Аполлон-14: Үшінші айға адаммен қондыру

Кіріспе

Үшінші экипажпен Айға қону

Аполлон-14 (31 қаңтар – 9 ақпан, 1971) – Америка Құрама Штаттарының Аполлон бағдарламасының сегізінші экипаждық миссиясы, Айға қонуға үшінші және Айдың жоталы аймақтарына қонуға алғашқы. Бұл «H» миссиясының соңғысы болды, Айдың ғылыми тұрғыдан қызығушылық тудыратын белгілі бір жерлеріне екі күндік сапармен, екі рет ғарыштан тыс қызмет (EVA немесе айға серуен) жасау үшін ұшқан миссия. Миссия бастапқыда 1970 жылға жоспарланған, бірақ Аполлон-13 Ай бетіне қонбауына байланысты жүргізілген тергеу және оның нәтижесінде ғарыш кемесінде түзетулер жасау қажет болғандықтан кейінге шегерілді. Миссия командирі Алан Шепард, Командалық модульдің пилоты Стюарт Руза және Ай модулінің пилоты Эдгар Митчелл 1971 жылғы 31 қаңтарда, жексенбі күні, сағат 16:03:02-де (EST) тоғыз күндік миссияға ұшып шықты. Айға қону жолында экипаж екінші рет қатарынан сәтсіз аяқталуы мүмкін болған техникалық бұзушылықтарды жеңіп шықты, және мүмкін, Аполлон бағдарламасының мерзімінен бұрын тоқтатылуына себеп болуы мүмкін еді. Шепард пен Митчелл 5 ақпанда Фра Мауро формациясына қонды – бұл бастапқыда Аполлон-13 миссиясының мақсаты болған. Жер бетіндегі екі серуенде олар ай тастарын жинап, бірнеше ғылыми эксперименттер жүргізді. Кейбір геологтардың көңіліне сыймағандай, Шепард пен Митчелл жоспарланғандай Конус кратерінің жиегіне жетпеді, бірақ оған жақын болды. Аполлон-14 миссиясының ең әйгілі оқиғасы – Шепард өзімен алып келген екі гольф добын қолдан жасаған таяқшамен соқты. Шепард пен Митчелл жер бетінде болған кезде Руза Командалық және қызметтік модульде Ай орбитасында болып, ғылыми эксперименттер жүргізіп, Айды суретке түсірді, соның ішінде болашақ Аполлон-16 миссиясының қону орны да сол суреттерге түсті. Ол миссияға бірнеше жүз тұқым алып келді, олардың көпшілігі Жерге оралғаннан кейін өсіп шықты, нәтижесінде келесі жылдары кеңінен таралған «Ай ағаштары» пайда болды. Ай бетінен ұшып шыққаннан кейін және сәтті түйіскеннен кейін ғарыш кемесі Жерге қайтарылды, онда үш астронавт 9 ақпанда Тынық мұхитына аман-есен қонды.

Apollo 14 (January 31February 9, 1971) was the eighth crewed mission in the United States Apollo program, the third to land on the Moon, and the first to land in the lunar highlands. It was the last of the "H missions", landings at specific sites of scientific interest on the Moon for two day stays with two lunar extravehicular activities (EVAs or moonwalks). The mission was originally scheduled for 1970, but was postponed because of the investigation following the failure of Apollo 13 to reach the Moon's surface, and the need for modifications to the spacecraft as a result. Commander Alan Shepard, Command Module Pilot Stuart Roosa, and Lunar Module Pilot Edgar Mitchell launched on their nine day mission on Sunday, January 31, 1971, at 4:03:02 p. m. EST. En route to the lunar landing, the crew overcame malfunctions that might have resulted in a second consecutive aborted mission, and possibly, the premature end of the Apollo program. Shepard and Mitchell made their lunar landing on February 5 in the Fra Mauro formation – originally the target of Apollo 13. During the two walks on the surface, they collected of Moon rocks and deployed several scientific experiments. To the dismay of some geologists, Shepard and Mitchell did not reach the rim of Cone crater as had been planned, though they came close. In Apollo 14's most famous event, Shepard hit two golf balls he had brought with him with a makeshift club. While Shepard and Mitchell were on the surface, Roosa remained in lunar orbit aboard the Command and Service Module, performing scientific experiments and photographing the Moon, including the landing site of the future Apollo 16 mission. He took several hundred seeds on the mission, many of which were germinated on return, resulting in the so called Moon trees, that were widely distributed in the following years. After liftoff from the lunar surface and a successful docking, the spacecraft was flown back to Earth where the three astronauts splashed down safely in the Pacific Ocean on February 9.

Астронавтар және миссияны басқарудың негізгі қызметкерлері

Аполлон-14 миссиясының командирі Алан Шепард, Меркурий жетілігінің бірі, 1961 жылдың 5 мамырында суборбиталды ұшумен ғарышқа шыққан алғашқы американдық болды. Содан кейін ол құлақтың ауруы – Меньер ауруына байланысты ұшудан шеттетіліп, Астронавттар кеңсесінің әкімшілік басшысы болып қызмет етті. 1968 жылы жасаған тәжірибелік операциясы сәтті аяқталып, оның қайтадан ұшуға дайындалуына мүмкіндік берді. 47 жастағы Шепард, Аполлон-14 ғарыш кемесімен ұшқанда, АҚШ-тың ең егде жастағы астронавты болды және Айға аяқ басқан ең егде жастағы адам атанды. Аполлон-14 командалық модулінің пилоты (CMP) Стюарт Руза, миссия барысында 37 жаста болды, ол 1953 жылы Әуе күштеріне қосылғанға дейін түтінмен күресуші болған. Ол жауынгер ұшқышы болды, содан кейін 1965 жылы Калифорниядағы Эдвардс әуе күштері базасындағы Ғарыш зерттеулері ұшқыштары мектебін (ARPS) сәтті бітірді. Ол сондай-ақ Аполлон-9 миссиясының байланыс операторы (CAPCOM) қызметін атқарды. Ай модулінің пилоты (LMP) Эдгар Митчелл, Аполлон-14 кезінде 40 жаста болды, ол 1952 жылы Әскери-теңіз күштеріне қосылып, 1954 жылдан бастап жауынгер ұшқышы болып қызмет етті. Ол Әскери-теңіз күштерінде білімін жетілдіру үшін АҚШ-қа оралғанға дейін ұшақ тасымалдаушыларындағы эскадрильяларға тағайындалды, сонымен қатар 5-ші топтың астронавты ретінде таңдалуға дейін ARPS-ті аяқтады. Ол Аполлон-9 миссиясының қолдау экипажында қызмет етті және Аполлон-10 миссиясының қосалқы экипажының LMP болды. Шепард пен оның экипажы бастапқыда ұшу экипажы операцияларының директоры және Меркурий жетілігінің бірі Дек Слейтонмен Аполлон-13 миссиясының экипажы ретінде тағайындалған еді. НАСА басшылығы Шепардтың 1961 жылдан бері ғарышқа ұшпағанын ескере отырып, оған жаттығу үшін көбірек уақыт қажет деп шешті және оны мен оның экипажын Аполлон-14 миссиясына таңдады. Бастапқыда Аполлон-14 миссиясына тағайындалған экипаж – командир Джим Ловелл, CMP Кэн Мэтингли және LMP Фред Хейс, олардың барлығы Аполлон-11 миссиясын қолдаған, Аполлон-13 миссиясының негізгі экипажы ретінде тағайындалды. Митчеллдің Аполлон-10 миссиясының қосалқы экипажындағы командирі бастапқы жетіліктің бірі Гордон Купер болды, ол Аполлон-13 миссиясын басқаруға жоспарланған еді, бірақ автор Эндрю Чайкиннің айтуынша, оның жаттығуларға деген салқын қатынасы оны таңдамауға себеп болды. Сондай-ақ, сол экипажда, бірақ одан әрі ұшудан шеттетілген Донн Эйзель де болды, себебі ол Аполлон-7 миссиясындағы проблемаларға және ажырасу процесіне қатысқан болуы мүмкін. Аполлон-14 миссиясының қосалқы экипажында командир Юджин А. Сернан, CMP Рональд Э. Эванс-младший және LMP Джо Х. Энгл болды. Қосалқы экипаж, Энглдің орнына Харрисон Шмитті қосып, Аполлон-17 миссиясының негізгі экипажына айналды. Шмит, НАСА-ның ғалымды Айға жіберуіне байланысты қысым болғандықтан (Шмит геолог болды) және Аполлон-17 – соңғы Айға ұшу болғандықтан, Энглдің орнына ұшты. X-15 ұшағымен ғарыш кеңістігінің шегіне ұшқан Энгл, 1981 жылы STS-2 миссиясымен НАСА үшін ғарышқа ұшты, бұл Space Shuttle-дың екінші ұшуы болды. Меркурий және Близнецов жобалары кезінде әрбір миссияда негізгі және қосалқы экипаж болды. Аполлон-9 миссиясының командирі Джеймс МакДивитт, ұшу экипажының мүшесі қатысуы керек кездесулер өткізіліп жатыр деп сенді, сондықтан Аполлон үшін үшінші экипаж – қолдау экипажы қосылды. Әдетте, кіші қызмет ететін мүшелер миссияның ережелерін, ұшу жоспарын және тізімдерін жинап, жаңартып отырды; Аполлон-14 үшін олар Филип К. Чепман, Брюс МакКэндлес II, Уильям Р. Погг және С. Гордон Фуллертон болды. CAPCOM, миссияны басқару орталығындағы астронавттармен байланыс үшін жауапты адамдар – Эванс, МакКэндлес, Фуллертон және Хейс болды. Айға жетуден бұрын тоқтатылған Аполлон-13 миссиясының қатысушысы Хейс, сол миссияға арналған жаттығуларын, әсіресе ЭВА кезінде пайдаланды, өйткені екі миссия да Айдың бір жеріне бағытталған. Егер Хейс Айға аяқ басқан болса, ол 5-ші топтың бірінші астронавты болар еді, бұл құрмет Митчеллге тиді. Аполлон миссияларындағы ұшу директорларының жұмыс сипаттамасы бір сөйлемнен тұрды: "Ұшу директоры экипаж қауіпсіздігі мен миссияның сәттілігі үшін қажетті кез келген шараны қабылдауға құқылы". Аполлон-14 миссиясы үшін олар: Пит Франк (Orange тобы), Глин Ланни (Қара топ), Милт Виндлер (Марундар тобы) және Джерри Гриффин (Алтын топ) болды.

The mission commander of Apollo 14, Alan Shepard, one of the original Mercury Seven astronauts, became the first American to enter space with a suborbital flight on May 5, 1961. Thereafter, he was grounded by Ménière's disease, a disorder of the ear, and served as Chief Astronaut, the administrative head of the Astronaut Office. He had experimental surgery in 1968 which was successful and allowed his return to flight status. Shepard, at age 47, was the oldest U. S. astronaut to fly when he made his trip aboard Apollo 14, and he is the oldest person to walk on the Moon. Apollo 14's Command Module Pilot (CMP), Stuart Roosa, aged 37 when the mission flew, had been a smoke jumper before joining the Air Force in 1953. He became a fighter pilot and then in 1965 successfully completed Aerospace Research Pilot School (ARPS) at Edwards Air Force Base in California prior to his selection as a Group 5 astronaut the following year. He served as a capsule communicator (CAPCOM) for Apollo 9. The Lunar Module Pilot (LMP), Edgar Mitchell, aged 40 at the time of Apollo 14, joined the Navy in 1952 and served as a fighter pilot, beginning in 1954. He was assigned to squadrons aboard aircraft carriers before returning to the United States to further his education while in the Navy, also completing the ARPS prior to his selection as a Group 5 astronaut. He served on the support crew for Apollo 9 and was the LMP of the backup crew for Apollo 10. Shepard and his crew had originally been designated by Deke Slayton, Director of Flight Crew Operations and one of the Mercury Seven, as the crew for Apollo 13. NASA's management felt that Shepard needed more time for training given he had not flown in space since 1961, and chose him and his crew for Apollo 14 instead. The crew originally designated for Apollo 14, Jim Lovell as the commander, Ken Mattingly as CMP and Fred Haise as LMP, all of whom had backed up Apollo 11, was made the prime crew for Apollo 13 instead. Mitchell's commander on the Apollo 10 backup crew had been another of the original seven, Gordon Cooper, who had tentatively been scheduled to command Apollo 13, but according to author Andrew Chaikin, his casual attitude toward training resulted in him being not selected. Also on that crew, but excluded from further flights, was Donn Eisele, likely because of problems aboard Apollo 7, which he had flown, and because he had been involved in a messy divorce. Apollo 14's backup crew was Eugene A. Cernan as commander, Ronald E. Evans Jr. as CMP and Joe H. Engle as LMP. The backup crew, with Harrison Schmitt replacing Engle, would become the prime crew of Apollo 17. Schmitt flew instead of Engle because there was intense pressure on NASA to fly a scientist to the Moon (Schmitt was a geologist) and Apollo 17 was the last lunar flight. Engle, who had flown the X 15 to the edge of outer space, flew into space for NASA in 1981 on STS 2, the second Space Shuttle flight. During projects Mercury and Gemini, each mission had a prime and a backup crew. Apollo 9 commander James McDivitt believed meetings that required a member of the flight crew were being missed, so for Apollo a third crew of astronauts was added, known as the support crew. Usually low in seniority, support crew members assembled the mission's rules, flight plan, and checklists, and kept them updated; for Apollo 14, they were Philip K. Chapman, Bruce McCandless II, William R. Pogue and C. Gordon Fullerton. CAPCOMs, the individuals in Mission Control responsible for communications with the astronauts were Evans, McCandless, Fullerton and Haise. A veteran of Apollo 13, which had aborted before reaching the Moon, Haise put his training for that mission to use, especially during the EVAs, since both missions were targeted at the same place on the Moon. Had Haise walked on the Moon, he would have been the first Group 5 astronaut to do so, an honor that went to Mitchell. The flight directors during Apollo had a one sentence job description, "The flight director may take any actions necessary for crew safety and mission success." For Apollo 14, they were: Pete Frank, Orange team; Glynn Lunney, Black team; Milt Windler, Maroon team and Gerry Griffin, Gold team.

Дайындық және оқыту

1969 жылғы 6 тамызда Аполлон-13 және Аполлон-14 миссияларының негізгі және қосалқы экипаждары жарияланды. Аполлон-14 миссиясы 1970 жылғы шілдеге жоспарланған, бірақ сол жылдың қаңтар айында Аполлон-20 бағдарламасының тоқтатылуына байланысты бюджет қысқартулары нәтижесінде НАСА 1970 жылы Аполлон-13 миссиясын сәуірде, ал Аполлон-14 миссиясын қазан немесе қараша айында жүргізуге шешім қабылдады. Аполлон-13 миссиясының апатқа ұшырауына байланысты жүргізілген тергеу Аполлон-14 миссиясын кешіктірді. 1970 жылғы 7 мамырда НАСА әкімшісі Томас О. Пэйн Аполлон-14 миссиясы 3 желтоқсаннан бұрын ұшырылмайтынын және қону орны Аполлон-13 миссиясының мақсат еткен жеріне жақын болатынын мәлімдеді. Аполлон-14 миссиясының астронавттары жаттығуларын жалғастырды. 1970 жылғы 30 маусымда апат туралы есеп жарияланғаннан кейін және НАСА ғарыш кемесіне қандай өзгерістер енгізу қажеттігін қарастырғаннан кейін, НАСА ұшыруды 1971 жылғы 31 қаңтарға дейін ықпалдастырды. Аполлон-14 экипажы миссияға тағайындалғаннан кейін 19 ай бойы бірге жаттықты, бұл кез келген басқа Аполлон экипажынан ұзақ болды. Қалыпты жаттығу жүктемесімен қатар, олар командалық және қызметтік модульге (CSM) Аполлон-13 миссиясының тергеуі нәтижесінде енгізілген өзгерістерді бақылауға тиіс болды, олардың көп бөлігі Шепардпен Русаға жүктелді. Митчелл кейіннен: «Егер біздің миссиямыз сәтсіз болса – егер біз кері қайтуға мәжбүр болсақ – бұл Аполлон бағдарламасының соңы болуы мүмкін екенін түсіндік. НАСА екі рет қатарынан сәтсіздікке ұшырауға төтеп бере алмас еді. Біз бұл істі дұрыс істеуге ауыр жауапкершілік сезіндік», – деді. Аполлон-13 миссиясының тоқтатылуынан бұрын, Аполлон-14 миссиясының Литтроу кратеріне жақын, Маре Серенитатис аймағында, жанартаулық белгілерге ие деп саналған жерге қону жоспарланған еді. Аполлон-13 миссиясы оралғаннан кейін, Фра Мауро формациясындағы Конус кратеріне жақын жердің Литтроудан ғылыми тұрғыдан маңыздырақ екені анықталды. Фра Мауро формациясы Маре Имбриум пайда болған соққыдан шығарылған материалдан тұрады, ал ғалымдар Айдың терең қабаттарынан алынған үлгілерді іздеді. Конус кратері жас және терең соққының нәтижесі болды, және ол Имбриум оқиғасынан кейін жиналған барлық қалдықтарды бұзып, геологтардың күніне зерттеуге үміттенген материалды алып тастауға жеткілікті болды. Фра Мауроға қону орбиталық суретке түсіруге мүмкіндік береді, соның ішінде Аполлон-16 миссиясының қону орны болған Декарт таулары да солардың қатарында. Литтроуға бару жоспарланбаса да, жақын маңдағы Таурус-Литтроу Аполлон-17 миссиясының қону орны болды. Аполлон-14 миссиясының қону орны Аполлон-13 миссиясының қону орнына қарағанда Конус кратеріне сәл жақын болды. Литтроудан Фра Мауроға қону орнының ауысуы Аполлон-14 миссиясының геологиялық дайындығына әсер етті. Ауысудан бұрын астронавттар Жердегі жанартаулық жерлерге апарылды, ал кейін Батыс Германиядағы Рис кратері және Аризона штатының Верде аңғарында астронавттарды даярлау үшін жасалған жасанды кратер алаңы сияқты кратерлерге барды. Жатығудың тиімділігі Шепардтың ынтасыздығымен шектелді, бұл Митчеллге үлгі болды. Харрисон Шмитт командирдің басқа ойлары бар екенін айтты, мысалы, он жылдық ғарышқа ұшпаудан кейін және Аполлон-13 миссиясының апатты жағдайынан кейін сәтті миссияны қамтамасыз ету. Руса Ай орбитасында жалғыз уақыт өткізгенде Айды байқап, суретке түсіруге жаттықты. Ол Аполлон-13 миссиясының негізгі экипажының басты мүшесі CMP Маттинглиге геолог Фарук Эль Баз берген жаттығудан қатты әсер алды және Эль Базды өзінің жаттығуларын жүргізуге келістірді. Екі адам CSM-нің өтетін аймақтарын бейнелейтін ай карталарын зерттеді. Шепард пен Митчелл геологиялық сапарға шыққанда, Руса әуеде сол жердің суретін түсіріп, бақылаулар жүргізді. Эль Баз Русаға өзінің Т38 реактивті ұшағымен ұшу кезінде, CSM-нің астынан Айдың бетінің өтетін жылдамдығын симуляциялайтын жылдамдықпен және биіктікте бақылаулар жүргізуді тапсырды. Аполлон-13 миссиясына әсер еткен тағы бір мәселе – жұқпалы ауруға байланысты экипаждың соңғы минутта ауысуы болды. Мұндай жағдайдың қайталануын болдырмау үшін Аполлон-14 миссиясында НАСА «Ұшу экипажының денсаулығын тұрақтандыру бағдарламасы» деп аталатын бағдарламаны енгізді. Ұшырылуға 21 күн қалғанда экипаж Флорида штатындағы Кеннеди ғарыш орталығында (KSC) тұрды, олардың байланысы тек жұбайларымен, қосалқы экипажбен, миссиялық техниктермен және тікелей дайындыққа қатысатын басқа да адамдармен шектелді. Бұл адамдарға медициналық тексерулер мен егу жүргізілді, ал экипаждың KSC және жақын маңдағы аймақтардағы қозғалысы мүмкіндігінше шектелді. Командалық және қызметтік модульдер 1969 жылғы 19 қарашада KSC-ге жеткізілді, ал LM-нің көтерілу сатысы 21 қарашада, ал түсу сатысы үш күннен кейін жеткізілді. Содан кейін тексеру, сынақ және жабдықтарды орнату жұмыстары жүргізілді. 1970 жылғы 9 қарашада ғарыш кемесімен жоғары орналасқан ұшыру құралы Кеннеди ғарыш орталығындағы 39А алаңына шығарылды.

Prime and backup crews for both Apollo 13 and 14 were announced on August 6, 1969. Apollo 14 was scheduled for July 1970, but in January of that year, due to budget cuts that saw the cancellation of Apollo 20, NASA decided there would be two Apollo missions per year with 1970 to see Apollo 13 in April and Apollo 14 likely in October or November. The investigation into the accident which caused an abort of Apollo 13 delayed Apollo 14. On May 7, 1970, NASA Administrator Thomas O. Paine announced that Apollo 14 would launch no earlier than December 3, and the landing would be close to the site targeted by Apollo 13. The Apollo 14 astronauts continued their training. On June 30, 1970, following the release of the accident report and a NASA review of what changes to the spacecraft would be necessary, NASA announced that the launch would slip to no earlier than January 31, 1971. The crew of Apollo 14 trained together for 19 months after assignment to the mission, longer than any other Apollo crew to that point. In addition to the normal training workload, they had to supervise the changes to the command and service module (CSM) made as a result of the Apollo 13 investigation, much of which was delegated by Shepard to Roosa. Mitchell later stated, "We realized that if our mission failed—if we had to turn back—that was probably the end of the Apollo program. There was no way NASA could stand two failures in a row. We figured there was a heavy mantle on our shoulders to make sure we got it right." Before the abort of the Apollo 13 mission, the plan was to have Apollo 14 land near Littrow crater, in Mare Serenitatis, where there are features that were thought to be volcanic. After Apollo 13 returned, it was decided that its landing site, near Cone crater in the Fra Mauro formation, was scientifically more important than Littrow. The Fra Mauro formation is composed of ejecta from the impact event that formed Mare Imbrium, and scientists hoped for samples that originated deep under the Moon's surface. Cone crater was the result of a young, deep impact, and large enough to have torn through whatever debris was deposited since the Imbrium Event, which geologists hoped to be able to date. Landing at Fra Mauro would also allow orbital photography of another candidate landing site, the Descartes Highlands, which became the landing site for Apollo 16. Although Littrow went unvisited, a nearby area, Taurus Littrow, was the landing site for Apollo 17. Apollo 14's landing site was located slightly closer to Cone crater than the point designated for Apollo 13. The change in landing site from Littrow to Fra Mauro affected the geological training for Apollo 14. Before the switch, the astronauts had been taken to volcanic sites on Earth; afterwards, they visited crater sites, such as the Ries Crater in West Germany and an artificial crater field created for astronaut training in Arizona's Verde Valley. The effectiveness of the training was limited by a lack of enthusiasm shown by Shepard, which set the tone for Mitchell. Harrison Schmitt suggested that the commander had other things on his mind, such as overcoming a ten year absence from spaceflight and ensuring a successful mission after the near disaster of Apollo 13. Roosa undertook training for his period alone in lunar orbit, when he would make observations of the Moon and take photographs. He had been impressed by the training given to Apollo 13 prime crew CMP Mattingly by geologist Farouk El Baz and got El Baz to agree to undertake his training. The two men pored over lunar maps depicting the areas the CSM would pass over. When Shepard and Mitchell were on their geology field trips, Roosa would be overhead in an airplane taking photographs of the site and making observations. El Baz had Roosa make observations while flying his T 38 jet at a speed and altitude simulating the speed at which the lunar surface would pass below the CSM. Another issue that had marked Apollo 13 was the last minute change of crew due to exposure to communicable disease. To prevent another such occurrence, for Apollo 14 NASA instituted what was called the Flight Crew Health Stabilization Program. Beginning 21 days before launch, the crew lived in quarters at the launch site, Florida's Kennedy Space Center (KSC), with their contacts limited to their spouses, the backup crew, mission technicians, and others directly involved in training. Those individuals were given physical examinations and immunizations, and crew movements were limited as much as possible at KSC and nearby areas. The Command and Service Modules were delivered to KSC on November 19, 1969; the ascent stage of the LM arrived on November 21 with the descent stage three days later. Thereafter, checkout, testing and equipment installation proceeded. The launch vehicle stack, with the spacecraft on top, was rolled out from the Vehicle Assembly Building to Pad 39A on November 9, 1970.

Ғарыш кемесі

Аполлон-14 ғарыш кемесі командалық модуль (CM) 110 және қызмет көрсету модулі (SM) 110 (біріктірілген CSM 110), «Китти Хок» деп аталды, сондай-ақ Ай модулі 8 (LM 8), «Антарес» деп аталды. Ғарыш кемесінің құрамына SLA 17 нөмірімен белгіленген ұшыру қашу жүйесі мен ғарыш кемесі/ұшыру құралы адаптері де кірді. Аполлон 13 және 14 ғарыш кемелері арасындағы өзгерістер бұрынғы миссиялармен салыстырғанда көп болды, себебі бұл Аполлон 13-пен болған мәселелерге және Аполлон 14 үшін жоспарланған кең ауқымды айлық жұмыстарға байланысты болды. Аполлон 13 апаты оттегі резервуарының жарылуынан туындады, себебі ұшыру алдында резервуардың ішіндегі заттардың қызуынан ішкі сымдардың оқшаулағышы зақымданған. Оттегінің оқшаулағышты зақымдауға жеткілікті қызғандығы бұрын байқалмаған, себебі қорғаныш термостаттық қосқыштар қателік салдарынан жердегі сынақтар кезінде қолданылатын кернеуге төтеп беруге арналмағандықтан істен шыққан. Жарылыс екінші резервуарға немесе оның құбырларына зақым келтіріп, оның ішіндегі заттардың ағып кетуіне себеп болды. Осыған жауап ретінде оттегі резервуарлары қайта жобаланды, термостаттар дұрыс кернеуді қабылдау үшін жаңартылды. Сонымен қатар, үшінші резервуар қосылды, ол SM-нің 1-бөліміне, қалған екеуіне қарама-қарсы жағына орналастырылды және апат жағдайында оны оқшаулай алатын және CM-нің қоршаған орта жүйесіне қуат беруге мүмкіндік беретін клапанмен жабдықталды. Әр резервуардағы сандық зонд алюминийден тот баспайтын болатқа ауыстырылды. Аполлон 13 апатына жауап ретінде, жарылыс болған 4-бөлімдегі электр сымдары тот баспайтын болатпен қапталды. Отын жасушаларының оттегімен жабдықтау клапандары тефлонмен қапталған сымдарды оттегіден оқшаулау үшін қайта жобаланды. Ғарыш кемесі мен Миссиялық бақылау жүйелері аномалиялар туралы дереу және айқын ескертулер беру үшін өзгертілді. Аполлон 13 ғарышкерлері апаттан кейін су және қуат тапшылығына ұшырады. Сондықтан, Аполлон 14-тің CM-де судың авариялық қоры сақталды, ал LM-нің түсу сатысын қуаттандыратын авариялық батарея SM-ге орналастырылды. LM-нен CM-ге қуатты ауыстыруды жеңілдету үшін LM-ді өзгертулер енгізілді. Басқа өзгерістерге LM-нің түсу сатысының жанармай резервуарларына анти-толқу бөгеттерін орнату кірді. Бұл Аполлон 11 және 12-де болғандай, жанармай азайғандағы шамның ертерек қосылуын болдырмауға мүмкіндік берді. Ай бетінде қолданылатын жабдықтарды, соның ішінде модульді жабдық тасымалдағышты орналастыру үшін құрылымдық өзгерістер енгізілді.

The Apollo 14 spacecraft consisted of Command Module (CM) 110 and Service Module (SM) 110 (together CSM 110), called Kitty Hawk, and Lunar Module 8 (LM 8), called Antares. Also considered part of the spacecraft were a Launch Escape System and a Spacecraft/Launch Vehicle Adapter, numbered SLA 17. The changes to the Apollo spacecraft between Apollo 13 and 14 were more numerous than with earlier missions, not only because of the problems with Apollo 13, but because of the more extensive lunar activities planned for Apollo 14. The Apollo 13 accident had been caused by the explosive failure of an oxygen tank, after the insulation of the internal wiring had been damaged by heating of the tank contents pre launch—that the oxygen had gotten hot enough to damage the insulation had not been realized, since the protective thermostatic switches had failed because they were, through an error, not designed to handle the voltage applied during ground testing. The explosion damaged the other tank or its tubing, causing its contents to leak away. The changes in response included a redesign of the oxygen tanks, with the thermostats being upgraded to handle the proper voltage. A third tank was also added, placed in Bay1 of the SM, on the side opposite the other two, and was given a valve that could isolate it in an emergency, and allow it to feed the CM's environmental system only. The quantity probe in each tank was upgraded from aluminum to stainless steel. Also in response to the Apollo 13 accident, the electrical wiring in Bay4 (where the explosion had happened) was sheathed in stainless steel. The fuel cell oxygen supply valves were redesigned to isolate the Teflon coated wiring from the oxygen. The spacecraft and Mission Control monitoring systems were modified to give more immediate and visible warnings of anomalies. The Apollo 13 astronauts had suffered shortages of water and of power after the accident. Accordingly, an emergency supply of of water was stored in Apollo 14's CM, and an emergency battery, identical to those that powered the LM's descent stage, was placed in the SM. The LM was modified to make the transfer of power from LM to CM easier. Other changes included the installation of anti slosh baffles in the LM descent stage's propellant tanks. This would prevent the low fuel light from coming on prematurely, as had happened on Apollo 11 and 12. Structural changes were made to accommodate the equipment to be used on the lunar surface, including the Modular Equipment Transporter.

Ұшыру аппараты

Аполлон 14 үшін пайдаланылған Сатурн V, SA 509 деп белгіленді және Аполлон 8-ден 13-ке дейінгі ғарыш кемелерінде қолданылғандарына ұқсас болды. Ол NASA-ның қазімізге дейін ұшырылған ең ауыр аппараты болды, тіпті Аполлон-13 ұшыру құралынан да ауыр. Аполлон-13 ғарыш кемесінің S II екінші сатысындағы орталық J 2 қозғалтқышының ерте өшіп қалуына себеп болған пого тербелісін болдырмау мақсатында бірқатар өзгерістер енгізілді. Оларға орталық қозғалтқыштың сұйық оттегі (LOX) желісіне орнатылған гелий газ аккумуляторы, сол қозғалтқышқа арналған қосалқы тоқтату құрылғысы және бес J 2 қозғалтқышының әрқайсысындағы қарапайым 2 позициялық жанар майды пайдалану клапаны кірді.

ALSEP және басқа да Ай бетіндегі жабдықтар

Аполлон-14 ғарыш кемесімен бірге жүргізілген ғылыми аспаптар жиынтығы (АЛСЕП) Пассивті сейсмикалық эксперимент (PSE), Активті сейсмикалық эксперимент (ASE), Супратермальды ионды детектор эксперименті (SIDE), Суық катодты ион өлшегіш эксперименті (CCIG) және Зарядталған бөлшектер Ай ортасының эксперименті (CPLEE) болды. ALSEP-тің құрамына кірмейтін екі қосымша Ай бетіндегі эксперименттер де ұшырылды: ALSEP маңында орналастырылатын Лазерлік қашықтық ретрорефлекторы (LRRR немесе LR3) және ғарышкерлердің екінші EVA кезінде пайдаланатын Айдың портативті магнитометрі (LPM). PSE Аполлон 12 және 13 ғарыш кемелерінде, ASE Аполлон 13-та, SIDE Аполлон 12-де, CCIG Аполлон 12 және 13-та, ал LRRR Аполлон 11-де ұшқан. LPM жаңа болғанмен, Аполлон-12 ғарыш кемесімен ұшуға арналған жабдыққа ұқсас еді. Аполлон 13 ғарыш кемесімен ұшуға арналған ALSEP компоненттері Жер атмосферасында LM өртенгенде жойылды. ALSEP-ті және басқа да құралдарды орналастыру, әрқайсысы Аполлон-14 миссиясының мақсаттарының бірі болды. PSE – Аполлон 12 Айға тастағанға ұқсас сейсмометр, ол Айдың сейсмикалық белсенділігін өлшеуге арналған. Аполлон-14 аспабы LM-нің көтерілу сатысы лақтырылғаннан кейін, белгілі массасы мен жылдамдығы бар объектінің Айдың белгілі бір жеріне тиюі арқылы калибрленетін болды. Аполлон 12 аспабы да миссия Ай орбитасына кіргеннен кейін Айға тиетін Аполлон 14 S IVB бустерімен іске қосылады. Екі сейсмометр, кейінгі Аполлон миссиялары қалдырғандармен бірігіп, Айдың әртүрлі жерлеріндегі мұндай құралдардың желісін құрайды. ASE де сейсмикалық толқындарды өлшейтін. Ол екі бөлімнен тұрды. Біріншісінде экипаж мүшелерінің бірі үш геофонды ALSEP-тің Орталық стансасынан 94 метрге дейін қашықтықта орналастырады, ал ең алыс жерден қайтып келе жатқанда, әр 5 метр сайын отты құлақтарды (thumpers) қосады. Екіншісі – әртүрлі қасиеттері бар және тәжірибеден әртүрлі қашықтықта тию үшін орнатылған төрт минометтен (олардың ұшыру түтіктерімен) тұрды. Соққыдан пайда болған толқындар Айдың реголитінде сейсмикалық толқындардың таралуы туралы мәліметтер береді деп үміттенілді. Миномет снарядтары ғарышкерлер Жерге оралғаннан кейін ғана атылатын болды, бірақ олар басқа эксперименттерге зиян келтіруінен қорқып, ешқашан атылмады. Ұқсас эксперимент Аполлон-16 кемесінде сәтті жүзеге асырылды, сонымен қатар минометтер ұшырылды. LPM екінші EVA кезінде тасымалданып, Айдың магнит өрісін әртүрлі нүктелерде өлшеу үшін пайдаланылатын. SIDE Ай бетіндегі иондарды, соның ішінде күн желiнен келетін иондарды өлшеді. Ол CCIG-мен біріктірілді, ол Ай атмосферасын өлшеуге және оның уақыт өте келе өзгеретінін анықтауға арналған. CPLEE Күннің сәулесінен пайда болған және Ай бетіне жеткен протон мен электронның энергиясын өлшеді. LRRR лазер сәулелерінің пассивті нысанасы ретінде әрекет етеді, бұл Жер мен Ай аралығын және оның уақыт өте келе қалай өзгеретінін өлшеуге мүмкіндік береді. Аполлон 11, 14 және 15 ғарыш кемелерінің LRRR-лары – Аполлон астронавттарының Айда қалдырған жалғыз эксперименттері, олар әлі күнге дейін деректерді қайтарып жатыр. Аполлон-14 кемесінде алғаш рет Buddy Secondary Life Support System (BSLSS) ұшырылды. Бұл икемді шлангтар жиынтығы Шепард пен Митчеллге олардың негізгі тіршілік ету жүйесін (PLSS) қамтамасыз ететін рюкзактары істен шыққан жағдайда салқындату суын бөлісуге мүмкіндік береді. Мұндай апат кезінде жабдықтары бұзылған ғарышкерге оның оттегі тазарту жүйесінен (OPS) резервтік цилиндрінен оттегі беріледі, бірақ BSLSS оны салқындату үшін оттегі пайдаланудың қажеті жоқ екенін қамтамасыз етеді, бұл OPS-тің қызмет ету мерзімін ұзартады. Аполлон-14 ғарышқа ұшыру кезінде қолданылған OPS-тер бұрынғы миссияларда қолданылған OPS-терден өзгертілді, өйткені ішкі жылытқыштар қажетсіз деп алынып тасталды. Астронавттардың қалқандарына су ішу үшін "Гунга Динс" деп аталатын су пакеттері Ай бетіне жеткізілді. Бұл аппараттар Аполлон-13 ғарыш кемесімен ұшырылған, бірақ Шепард пен Митчелл оларды Айда алғаш рет қолданды. Сол сияқты, Шепард Ай бетінде бірінші болып командирдің жолақтары бар ғарыш костюмін киді: қолдарына, аяқтарына және қалқанына қызыл жолақтар, бірақ мұндай костюмді Ловелл Аполлон 13 кемесінде киген болатын. Бұл фотосуреттерде бір ғарыш костюміндегі астронавтты екіншісінен ажырату қиын болғандықтан жасалды.

The Apollo Lunar Surface Experiments Package (ALSEP) array of scientific instruments carried by Apollo 14 consisted of the Passive Seismic Experiment (PSE), Active Seismic Experiment (ASE), Suprathermal Ion Detector Experiment (SIDE), Cold Cathode Ion Gauge Experiment (CCIG), and Charged Particle Lunar Environment Experiment (CPLEE). Two additional lunar surface experiments not part of the ALSEP were also flown, the Laser Ranging Retroreflector (LRRR or LR3), to be deployed in the ALSEP's vicinity, and the Lunar Portable Magnetometer (LPM), to be used by the astronauts during their second EVA. The PSE had been flown on Apollo 12 and 13, the ASE on Apollo 13, the SIDE on Apollo 12, the CCIG on Apollo 12 and 13, and the LRRR on Apollo 11. The LPM was new, but resembled equipment flown on Apollo 12. The ALSEP components flown on Apollo 13 were destroyed when its LM burned up in Earth's atmosphere. Deployment of the ALSEP, and of the other instruments, each formed one of Apollo 14's mission objectives. The PSE was a seismometer, similar to one left on the Moon by Apollo 12, and was to measure seismic activity in the Moon. The Apollo 14 instrument would be calibrated by the impact, after being jettisoned, of the LM's ascent stage, since an object of known mass and velocity would be impacting at a known location on the Moon. The Apollo 12 instrument would also be activated by the spent Apollo 14 S IVB booster, which would impact the Moon after the mission entered lunar orbit. The two seismometers would, in combination with those left by later Apollo missions, constitute a network of such instruments at different locations on the Moon. The ASE would also measure seismic waves. It consisted of two parts. In the first, one of the crew members would deploy three geophones at distances up to 310 feet (94 m) from the ALSEP's Central Station, and on his way back from the furthest, fire thumpers every 15 feet (5 m). The second consisted of four mortars (with their launch tubes), of different properties and set to impact at different distances from the experiment. It was hoped that the waves generated from the impacts would provide data about seismic wave transmission in the Moon's regolith. The mortar shells were not to be fired until the astronauts had returned to Earth, and in the event were never fired for fear they would damage other experiments. A similar experiment was successfully deployed, and the mortars launched, on Apollo 16. The LPM was to be carried during the second EVA and used to measure the Moon's magnetic field at various points. The SIDE measured ions on the lunar surface, including from the solar wind. It was combined with the CCIG, which was to measure the lunar atmosphere and detect if it varied over time. The CPLEE measured the particle energies of protons and electrons generated by the Sun that reached the lunar surface. The LRRR acts as a passive target for laser beams, allowing the measurement of the Earth/Moon distance and how it changes over time. The LRRRs from Apollo 11, 14 and 15 are the only experiments left on the Moon by the Apollo astronauts that are still returning data. Flown for the first time on Apollo 14 was the Buddy Secondary Life Support System (BSLSS), a set of flexible hoses that would enable Shepard and Mitchell to share cooling water should one of their Primary Life Support System (PLSS) backpacks fail. In such an emergency, the astronaut with the failed equipment would get oxygen from his Oxygen Purge System (OPS) backup cylinder, but the BSLSS would ensure he did not have to use oxygen for cooling, extending the life of the OPS. The OPSs used on Apollo 14 were modified from those used on previous missions in that the internal heaters were removed as unnecessary. Water bags were also taken to the lunar surface, dubbed "Gunga Dins", for insertion in the astronauts' helmets, allowing them sips of water during the EVAs. These had been flown on Apollo 13, but Shepard and Mitchell were the first to use them on the Moon. Similarly, Shepard was the first on the lunar surface to wear a spacesuit with commander's stripes: red stripes on arms, legs, and on the helmet, though one had been worn by Lovell on Apollo 13. These were instituted because of the difficulty in telling one spacesuited astronaut from the other in photographs.

Модульді жабдықтарды тасымалдаушы

Модульді жабдықтар тасымалдағышы (MET) – екі дөңгелекті қол арба, ол тек «Аполлон-14» миссиясында қолданылды. Ол ғарышкерлерге құралдар мен жабдықтарды алып жүруге, сондай-ақ ай үлгілерін тасымалдауға арналған. Кейінгі «Аполлон» бағдарламасының миссияларында оның орнына өздігінен қозғалатын «Ай ровері» (LRV) пайдаланылды. Ай бетінде қолданылған кезде MET-тің ұзындығы, ені және биіктігі шамамен бір метрді құрады. Оның азот толтырылған, шамамен диаметрі және ені резеңке дөңгелектері болды. Айға дөңгелектерді алғаш рет қолданған кезде, олар Goodyear компаниясымен әзірленді және «XLT» (Эксперименталды Ай дөңгелегі) моделі деп аталды. Толық жүктелген MET-тің салмағы шамамен болды. Дөңгелектермен біріктірілген екі тіреуіш, тоқтаған кезде төрт нүктелі тұрақтылықты қамтамасыз етті.

Ай орбитасына ұшыру және ұшу

Аполлон 14, 1971 жылдың 31 қаңтарында KSC-дегі 39 А ұшыру алаңынан сағат 4:03:02-де (21:03:02 UTC) ұшырылды. Кеме орбитаға жеткен соң S IVB үшінші сатысы тоқтатылды, ал ғарышкерлер Айға бағытталған транслунарлық инъекцияны (TLI) іске қосу үшін, алдымен ғарыш кемесін тексерді. TLI-ден кейін CSM, S IVB-ден бөлінді, ал Руса LM-мен қосылу үшін оны бұрып, транспозиция маневрын орындады, содан кейін бүкіл ғарыш кемесі сатыдан ажыратылды. Бұл маневрді көп рет жаттықтырған Роуза, тұйықталу кезінде ең аз жанар майын қолдану рекордын жаңаруға үміттенді. Бірақ модульдерді ақырын жақындастырғанда, тұйықталу механизмі іске қосылмай қалды. Миссиялық орталық кеңес беру үшін жиналғанда, ол келесі екі сағат ішінде бірнеше рет әрекет жасады. Егер LM, S IVB-дегі орнынан алынбаса, Айға қону мүмкін болмайтын еді, ал бір-бірінен кейін келетін сәтсіздіктер Аполлон бағдарламасын тоқтатуы мүмкін еді. Миссиялық бақылау оны тұйықталу зондын кері тартып қайтадан сынап көруді ұсынды, себебі контакті тұйықтауыштарды іске қосуы мүмкін еді. Бұл сәтті болды, және бір сағат ішінде біріккен ғарыш кемесі S IVB-ден бөлінді. Саты Айға соқтығысу жолына қойылды, ол үш күннен кейін орындалды, нәтижесінде Аполлон 12 сейсмометрі үш сағаттан астам дірілдерді тіркеді. Ұшқыштар Фра Мауроға сапарларын бастады. 60:30 Жердегі уақыт бойынша Шепард пен Митчелл жүйелерін тексеру үшін LM-ге кірді; сол жерде олар Skylab-қа дайындық барысында бөлшектермен ластануды зерттеу мақсатында CSM-нен шығарылған суды суретке түсірді. Транслунарлық траекторияда екі рет бағытты түзету жасалды, біреуі 10,19 секунд, екіншісі 0,65 секундқа созылды.

Ай орбитасы мен төмендеуі

Миссияның 81:56:40.70-інен бастап (4 ақпан күні 1:59:43 EST; 06:59:43 UTC), SM-дегі қызметтік итерациялық жүйе 370.84 секунд бойы іске қосылды, бұл аппаратты Ай орбитасына жіберді, апоцентрі және перицентрі бар. Миссия уақытының 86:10:52-сінде жасалған екінші итерация, ғарыш аппаратын орбитаға жіберді. Бұл LM Antares-ті босатуға дайындық ретінде жасалды. Аполлон-14 CSM-нің LM-ді төменгі орбитаға итетін алғашқы миссиясы болды, бірақ Аполлон-13 апатқа ұшырамаса, осылай болар еді. Бұл Аполлон-14 миссиясы қиын жерге қонуға жоспарланғандықтан, ғарышкерлерге ұшу уақытын ұзарту үшін, қауіпсіздік шарасы ретінде жасалды. Ай орбитасында командалық модульден бөлінгеннен кейін LM Antares екі күрделі мәселеге тап болды. Біріншіден, LM компьютері бұзылған қосқыштан ABORT сигналын ала бастады. NASA-ның пікірінше, егер майлы тамшы қосқыш пен контактінің арасында еркін қозғалса, тізбекті жауып тастауы мүмкін. Шұғыл шешім – қосқыштың жанындағы панельді соғу – біраз уақытқа жұмыс істеді, бірақ тізбек жақын арада қайта жабылды. Егер мәселе төмендеу қозғалтқышы іске қосылғаннан кейін қайталаса, компьютер сигналды нақты деп есептеп, автоматты түрде тоқтатуды бастайды, бұл көтерілу сатысын төмендеу сатысынан бөліп, орбитаға қайта оралуына себеп болар еді. NASA және Массачусетс технология институтының бағдарламалық жасақтама командалары шешім табу үшін белсенді жұмыс істеді. Бағдарламалық жасақтама аппараттық түрде орнатылғандықтан, оны Жерден жаңарту мүмкін емес еді. Түзету жүйеге тоқтатудың бұрыннан болғанын көрсетті, соның салдарынан келетін автоматты тоқтату сигналдарын елемейтін болады. Бұл ғарышкерлердің кемені басқаруына кедергі келтірмейді, бірақ егер тоқтату қажет болса, олар оны қолмен іске қосуы мүмкін. Митчелл жоспарланған тұтануға бірнеше минут қалғанда өзгерістерді енгізді. Екінші мәселе қозғалтқыштық түсіру кезінде туындады, LM қону радарі Ай бетіне автоматты түрде бекітілмеді, бұл навигациялық компьютерді көліктің биіктігі және тік түсу жылдамдығы туралы маңызды ақпараттан айырды. Ғарышкерлер қону радарын қайта іске қосып, 22000 фут (6706 м) биіктігінде сәтті сигнал алды. Миссия ережелерінде қону радарі 10000 фут (3048 м) биіктікте жұмыс істемесе, тоқтату талап етілді, бірақ Шепард онысыз қонуға тырысуы мүмкін еді. Қону радарын пайдалана отырып, Шепард LM-ді Айға қонған алты миссияның мақсатты орнына ең жақын қондырды.

At 81:56:40.70 into the mission (February 4 at 1:59:43 am EST; 06:59:43 UTC), the Service Propulsion System engine in the SM was fired for 370.84 seconds to send the craft into a lunar orbit with apocynthion of and pericynthion of A second burn, at 86:10:52 mission time, sent the spacecraft into an orbit of by This was done in preparation for the release of the LM Antares. Apollo 14 was the first mission on which the CSM propelled the LM to the lower orbit—though Apollo 13 would have done so had the abort not already occurred. This was done to increase the amount of hover time available to the astronauts, a safety factor since Apollo 14 was to land in rough terrain. After separating from the command module in lunar orbit, the LM Antares had two serious problems. First, the LM computer began getting an ABORT signal from a faulty switch. NASA believed the computer might be getting erroneous readings like this if a tiny ball of solder had shaken loose and was floating between the switch and the contact, closing the circuit. The immediate solution – tapping on the panel next to the switch – did work briefly, but the circuit soon closed again. If the problem recurred after the descent engine fired, the computer would think the signal was real and would initiate an auto abort, causing the ascent stage to separate from the descent stage and climb back into orbit. NASA and the software teams at the Massachusetts Institute of Technology scrambled to find a solution. The software was hard wired, preventing it from being updated from the ground. The fix made it appear to the system that an abort had already happened, and it would ignore incoming automated signals to abort. This would not prevent the astronauts from piloting the ship, though if an abort became necessary, they might have to initiate it manually. Mitchell entered the changes with minutes to go until planned ignition. A second problem occurred during the powered descent, when the LM landing radar failed to lock automatically onto the Moon's surface, depriving the navigation computer of vital information on the vehicle's altitude and vertical descent speed. After the astronauts cycled the landing radar breaker, the unit successfully acquired a signal near 22000 feet (6706 m). Mission rules required an abort if the landing radar was out at 10000 feet (3048 m), though Shepard might have tried to land without it. With the landing radar, Shepard steered the LM to a landing which was the closest to the intended target of the six missions that landed on the Moon.

Ай бетіндегі операциялар

Шеппард Ай бетіне басқаннан кейін: "Ұзақ жол жүрдік, бірақ келдік", – деді. Сондай-ақ ол МЕТ құрылғысын орнатып, жүктеді. Бұл оқиғалар Жерге телеарна арқылы тікелей эфирде көрсетілді, бірақ ЕВА-ның соңғы кезеңінде сурет сапасы нашарлайтын еді. Митчелл ASE геофонының желілерін орнатты, ALSEP орталық станциясынан екі 310 футтық (94 м) желіні жайып, бекітті. Содан кейін ол жарылғыш заттарды атты, олардан тараған дірілдер Жердегі ғалымдарға Айдың қыртысының тереңдігі мен құрамы туралы мәліметтер берді. 21 жарылғыш заттың бесеуі жұмыс істемеді. Астронавттар LM-ге қайтып келе жатқанда Ай үлгілерін жинап, құжаттады және аймақтың суреттерін түсірді. Айды зерттеу орбиталық станциясынан алынған суреттерде астронавттардың іздері мен МЕТ-тің шетінен 30 метрге дейінгі аралықта екені көрінеді. Шеппард пен Митчеллдің кездескен қиындықтары Ай бетінде жүру үшін навигациялық жүйесі бар көлік құралының қажеттігін көрсетті, бұл қажеттілік Аполлон-15 бағдарламасында жоспарланған Ай көлігімен шешілді. Астронавттар LM маңына оралғаннан кейін және телекамераның көз алдында болғанда, Шеппард Айға жеткен жағдайда орындауды жоспарлаған трюкті жасады, және Аполлон-14 миссиясы осымен есімдеріне ішкенді. Шеппард өзімен Wilson компаниясының алты темір гольф клубының басын алып келді, оны төтенше жағдайға арналған үлгі құралының сабына бекіту үшін өзгерткен, сондай-ақ екі гольф добын әкелді. EVA костюмінің икемділігі шектеулі болғандықтан Шеппард бір қолмен бірнеше рет соқты, және екінші доптың Айдың аз гравитациясында "шақырымдармен ұшқанын" қуана жариялады. Митчелл одан кейін Ай қасығының сабын найзадай лақтырды. "Найза" мен гольф доптарының бірі кратерге бірге түсті, Митчеллдің снаряды сәл әрі ұшқан. "Оттава Гольф" газетіне берген сұхбатында Шеппард екінші добының ALSEP маңына түскенін айтты. Екінші ЕВА 4 сағат, 34 минут, 41 секундқа созылды. Шеппард клубты алып қайтып, оны Нью-Джерсидегі USGA мұражайына тапсырды және Ұлттық Әуе және Ғарыш мұражайына берген дәл көшірмесін жасады. 2021 жылдың ақпан айында Аполлон-14 миссиясының 50 жылдығына орай, бұрын Ай бетіндегі Нил Армстронгтың ең анық суретін жасаған бейнелеу маманы Энди Сондерс, Шеппард соққан екі доптың соңғы орналасқан жерін анықтау үшін жаңа, цифрлық түрде жетілдірілген суреттерді ұсынды. Бірінші доп "ти" орнынан шамамен 24 метр қашықтықта, ал екіншісі 40 метрге жетті.

Shepard stated, after stepping onto the lunar surface, "And it's been a long way, but we're here." as well as setting up and loading the MET. These activities were televised back to Earth, though the picture tended to degenerate during the latter portion of the EVA. Mitchell deployed the ASE's geophone lines, unreeling and emplacing the two 310 feet (94 m) lines leading out from the ALSEP's Central Station. He then fired the thumper explosives, vibrations from which would give scientists back on Earth information about the depth and composition of the lunar regolith. Of the 21 thumpers, five failed to fire. On the way back to the LM, the astronauts collected and documented lunar samples, and took photographs of the area. Images from the Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) show the tracks of the astronauts and the MET come to within 30 m of the rim. The difficulties faced by Shepard and Mitchell would emphasize the need for a means of transportation on the lunar surface with a navigation system, which was met by the Lunar Roving Vehicle, already planned to fly on Apollo 15. Once the astronauts returned to the vicinity of the LM and were again within view of the television camera, Shepard performed a stunt he had been planning for years in the event he reached the Moon, and which is probably what Apollo 14 is best remembered for. Shepard brought along a Wilson six iron golf club head, which he had modified to attach to the handle of the contingency sample tool, and two golf balls. Shepard took several one handed swings (due to the limited flexibility of the EVA suit) and exuberantly exclaimed that the second ball went "miles and miles and miles" in the low lunar gravity. Mitchell then threw a lunar scoop handle as if it were a javelin. The "javelin" and one of the golf balls wound up in a crater together, with Mitchell's projectile a bit further. In an interview with Ottawa Golf, Shepard stated the other landed near the ALSEP. The second EVA lasted 4 hours, 34 minutes, 41 seconds. Shepard brought back the club, gave it to the USGA Museum in New Jersey, and had a replica made which he gave to the National Air and Space Museum. In February 2021, to commemorate Apollo 14's 50th anniversary, imaging specialist Andy Saunders, who had previously worked to produce the clearest image of Neil Armstrong on the Moon, produced new, digitally enhanced images that were used to estimate the final resting places of the two balls that Shepard hit the first landed approximately 24 yards from the "tee", while the second managed 40 yards.

Айлық үлгілер

Аполлон-14 кемесімен Ай тастары немесе оның үлгілері әкелінді. Олардың көпшілігі – брексиялар, яғни басқа, көне тастардың сынықтарынан құралған тастар. Брексиялар метеорит соқтығысының қызуы мен қысымынан кішкентай тау жыныстары бірігіп қалыптасады. Бұл миссияда брексиядағы класттар (бөлшектер) түрінде бірнеше базальттар жиналды. Аполлон-14 базальттары әдетте алюминийге бай, кейде басқа Ай базальттарына қарағанда калийге бай. Аполлон бағдарламасы кезінде жиналған Ай базальттарының көпшілігі 3,0-3,8 миллиард жыл бұрын пайда болған. Аполлон-14 базальттары 4,0-4,3 миллиард жыл бұрын қалыптасқан, бұл Аполлон бағдарламасы кезінде жеткен теңіздердегі белгілі вулканизмнен ертерек. Кейбір геологтар Конус кратеріне жақын келгеніне риза болды, тіпті ғарышкерлерге виски жіберді, бірақ Шепард пен Митчелл әкелген үлгілерді толық құжаттамаға алмағандықтан, олардың қайдан алынғанын анықтау қиын болды. Басқалары оған осылай қуанбады; Дон Вильгельмс Аполлонның геологиялық аспектілері туралы кітабында: «Кон кратеріндегі нәтижелерді ескеретін болсақ, гольф ойыны көптеген геологтарға ұнамады. Конус шетінен алынған үлгілердің ішінде 16 Hasselblad суреті (миссияның барлығы 417-сінен), 50 г-нан ауыр алты тас үлгісі және барлығы 10 кг үлгі, оның 9 кг-ы бір тас (үлгі 14321, яғни, Үлкен Берта) құрады. Демек, 14321-ді есептемегенде, Айға жеткен ең маңызды нүктеден 962 г тас, 1 кг-дан аспайды» деп жазды. Геолог Ли Сильвер: «Аполлон-14 экипажының дұрыс көзқарасы болмады, миссиясы туралы жеткілікті білмеді, ұшу алдындағы ең жақсы суреттерге ие болмады және олар дайын болмады» деді. Аполлон туралы дереккөздерінде Ричард У. Орлофф пен Дэвид М. Харланд, егер Аполлон-13 Айға жеткен болса, Ловелл мен Хейз, одан әрі қонған жерден, Шепард пен Митчелл сияқты Конус кратеріне жақын бола алмаған болар деп күмәнданды. 2019 жылдың қаңтар айындағы зерттеулер 1,75 кг салмағы бар Үлкен Бертаның жерлік (Жер) метеорит болуы мүмкін екенін көрсетті. Жерде жиі кездесетін, бірақ Айда сирек кездесетін гранит пен кварц Үлкен Бертада табылды. Үлгінің жасын анықтау үшін Куртин университетінің зерттеу тобы оның құрамындағы циркон минералының бөлшектерін зерттеді. «Үлгідегі цирконның жасын анықтау арқылы біз оның жасын шамамен төрт миллиард жыл деп анықтадық, бұл Жердегі ең көне тастарға ұқсас», – деді зерттеуші Александр Немчин, сондай-ақ «осы үлгідегі циркон химиясы бұрынғы Ай үлгілерінде талданған барлық циркон дәндерінен өте өзгеше, ал Жерде табылған цирконға керемет ұқсас» деді. Бұл Үлкен Бертаның бірінші табылған жерлік метеорит және ең көне Жер тасы екенін білдіреді.

A total of of Moon rocks, or lunar samples, were brought back from Apollo 14. Most are breccias, which are rocks composed of fragments of other, older rocks. Breccias form when the heat and pressure of meteorite impacts fuse small rock fragments together. There were a few basalts that were collected in this mission in the form of clasts (fragments) in breccia. The Apollo 14 basalts are generally richer in aluminum and sometimes richer in potassium than other lunar basalts. Most lunar mare basalts collected during the Apollo program were formed from 3.0 to 3.8 billion years ago. The Apollo 14 basalts were formed 4.0 to 4.3 billion years ago, older than the volcanism known to have occurred at any of the mare locations reached during the Apollo program. Some geologists were pleased enough with the close approach to Cone crater to send a case of scotch to the astronauts while they were in post mission quarantine, though their enthusiasm was tempered by the fact that Shepard and Mitchell had documented few of the samples they brought back, making it hard and sometimes impossible to discern where they came from. Others were less happy; Don Wilhelms wrote in his book on the geological aspects of Apollo, "the golf game did not set well with most geologists in light of the results at Cone crater. The total haul from the rim flank of Cone was 16 Hasselblad photographs (out of a mission total of 417), six rock size samples heavier than 50 g, and a grand total of 10 kg of samples, 9 kg of which are in one rock (sample 14321 [i. e., Big Bertha]). That is to say, apart from 14321 we have less than 1 kg of rock—962 g to be exact—from what in my opinion is the most important single point reached by astronauts on the Moon." Geologist Lee Silver stated, "The Apollo 14 crews did not have the right attitude, did not learn enough about their mission, had the burden of not having the best possible preflight photography, and they weren't ready." In their sourcebook on Apollo, Richard W. Orloff and David M. Harland doubted that if Apollo 13 had reached the Moon, Lovell, and Haise, given a more distant landing point, could have got as close to Cone crater as Shepard and Mitchell did. In January 2019 research showed that Big Bertha, which weighs , has characteristics that make it likely to be a terrestrial (Earth) meteorite. Granite and quartz, which are commonly found on Earth but very rarely found on the Moon, were confirmed to exist on Big Bertha. To find the sample's age, the research team from Curtin University looked at bits of the mineral zircon embedded in its structure. "By determining the age of zircon found in the sample, we were able to pinpoint the age of the host rock at about four billion years old, making it similar to the oldest rocks on Earth," researcher Alexander Nemchin said, adding that "the chemistry of the zircon in this sample is very different from that of every other zircon grain ever analyzed in lunar samples, and remarkably similar to that of zircons found on Earth." This would mean Big Bertha is both the first discovered terrestrial meteorite and the oldest known Earth rock.

Ай орбитасындағы операциялар

Руса Китти Хок кемесінде екі күнге жуық жалғыз болды, ол Ай орбитасынан ғылыми байқаудың алғашқы қарқынды бағдарламасын орындады, оның көп бөлігі Аполлон-13 орындауы тиіс болған. Антарес бөлініп, оның экипажы қонуға дайындық бастағаннан кейін, Китти Хоктағы Руса CSM-ді шамамен орбитаға жіберу үшін SPS күйдіруін, содан кейін Айдың айналысын өтеу үшін ұшақ ауыстыру маневрын орындады. Руса Ай орбитасынан суретке түсірді. Айлық топографиялық камера, сондай-ақ Хайкон камерасы деп аталады, бетін бейнелеу үшін пайдаланылуы керек еді, соның ішінде Аполлон-16 қарастырып жатқан Декарттың жоғарғы жазығы, бірақ ол тез арада Руса Хьюстонның айтарлықтай көмегіне қарамастан жөндей алмайтын затвормен ақаулық тапты. Фотографиялық нысаналардың жартысына жуығын алып тастауға тура келді, бірақ Руса Хассельблад камерасымен Декарттың суреттерін түсіріп, оның қолайлы қону орны екенін растады. Руса сондай-ақ Хассельбладты Аполлон-13 кемесінің S IVB-нің Лансбург B кратеріне жақын жерге түскен жерін суретке түсіру үшін пайдаланды. Миссиядан кейін ақаулықтарды іздеу кезінде затворды басқару тізбегіне алюминийдің кішкентай бөлігі кіргені анықталды, бұл затвордың үздіксіз жұмыс істеуіне себеп болды. Руса Антарестен күн сәулесінің шағылысуын және оның Айдың 17-ші орбитасындағы Ай бетіндегі ұзақ көлеңкесін көрді; 29-шы орбитада ол Күннің ALSEP-тен шағылысқан нұрын көре алды. Ол сондай-ақ Гегеншайнды және Жерден тыс жерде орналасқан Күн-Жер жүйесінің Лагранж нүктесін (L) астрономиялық суреттерге түсіріп, Гегеншайн L нүктесіндегі бөлшектердің шағылысуынан пайда болады деген теорияны тексерді. Бистатикалық радар экспериментін орындау кезінде ол Китти Хок VHF және S диапазонындағы хабар таратушыларын Айға бағыттады, олар Айдың реголитінің тереңдігі туралы көбірек білу үшін Жерде анықталуы үшін.