1966 жылғы ғылым мен технология: «Луна-9» Айға алғашқы қонды, «Венера-3» ғарыш кемесі планета бетіне құлады, «Gemini 8» ғарышта бірінші рет док жасады. 🚀🌙✨
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1966 жылы ғылым және технология саласында маңызды оқиғалар болды, олар төменде тізілген.
The year 1966 in science and technology involved some significant events, listed below.
Астрономия және ғарыш зерттеулері
3 ақпан – Адамсыз советтік Luna 9 ғарыш кемесі Айға алғаш рет басқарылатын ракеталық көмекпен қонды. 1 наурыз – Venera 3 советтік ғарыш зонды Венераға құлап, басқа планета бетіне қонған алғашқы ғарыш аппараты болды. 16 наурыз – NASA ғарыш кемесі Gemini 8 (Дэвид Скотт, Нил Армстронг) Agena мақсатты көлігімен ғарышта алғаш рет док жасады. 31 наурыз – Кеңес Одағы Luna 10 ғарыш кемесін ұшырды, ол кейіннен Айдың орбитасына енген алғашқы ғарыш аппараты болды. 3 сәуір – Luna 10 – Ай орбитасына енген алғашқы адам жасаған объект. 25 мамыр – Explorer бағдарламасы: Explorer 32 (Atmosphere Explorer B) спутнигі АҚШ-тан ұшырылды. 18 шілде – Gemini 10 (Джон Янг, Майкл Коллинз) АҚШ-тан ұшырылды. Agena мақсатты көлігімен док жасағаннан кейін, астронавттар 763 км (474 миль) биіктікте жаңа әлемдік рекорд орнатты. 10 тамыз – Lunar Orbiter 1, Ай орбитасына шыққан алғашқы АҚШ ғарыш кемесі ұшырылды. 17 қараша – Америка үстінде Леонидтардың айқын көрсетілісі. 15 желтоқсан – Сатурнның серіктерінің бірі Янус Адуэн Доллфуспен анықталды (алғаш рет 29 қазанда суретке түсірілген). 18 желтоқсан – Сатурнның тағы бір серігі Эпиметей ашылды, бірақ оны орбитасын бөлісетін Януспен шатастырды және олар 1978 жылға дейін ажыратылмады. Англияда Муллард ғарыш ғылымы зертханасы құрылды.
February 3 – The unmanned Soviet Luna 9 spacecraft makes the first controlled rocket assisted landing on the Moon. March 1 – Venera 3 Soviet space probe crashes on Venus becoming the first spacecraft to land on another planet's surface. March 16 – NASA spacecraft Gemini 8 (David Scott, Neil Armstrong) conducts the first docking in space, with an Agena target vehicle. March 31 – The Soviet Union launches Luna 10 which later becomes the first spacecraft to enter orbit around the Moon. April 3 – Luna 10 is the first manmade object to enter lunar orbit. May 25 – Explorer program: Satellite Explorer 32 (Atmosphere Explorer B) is launched from the United States. July 18 – Gemini 10 (John Young, Michael Collins) is launched from the United States. After docking with an Agena target vehicle, the astronauts then set a world altitude record of 474 miles (763 km). August 10 – Lunar Orbiter 1, the first U. S. spacecraft to orbit the Moon, is launched. November 17 – Notable display of the Leonids over the Americas. December 15 – Janus, one of the moons of Saturn, is identified by Audouin Dollfus (it had been first photographed on October 29). December 18 – Epimetheus, another of the moons of Saturn, is discovered, but mistaken for Janus which shares its orbit and they are not distinguished until 1978. Mullard Space Science Laboratory established in England.
Биология
Австралияның жалғыз нағыз қыста ұйқыға кететін марсупиалы – тау шағын қосымының (Burramys parvus) алғашқы тірі мысалы, бұрын тек қазба қалдықтарынан ғана белгілі болған, табылды. Немец энтомологы Вилли Хеннингтің "Филогенетикалық жүйелеме" еңбегі ағылшын тілінде жарияланып, кладистиканы зерттеуге үлкен үлес қосты.
The first live specimen of a mountain pygmy possum (Burramys parvus), Australia's only truly hibernating marsupial, previously known only from the fossil record, is discovered. German entomologist Willi Hennig's Phylogenetic Systematics is published in English, advancing the study of cladistics.
Компьютерлік ғылым
1 қыркүйек – Автобус аялдамасында күтіп тұрған кезде, АҚШ-тағы Sanders Associates компаниясының өнертапқышы Ральф Х. Баер теледидарда ойналатын бейне ойын жасаудың негізгі принциптерін баяндайтын төрт беттік құжат жазады: миллиардтаған долларлық индустрияның бастауы. Мартин Ричардс BCPL бағдарламалау тілін әзірлейді. Роджер МакГоуэн мен Фредерик Ордвей «Адамның ғаламдағы ақыл-ойы» еңбегінде алғаш рет машиналық суперорганизмдер концепциясын ұсынады.
September 1 – While waiting at a bus stop Ralph H. Baer, an inventor with Sanders Associates in the United States, writes a four page document that lays out the basic principles for creating a video game to be played on a television: the beginning of a multibillion dollar industry. Martin Richards designs the BCPL programming language. Roger MacGowan and Frederick Ordway first suggest the concept of machine superorganisms in Intelligence in the Universe.
Жер туралы ғылымдар
Уолтер С. Питман мен Джеймс Хайртцлер «керемет» Эльтанин теңіз магниттік аномалиясының профилін ұсынады, ол мұхиттың орталық қырқаларында теңіз түбінің кеңеюі туралы гипотезаны растайды.
Walter C. Pitman and James Heirtzler present the "magic" Eltanin marine magnetic anomaly profile that confirms the hypothesis of seafloor spreading at mid ocean ridges.
Математика
Фабиус функциясы жарияланды. Чен Цзиньрун Чен теоремасын жариялайды: кез келген жеткілікті үлкен жұп санды бір жай сан мен жартылай жай санның қосындысы түрінде көрсетуге болады. Дэвид Мамфорд Мамфорд-Тейт топтарын енгізеді. Эйлердің дәрежелер қосындысы туралы болжамы Л. Дж. Ландер мен Т. Р. Паркин тарапынан жоққа шығарылды, олар CDC 6600 компьютерінде тікелей іздеу жүргізіп, 275 + 845 + 1105 + 1335 = 1445 қарсы мысалын тапты. Нәтижелерін жариялаған мақалалары ең қысқа ғылыми мақалалардың бірі болып саналады.
The Fabius function is published. Chen Jingrun publishes Chen's theorem: every sufficiently large even number can be written as the sum of a prime and a semiprime. David Mumford introduces Mumford–Tate groups. Euler's sum of powers conjecture is disproven by L. J. Lander and T. R. Parkin when, through a direct computer search on a CDC 6600, they have found the counterexample 275 + 845 + 1105 + 1335 = 1445. Their paper announcing the result is one of the shortest published scientific articles ever published.
Фармакология
Гинеколог Джон Маклин Моррис және Йель медицина мектебіндегі биолог Гертруда Ван Вагенен әйелдерде және резус макака маймылдарында жыныстық қатынастан кейінгі контрацепция үшін ауыз арқылы қабылданатын жоғары дозалы эстроген таблеткаларын сәтті қолданғанын хабарлайды. Бронх кеңейткіш салмабутамол Ұлыбританиядағы Allen & Hanburys зертханасында Дэвид Джек басқарған командамен ашылған; ол 1969 жылы Ventolin саудалық атауымен қолданысқа енгізілді.
Gynecologist John McLean Morris and biologist Gertrude Van Wagenen at the Yale School of Medicine report the successful use of oral high dose estrogen pills for post coital contraception in women and rhesus macaque monkeys respectively. Salbutamol, a bronchodilator, is discovered by a team led by David Jack at the Allen & Hanburys laboratory in the UK; it is launched in 1969 under the trade name Ventolin.
Физиология және медицина
21 сәуір – Техас штатының Хьюстон қаласындағы ауруханада Марсель ДеРаддерге жасанды жүрек орнатылады. Виктор А. Маккусик белгілі барлық гендер мен генетикалық аурулар каталогының – "Адамдағы мендельдік мұрагерлік" атты алғашқы басылымын жариялайды. Оқыту және жадтың болжамды жасушалық механизмі – Ұзақ мерзімді потенциациялау (ҰМП) алғаш рет Норвегияның Осло қаласындағы Терье Лёмо тарапынан байқалады. Андреас Ретт Ретт синдромын алғаш рет сипаттайды.
April 21 – An artificial heart is installed in the chest of Marcel DeRudder in a Houston, Texas, hospital. Victor A. McKusick publishes the first edition of his catalogue of all known genes and genetic disorders, Mendelian Inheritance in Man. Long term potentiation (LTP), the putative cellular mechanism of learning and memory, is first observed by Terje Lømo in Oslo, Norway. Andreas Rett first describes Rett syndrome.
Психология
"Адамның жыныстық реакциясы" Мастерс пен Джонсонның еңбегі. "Агрессия туралы" және "Айнаның артында" Конрад Лоренц жариялаған.
Human Sexual Response is published by Masters and Johnson. On Aggression and Behind the Mirror are published by Konrad Lorenz.
Технология
Қаңтар – Чарльз К. Као және Джордж Хокхем оптикалық талшықты байланыс бойынша алғашқы ұсыныстарын жасады. 2 мамыр – Шотландиялық өнертапқыш Джеймс Гудфеллоу пластикалық карта және PIN-кодты қолданатын автоматтік банкоматқа Ұлыбританияда патент алды. 16 қазан – КСРО-да "Каспий теңізінің құбыжығы" деп аталатын экранды кеме алғашқы рет ұшты. Мари Ван Британ Браун АҚШ-та үй қауіпсіздігі жүйесін құрастырды.
January – First proposals for optical fiber communication presented by Charles K. Kao with George Hockham. May 2 – Scottish inventor James Goodfellow obtains a UK patent for an automated teller machine using a plastic card and PIN. October 16 – The "Caspian Sea Monster" ground effect vehicle first flies in the Soviet Union. Marie Van Brittan Brown originates the home security system in the United States.
Туылғандар
23 ақпан – Дидье Кэлоз, швейцариялық астроном. 14 сәуір – Полина Байвель, Украинада туған оптикалық байланыс инженері. 21 сәуір – Крис Уити, ағылшын эпидемиологы, Англияның бас медициналық қызметкері. 17 мамыр – Адриан Оуэн, ағылшын нейробиологы. 13 маусым – Григорий Перельман, орыс математигі. 8 шілде – Ральф Альтмейер, неміс вирусологы. 7 тамыз – Джимми Уэйлс, американдық интернет кәсіпкері. 10 қыркүйек – Кэролин Бертоцци, американдық химия саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. 30 қыркүйек – Шанкар Баласубраманян, Үндістанда туған британдық биохимик. 30 қазан – Айрин Трейси, ағылшын нейробиологы және академиялық әкімші. Күні белгісіз – Виктор Весково, американдық саяхатшы.
February 23 – Didier Queloz, Swiss astronomer. April 14 – Polina Bayvel, Ukrainian born optical communications engineer. April 21 – Chris Whitty, English epidemiologist, Chief Medical Officer for England. May 17 – Adrian Owen, English neuroscientist. June 13 – Grigori Perelman, Russian mathematician. July 8 – Ralf Altmeyer, German virologist. August 7 – Jimmy Wales, American internet entrepreneur. September 10 – Carolyn Bertozzi, American winner of the Nobel Prize in Chemistry. September 30 – Shankar Balasubramanian, Indian born British biochemist. October 30 – Irene Tracey, English neuroscientist and academic administrator. Undated – Victor Vescovo, American explorer.
Өлімдер
15 қаңтар – Сергей Королев (1907 жылы туған), кеңестік ғарыш ғалымы. 1 наурыз – Фриц Хотерманс (1903 жылы туған), пруссиялық, кейіннен голланд физигі. 12 наурыз – Сидней Камм (1893 жылы туған), ағылшын ұшақтар конструкторы. 26 наурыз – Анна Джонсон Пелл Уилер (1883 жылы туған), американдық математик. 20 маусым – Монсеньор Жорж Лемитр (1894 жылы туған), бельгиялық физик. 7 шілде – Георг де Гевеши (1885 жылы туған), венгр, химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. 10 тамыз – Феликс Андриес Венинг Майнез (1887 жылы туған), голланд геофизигі. 1 қазан – Мэри Логан Реддик (1914 жылы туған), афроамерикандық нейроэмбриолог. 3 қазан – Рольф Максимилиан Сиверт (1896 жылы туған), швед физигі.
January 15 – Sergei Korolev (born 1907), Soviet space scientist. March 1 – Fritz Houtermans (born 1903), Prussian born Dutch physicist. March 12 – Sydney Camm (born 1893), English aircraft designer. March 26 – Anna Johnson Pell Wheeler (born 1883), American mathematician. June 20 – Monsignor Georges Lemaître (born 1894), Belgian physicist. July 7 – George de Hevesy (born 1885), Hungarian winner of the Nobel Prize in Chemistry. August 10 – Felix Andries Vening Meinesz (born 1887), Dutch geophysicist. October 1 – Mary Logan Reddick (born 1914), African American neuroembryologist. October 3 – Rolf Maximilian Sievert (born 1896), Swedish physicist.