Кіріспе

Польша фольклорындағы мифологиялық жаратылыс

Вавель айдаһары (Smok Wawelski), сонымен қатар Вавель төбесінің айдаһары деп белгілі, поляк аңыздарындағы әйгілі айдаһар. Ең ертедегі деректерге сәйкес (13 ғасыр), "бүтіндей жұтатын" айдаһар, аңыз бойынша король Крак (немесе Кракус, Гракх және т.б.) құрған Краков қаласын мазалады. Адам жейтін осы жаратылыс апта сайын малмен бағышталып, ақырында патша ұлдары күкіртпен толтырылған сиырларды қолданып жеңіске жетті. Бірақ кіші ханзада ("Крак кіші" немесе "Крак кіші") өзіне ғана есімдерін беру үшін үлкен ағасын өлтірді де, содан кейін жер аударылды. Осының салдарынан ханшайым Ванда патшалыққа мұрагер болды. Кейінірек, 15 ғасырлық жылнамада ханзадалардың есімдері ауыстырылды, үлкені "Крак кіші" деп, ал кішісі Лех деп аталды. Сондай-ақ, күкірт және басқа да реагенттермен толтырылған мәйіттерді патшаның өзі жоспарлағанын айтады. Тағы бір кейінгі жылнамашы (Марцин Биелски, 1597) бұл хитролықты Скуб (Скуба) есімді аяқ киім шеберіне жатқызды, сондай-ақ "Айдаһар үңгірі" (Smocza Jama) Вавель қамалының астында, Висла өзенінің жағасындағы Вавель төбесінде орналасқандығын қосты.

Әдебиет тарихы

Бұл оқиғаның ең ежелгі айтылуы 13 ғасырдағы Краков епискобы және Польша тарихшысы Винсент Кадлубекке жатқызылатын еңбекте келтірілген.

Польша жылнамасы (13 ғ.)

Винсент Кадлюбектің Польша шежіресінде, патша Крак (Гракх, "толық жұтып қоятын" – ол өзі ойлап тапқан сөз) билік еткен кезде айдаһар пайда болды. Туындының польша тіліне аудармасында, монстр "ашкөздікпен жұтатын айдаһар" деп берілген. Бұл "қорқынышты және қатыгез хайуан" "белгілі бір жартастың ішінде (скопулдар)" немесе Винсенттің айтуынша, "белгілі бір үңгірде (спелюнка)" мекендеген. Айдаһар апта сайын мал талап ететін, әйтпесе адамдар желінетін. Айдаһарды өлтіру ниетімен Крак екі ұлын шақырды. Винсент кіші ұлын "кіші Кракус" деп атайды (Krak II; młodsy Grakus) – ол аждаһарды өлімге кінәлап, үлкен бауырын өлтіреді. Бірақ оның қылмысы тез ашылып, ол елден қуылды. Содан кейін ханшайым Ванда патшалық таққа отырды.