Кіріспе

Чард – Англияның Сомерсет графтығындағы қала және азаматтық округ. Ол А30 тас жолында, Девон және Дорсет шекараларына жақын, Йевиль қаласынан оңтүстік-батысқа қарай 24 шақырым (15 миль) жерде орналасқан. Округта шамамен 14 000 адам тұрады. Чард – Сомерсеттегі ең оңтүстік және ең биік қалалардың бірі. Әкімшілік тұрғысынан Чард Оңтүстік Сомерсет ауданының құрамына кіреді. Қаланың атауы 1065 жылы Серден, ал 1086 жылғы «Соңғы сот кітабында» (Domesday Book) Сердре деп тіркелген. Нормандтар басып алғаннан кейін Чард Уэллс епископының қарамағына өтті. Қаланың алғашқы жарғысын 1234 жылы король Джон берген. 1577 жылы қаланың көп бөлігі өрттен қирады, сондай-ақ Англия азаматтық соғысы кезінде де зардап шекті. 1663 жылы Эксетер қаласының тұрғыны Ричард Харвидің өсиеті бойынша Харви ауруханасы деп аталатын қайырымдылық үйлері салынды. 1685 жылы Монмут көтерілісі кезінде Монмут герцогы Седжмур шайқасында жеңіліске ұшырар алдында қалада патша деп жарияланды. Кейін Чардта сотталған 12 көтерілісшінің өлім жазасы орындалды, олар судья Джеффрис тарапынан сотталып, қазіргі «Теско» айналымының жанында дарға асылды. Шард каналы 1835-1842 жылдар аралығында салынған, түтік қайықтары жүзетін канал болды. 1860 жылы Лондон және Оңтүстік-Батыс темір жолы мен Бристоль және Эксетер темір жолының басты желілерін байланыстыру үшін Шард тармақ желісі құрылды және 1965 жылға дейін Чард арқылы өтті. Қаланың ерекше ерекшелігі – Фор-стрит көшесінің екі жағымен ағып өтетін өзендер. Бір өзен Бристоль шығанағына, ал екіншісі Англия шығанағына құяды. Қаладан шамамен 1,6 шақырым (бір миль) солтүстік-шығысқа қарай орналасқан Чард су қоймасы – жергілікті табиғат қорығы, ал Сноудон Хилл карьері – ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын геологиялық нысан. Қаладағы ірі жұмыс берушілердің бірі – Numatic International Limited компаниясы. Қаланың спорттық және мәдени нысандары жеткілікті, ал орта білім беру Holyrood академиясында жүзеге асырылады. Діни орындардың қатарында 11 ғасырдың соңына жататын Әулие Мария Бақытты ана шіркеуі бар.

Тарих

Чард маңындағы ең алғашқы қоныс іздері – Боундс-Лейн жанындағы қалаға қарайтын Котли қамалының темір ғасырындағы бекінісі. Шағын саксон елді мекені шіркеудің төңірегінде орналасқан және бұл аймақ әлі күнге дейін «Ескі қала» деп аталады. 1065 жылы Чардтың аты Серден, ал 1086 жылғы «Domesday Book»-та Сердре деп тіркелген. Ол «қараңғы немесе сортаң жердегі үй» дегенді білдіреді (ескі ағылшын тілінде: ćeart + renn). Нормандтар басып алғанға дейін Чардты Уэллс епископы басқарған. Қаланың алғашқы жарғысын король Джон берген, ал 1234 жылы епископ та жарғы берді. Ол қаланың шектерін белгілеп, жылдық он екі пенс жалдамаға жер участаларын бөліп берді. Чард приході Кингсбери жүзінің бір бөлігі болды. 1577 жылы қаланың көп бөлігі өрттен қирады. Осыдан кейін қала көбінесе қайта салынды, соның ішінде Ватерлоо үйі және Фор-стриттегі Манор соты үйі салынды. Бұл үйлер бастапқыда үй және сот залы ретінде салынған, бірақ қазір дүкендер мен кеңселерге айналдырылған. 2023 жылы тарихи Сот үйі ғимаратын Сомерсет кеңесі оның болашағын сақтау үшін сатып алды. Ағылшын азамат соғысы кезінде қала тағы да зардап шекті, екі тарап та оның ресурстарын тонады, әсіресе 1644 жылы король Карл I қалада бір апта болған кезде. 1685 жылы Монмут көтерілісі кезінде Монмуттың 1-ші герцогы Джеймс Скотт қалада патша деп жарияланды және бірнеше жергілікті тұрғындар оның әскеріне қосылды. Жауды қуған роялистер әскерінің қолбасшысы Джон Черчилль Сент-Мэри шіркеуінде қала тұрғындарына қатаң ескерту жасады. Көтеріліс күйрегеннен кейін Чард Монмут герцогының 12 көтерілісшісінің өлімін және сатқындық жазасын көрді. Олар судья Джеффрис Таунтон қамалында тез сотталып, айыпталды. Олар «Қолшама ағашына» ілінді, сүйреліп, төрт бөлікке бөлінді. Бұл ағаш 1864 жылы теміржол құрылысы кезінде жергілікті халықтың қарсылығына қарамастан алынып тасталды. Гиффорд Фокс фабрикасы да салынған нысандардың мысалы. Гильдия залы 1834 жылы астық саудасы және гильдия залы ретінде салынды, қазір ол қала әкімдігінің ғимараты. Сноудон төбесінде 1830 жылдары Чард Turnpike трестімен салынған шағын үй орналасқан. Бұл үй тік көтерілістен аулақ болатын төбеге дейінгі жолдан алымдар жинау үшін салынған. Чард – қозғалтқышты ұшудың туған жері, өйткені 1848 жылы викториялық авиацияның пионері Джон Стрингфеллоу (1799–1883) әуедегі бу машинасы бойынша жұмысы арқылы қозғалтқышты ұшу мүмкін екенін алғаш рет көрсетті. Чард Таунтон қорғаныс желісінің маңызды нүктесі болды. Бұл Екінші дүниежүзілік соғыстағы қорғаныс желісі, ол Акстминстерден солтүстікке қарай Сомерсет жағалауына дейін, Хайбриджге жақын созылған. Action Aid халықаралық даму қайырымдылық ұйымы 1972 жылы құрылған кезде штаб-пәтері Чардта орналасқан. Қайырымдылық ұйымының қолдау көрсету бөлімі әлі де Чардта орналасқан. Жыл сайын Чардта көптеген тұрғындар қатысатын «Шард жеу» байқауы өтеді. 2016 жылы жергілікті тұрғын Харли Ричардс 37 хот-дог пен қызылшаны қатарынан жеп жеңіске жетті. Харли 2021 жылы COVID-19 шектеулері жеңілдетілгеннен кейін екінші рет қатысты. Бұл жолы ол 39 хот-дог пен қызылша жеді.

Басқару

Чард 1835 жылғы Муниципаль корпорациялар туралы заңмен реформаланған қалалардың бірі болды және 1972 жылғы Жергілікті үкімет туралы заңға дейін муниципальдық қала мәртебесін сақтап келді. Содан кейін ол Оңтүстік Сомерсеттің қалалық емес округіндегі мұрагер приходқа айналды. (Сомерсет 2023 жылдың 1 сәуірінен бастап біртұтас билік органы болады). Қалалық кеңес (қала мәртебесіне ие приходтық кеңес) жергілікті мәселелерге жауапты. Ол жергілікті жоспарлау өтінімдерін бағалайды және қылмыс, қауіпсіздік және көлік мәселелері бойынша жергілікті полициямен, аудандық кеңес қызметкерлерімен және көршілік бақылау топтарымен бірлесе жұмыс істейді. Кеңес приходтық нысандарды күтіп ұстау және жөндеу жобаларын бастайды, сондай-ақ автомобиль жолдары, дренаж, жаяу жолдар, қоғамдық көлік және көшелерді тазалауды күтіп ұстау, жөндеу және жақсарту мәселелері бойынша аудандық кеңеспен консультация жүргізеді. Консервация мәселелері (ағаштар мен ескерткіштерді қорғау) және қоршаған ортаға қатысты мәселелер де кеңестің құзыретіне жатады. Ол өзінің операциялық шығындарын жабу үшін жылдық алымды (жергілікті салықты) белгілейді және қоғамдық бақылау үшін жылдық есептерді жасайды. Кеңестің кеңсесі мен қабылдауы II* санаттағы ғимаратта орналасқан. Бұл ғимарат 1834 жылы астық сауда орталығы ретінде салынды, ол бұрынғы 16 ғасырлық ғимаратты алмастырды. Бұл ескі ғимарат Феникс қонақ үйінің сыртындағы Бас көшедегі қазіргі жолға перпендикуляр орналасқан. 1980 жылдардың соңында Бас көшеде жүргізілген қазба жұмыстары ескі гильдия ғимаратының бастапқы ізін ашты. 2006 жылы Шард қалалық кеңесі қала әкімі Тони Прайордың жыныстық дискриминация жасағаны және қала хатшысын қудалағаны үшін ұлттық баспасөз назарына ілікті. Ол 33 000 фунт стерлинг өтемақы төлеуге міндеттелді. Прайор тоғыз айға мемлекеттік лауазымдарды атқарудан шеттетілді, бірақ 2010 жылғы қосымша сайлауда кеңеске тәуелсіз кеңесші ретінде қайта сайланды. Оңтүстік Сомерсет аудандық кеңесі жергілікті жоспарлау және құрылыс бақылауы, жергілікті жолдар, кеңес тұрғын үй қоры, экологиялық денсаулық сақтау, базарлар мен жәрмеңкелер, қоқыс жинау және қайта өңдеу, зираттар мен крематорийлер, демалыс қызметтері, саябақтар және туризм салаларына жауапты. Сомерсет округі кеңесі білім беру, әлеуметтік қызметтер, кітапхана, жолдар, қоғамдық көлік, сауда стандарттары, қалдықтарды жою және стратегиялық жоспарлау сияқты ең ірі және ең қымбат жергілікті қызметтерді басқарады. Алайда, өрттен қорғау, полиция және жедел жәрдем қызметтерін Девон және Сомерсет өрт сөндіру және құтқару қызметі, Эйвон және Сомерсет полициясы және Оңтүстік-Батыс жедел жәрдем қызметі арқылы басқа органдармен бірлесіп ұсынады. Чард қалалық приходының (оның ресми атауы) құрамында алты сайлау округі бар: Авишайс, Кумбе, Кримшард, Холируд, Джоселин және Шепардс Лэйн. Чард Ұлыбритания Парламентінің Өкілдер палатасында Йевиль сайлау округінің бөлігі болып табылады. Ол бірінші кезеңде жеңіске жеткен сайлау жүйесі бойынша бір Парламент мүшесін сайлайды. 2020 жылғы Brexit-ке дейін ол Еуропа Парламентінің Оңтүстік-Батыс Англия сайлау округінің құрамына кірген.

Туғандық

Шарт Германиядағы Хельмштедт қаласымен (1980 жылдың 12 сәуірінен бері), Франциядағы Морангис, Эссон қаласымен (1994 жылдың 29 мамырынан бері) және Румынияның Трансильвания аймағындағы Шеика Маре қаласымен бауырластық байланыста.

География

Чард қаласы – Сомерсеттегі ең биік және ең оңтүстік қалалардың бірі. Қала маңындағы аудандар: Кримчард, Фурнхэм, Глинсвуд, Хенсон Парк және Ескі қала. Жергілікті халық арасындағы әңгімелерде қалада ерекше бір белгі бар делінеді – Fore көшесінің екі жағымен ағатын арна. Бір арна Бристоль шығанағына құяды, ал екіншісі Англия шығанағына жетеді. Бұл жағдай Аксе өзенінің саласы аралға бұрылғанда өзгерді. Дегенмен, Холируд көшесіндегі арық әлі де Акс өзеніне құяды, сондықтан қала суайдырының үстінде орналасқан және қаладағы екі арық ақырында Бристоль шығанағы мен Англия шығанағына құйылады. Шаһардан солтүстік-шығысқа қарай шамамен бір шақырым жерде орналасқан Чард су қоймасы – жергілікті табиғат қорығы. Онда иттерді серуендетуге, балық аулауға және құстарды бақылауға болады, құс қарау тұрағы да орнатылған. Мұнда сұр сазқұлақ, балықшы, үлкен құсқарлар, кішкентай көбелектер, қаздар және орман әнші құстарының көптеген түрлерін кездестіруге болады. Сонымен қатар, үлкен ақ құрт, ірі қара құрт және қызыл қоңыр құрт та бар. Сноудон Хилл карьері – батыс шетінде орналасқан 0,6 гектар (1,3 акр) геологиялық ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын жер. Бұл жерде Жоғарғы Гринсэнд және Чалк тау жыныстарының жарылыстары байқалады, онда ерекше және жақсы сақталған қаңқалы жәндіктер кездеседі, бұл оны Ұлыбританиядағы палеонтологияны зерттеу үшін маңызды орынға айналдырады. Бұл аймақ ортаңғы Сеноман дәуірінде, шамамен 99,6 ± 0,9 және 93,5 ± 0,8 миллион жыл бұрын (млн жыл бұрын) қалыптасқан, Turrilites acutus аймағы деп аталатын Чалк бөліміне жатады, ол осы дәуірдің ерекше қазбаларының біріне байланысты аталған. Чардта сонымен қатар үңгірлер бар, олар 1235 жылғы жарғыда алғаш рет тас қалаушылар қолданған, жергілікті құрылыс тасын қамтамасыз еткен деп жазылған. Үңгірдің бір бөлігі құлап қалғандықтан, ол карьер ретінде пайдаланылған кездегіден кішірек, бірақ жер астынан 6 метр тереңдікте әлі де бар, сонымен қатар, жұмыс істеген кезде қалған тіреу тіректерінің қалдықтары сақталған. Жылдық орташа температура шамамен. Теңіз температурасының әсерінен Ұлыбританияның көп бөлігімен салыстырғанда маусымдық температура өзгерісі азырақ. Шілде және тамыз айлары ең жылы болып табылады, орташа күндізгі максималды температура шамамен. Қыста орташа ең төменгі температуралар жиі кездеседі. Джеймс Гиллингэм жасалма аяқ-қолдарды жасаған. Чард – Екінші дүниежүзілік соғыстың қорғаныс желісі Таунтон Топ-Лайнның маңызды нүктесі. Чард – «Нуматик Интернешнл Лимитед» компаниясының орналасқан жері, ол ерекше үлкен күлімдеген беті бар «Генри» шаң сорғыштарымен танымал. Компанияда 700-ден астам адам жұмыс істейді. Хувер және Дайсон сияқты бәсекелестерінен айырмашылығы, бұл фирма Ұлыбританияда өндірісін жалғастыруда. Бұл нысан 10 гектардан астам аумақты алып жатыр және күн сайын 4000-нан астам өнім шығарып, үздіксіз жұмыс істейді. Чардтағы тағы бір ірі жұмыс беруші – Оскар Майер, бірақ бұл келісім сәтсіз аяқталып, компания 250 жұмыс орнын жойды. 2020 жылдың 22 қазанында Оскар Майер компаниясы Чардтағы өндірісті тоқтатуды қарастырып отырғанын мәлімдеді. Қызметкерлермен кеңескеннен кейін компания Чардтағы өндіріс орындарын жабу туралы шешім қабылдады, онда жұмыс істейтін көптеген қызметкерлер жұмыстан босатылды. Оскар Майердің Чардтағы өндірісін Ұлыбританиядағы басқа орындарына көшіру 2021 жылдың қыркүйек айының соңына дейін аяқталады деп күтілді. Чардта сонымен қатар темір жол электрлендіру жүйелерін, әсіресе метро және жеңіл темір жол жүйелерін жобалау, салу және орнату бойынша әлемдегі ең көне және жетекші мамандардың бірі – Брекнелл Уиллис орналасқан. Оның ең ірі тапсырыс берушісі – Лондон метрополитені, ол пойызға орнатылатын жабдықтарды да, инфрақұрылымды да сатып алады. Брекнелл Уиллис бұрынғы LSWR станциясының жанында, қазір Tesco дүкені орналасқан төбенің түбінде орналасқан. Осы мақаланы жазған кезде (2014 жылдың тамызында) компания өзінің барлық операцияларын жүзеге асыратын жаңа ғимаратқа көшуге дайындалып жатыр. 2014 жылдың шілде айының басында компания WABTEC компаниясы сатып алынды, осылайша Wabtec Rail Group-қа, сондай-ақ Falstand Electric Group-қа енді.

Көлік

1842 жылдан бастап Чард қаласы Чард каналының соңғы станциясы болды, ол Бриджуотер және Таунтон каналымен қосылатын кеме каналы еді. Оның ұзындығы 22 шақырымды құрады, оның ішінде төрт су құбыры, үш туннель және төрт көлбеу учаскесі болды. Құрылысы жеті жылға созылып, шамамен 140 000 фунт стерлинг (£) тұс келді. 1860 жылдары қала екі теміржол желісінің соңғы станциясына айналды. Біріншісі 1863 жылы Лондон және Оңтүстік-Батыс теміржолы (LSWR) тарапынан олардың басты желісінен қысқа тармақ ретінде ашылды. Бұл желі қалаға оңтүстік жағынан келді. Екінші, ұзынырақ желі 1866 жылы Бристоль және Эксетер теміржолы (B&ER) тарапынан ашылды және Таунтон маңындағы басты желісімен қосылатын канал бағытына жақын солтүстікке қарай созылды. 1917 жылдан бастап екі желі де бір компанияның басқаруында болды, бірақ қызметтер көбінесе екі жеке желі бар сияқты жарнамаланды. 1962 жылы жолаушылар тасымалы тоқтатылып, бірнеше жылдан кейін жүк тасымалы да тоқтатылды. LSWR станциясы (кейін Шард Таун деп аталды) 1860 жылы бір платформамен ашылды, ал B&ER станциясы (әртүрлі Шард Джойнт немесе Шард Централь деп аталды) 1866 жылы ашылды. Бес жыл бойы LSWR пойыздары Шард Таунға тоқтап, содан кейін жалғастыру желісіне кері жүріп, бірлескен станцияға қарай жолын жалғастырды. 1871 жылы жалғастыру желісінде жаңа платформа ашылды; ол 1917 жылдың 1 қаңтарында жолаушылар үшін жабылды, бірақ қала станциясы 1966 жылдың 18 сәуірінде жабылып қалғанша қаланың басты жүк терминалы болып қызмет етті. Жолаушылар пойыздары Шард Центральға 1962 жылдың 11 қыркүйегінде, ал жеке жүк тасымалы 1966 жылдың 3 қазанында тоқтатылды. Станция ғимараты мен локомотив депосы әлі де тұр және инженерлік компаниялар пайдаланады. Сондай-ақ, 99-маршрут бар, екеуі де апта ішінде сағат сайын қатынайды. Оңтүстік-Батыс вагондарымен қамтамасыз етілген Крюкерне арқылы Йевильге де қызмет көрсетіледі.

Спорт

Шардтың бірнеше жергілікті спорт клубы бар. «Чард Таун» футбол клубы Сомерсет округтік лигасында ойнаса, «Чардтың» бірнеше футбол клубы Перри Стрит және аудандық лигасында өнер көрсетеді. Регби клубы «Шард RFC» 1876 жылы құрылған. Клуб 3 қарсы команданы ұстайды, ал 1stXV қазіргі уақытта «Оңтүстік-Батыс Біріншілігінде» (Батыс) ойнап, 2014 жылғы 26 сәуірде плей-офф финалында «Олд Тоукстрендті» жеңіп, Ұлттық лиганың 3-Оңтүстік-Батыс лигасына жолдама алды. «Шард» хоккей клубы 1907 жылы құрылған және қазір үш ерлер мен үш әйелдер командасын ұстайды. Крикет, теннис, боулинг, дартс және гольф ойнауға да жағдайлар жасалған. «Уэсекс» бассейн лигасы, сондай-ақ «Шард және аудандық дартс лигасы» Шардтағы көптеген пабтарда өткізіледі.

Жергілікті БАҚ

Теледидар сигналдары Мендип немесе Стокленд-Хилл теледидар таратушыларынан алынады. Аймақ үшін радиостанциялар: BBC Radio Somerset 95.5 FM, Heart West 97.1 FM, Greatest Hits Radio South West 106.6 FM және Radio Ninesprings 104.6 FM. Жергілікті газеттер: «Чард және Ильминстер Ньюс», «Сомерсет округі газеті», «Сомерсет Гардиан» және «Стандарт» және «Сомерсет Лайв».

Білім

Фор-стриттегі алғашқы мектеп ғимараты 1583 жылы Пундисфордтың Уильям Саймсының жеке үйі ретінде салынған. 1671 жылы оның кіші ұлы Джон мүлікті 12 сенімдіге берді, осылайша оның әкесінің қалауынша, бұл ғимарат грамматикалық мектепке айналдырылуы тиіс болды. Бүгінде ол 4-тен 11 жасқа дейінгі балаларға арналған жеке Чард мектебі деп белгілі. Авишайс қауымдық бастауыш мектебі, Манор Корт қауымдық бастауыш мектебі, Татворт бастауыш мектебі және Редстарт бастауыш мектебі бастауыш білім береді, ал Холируд академиясы орта білім береді. 2019 жылғы мәлімет бойынша, мектепте 11-ден 18 жасқа дейінгі 1276 оқушы оқып жатыр.

Діни орындар

Ежелгі Мария Діңгезінің Англикан шіркеуі 11 ғасырдың соңында салынған және 15 ғасырда қайта жаңартылған. Мұнарасында сегіз қоңырау бар, олардың екеуі 1790 жылдары Куломптон қаласынан Билби әулетінің Томас Билбисі жасаған. Үш қабатты мұнараның солтүстік-батыс бұрышында өрнекті жиектер мен бұрыштық баспалдақ мұнарасы орналасқан. Шіркеу Англия мұрасымен I санаттағы ескерткіш ретінде тіркелген. 1827 жылы салынған шіркеу үйі бар. Холируд көшесіндегі Баптист шіркеуі 1842 жылы салынған.