Джулиан және Дебора. Джулиан МакМахон актер және модель, ал Мелинда мен Дебора көбінесе жеке өмірге бейім. Өмірі бойы ол гомосексуал деген қауесет тарады. Леди МакМахон бұл қауесетті бірнеше рет жоққа шығарды.

Дін

МакМахон англикандық еді. Ол діни тұрғыдан қатаң тәрбиеленбеген – әкесі бұрынғы католик және өзін «рационалист» деп сипаттаған, ал анасының туыстары англикандықтар болған. МакМахон жасөспірім шағында теологияға қызығушылық танытып, өмірінің соңына дейін осы сала бойынша көп оқыды. Ол Уильям Темплдің еңбектерін маңызды ықпал еткендердің бірі деп атады. МакМахон діни және саяси көзқарастарының байланысы туралы ашық айтқан аз ғана замандас саясаткерлердің бірі болды. 1953 жылы Австралия саяси ғылымдары институтында сөйлеген сөзінде ол христиандық ұстанымдары парламенттік демократия мен нарықтық экономиканы талап етеді деп түсіндірді.

Бағалау

МакМахон көбінесе Австралияның ең нашар премьер-министрлерінің қатарында саналады. 2001 жылы «Австралияның қаржылық шолуы» журналы сұхбаттасқан алты тарихшының бесеуі оны ең нашар премьер-министрлердің бесеуіне жатқызды. Сол сияқты, 2004 жылы «The Age» газеті сегіз тарихшыны сұхбатқа тартқанда, олардың барлығы, біреуі ғана МакМахонды Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Австралияның ең нашар премьер-министрі деп атады. МакМахонның ең белгілі сыншыларының кейбірі онымен бірге кабинетте қызмет еткендер болды. Джон Гортон оны «мүлдем сенімсіз» деп сипаттады, ал Дуг Энтони «бұл жұмысқа лайық емес» деді. Малкольм Фрейзер «оның тоймас амбициясы болды, ол аморалды емес, тіпті аморальды еді» деді. Билли Снедден МакМахонды «сыбайлас, алаяқ, сенімсіз» деп есептеді. МакМахон құпия және жеке ақпаратты бұқаралық ақпарат құралдарына беруге дайын болғаны үшін «Билли-ликс» деген лақап атқа ие болды. Бұл тұрғысынан ол көптеген журналистер мен саяси комментаторлардың наразылығын тудырды. Дональд Хорн оны «біздің ең ақымақ премьер-министріміз» деп атады, ал Малкольм Маккеррас оның «жоғары лауазымға ие болудан басқа ешқандай жетістіктері болмады» деп ойлады. Канберрадағы баспасөз галереясында 50 жылдан астам жұмыс істеген Лори Оукс МакМахонды «жалғаншы және жасырын» деп бағалап, онымен жұмыс істеген ең нашар премьер-министр деп атады. Ол МакМахон премьер-министр болғаннан кейін де кабинет отырыстарының мәтінін жариялағандарын еске түсіріп, бірде магнитофон ұрлағанын айыптады. Ол сондай-ақ экономикалық саясатта шебер екені де мойындалды. Мариан Симмс МакМахонды Ричард Никсонмен салыстырып, оның мінез-құлқының шамадан тыс маңызға ие болғанын айтты. Гоф Уитлэм өзінің естеліктерінде МакМахонды «өте шебер, тапқыр және жанкешті саясаткер» деп жазды, «егер ол басқаша болғанда, 1972 жылғы желтоқсандағы ALP жеңісі одан да сенімдірек болар еді».

Құрметтер

МакМахон 1966 жылы Ұлттық кеңесші болып тағайындалды, 1972 жылғы Жаңа жылдық наградалар бойынша Құрмет серіктері орденінің мүшесі, ал 1977 жылғы Королеваның туған күні құрметіне Сент-Майкл және Сент-Джордж орденінің Ұлы кресті болды. 2009 жылы Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының федералды сайлау округтері қайта бөлінгеннен кейін, 2010 жылғы федералды сайлаудан бастап Проспект округі Макмахон округі деп аталды.