Кіріспе

Жеке әскери компания

Executive Outcomes — 1989 жылы Оңтүстік Африка Республикасында Оңтүстік Африка қорғаныс күштерінің бұрынғы подполковнигі Эбен Барлоу құрған жеке әскери компания (PMC). Кейіннен ол Оңтүстік Африкадағы Strategic Resource Corporation холдингінің құрамына кірді. Компания 2020 жылы қайта құрылды. Барлоу 1989 жылы Executive Outcomes (EO) компаниясын құрды. Оның мақсаты арнайы күштердің мүшелеріне арнайы жасырын оқу беру болды. Барлоу сондай-ақ Debswana компаниясымен келісімшарт жасады, ол Боцванадағы заңсыз алмаз саудасымен айналысатын ұйымдарға ену үшін қауіпсіздік қызметкерлерінің таңдалған тобын оқытуды қамтамасыз етті. Debswana EO-ның Ангола қарулы күштерін (FAA) оқытып жатқанын білгеннен кейін дереу EO-мен жасалған келісімшартты бұзды. "Барлоудың арнайы күштердегі студенттерінің көптегені кейіннен оған EO-да қосылды, ол Ангола күштерін даярлауға көмектесу үшін адамдарды жұмысқа алуды бастағаннан кейін", - дейді FAA-дағы Эбеннің әріптесі Уолтер Халицки. Компания өз қызметкерлерінің көп бөлігін президент Ф. В. Де Клерк таратып жіберген бөлімшелерден де жұмысқа алды. uMkhonto we Sizwe және Azanian People's Liberation Army-дің бұрынғы жауынгерлері де жұмысқа алынды, себебі олардың көптегені Оңтүстік Африка Ұлттық қорғаныс күштеріне қайта құрылымдалғаннан және біріктірілгеннен кейін жұмыссыз қалды. EO ең гүлденген кезеңінде шамамен 2000 бұрынғы әскери қызметкер жұмыс істеді. Барлоу Оңтүстік Африка резервтік банкінің талабы бойынша Ұлыбританияда Executive Outcomes Ltd компаниясын тіркеді. Бұл мәселе бойынша қандай да түсініспеушіліктер бар, себебі британдық құпия қызметтің құпия есебінде "Executive Outcomes" 1993 жылдың қыркүйек айында британдық бизнесмен Энтони (Тони) Букингем және бұрынғы британдық офицер Саймон Манн тіркегендігі айтылған. Букингем Лондонға EO-ны тіркегенін және EO-мен "корпоративтік байланысы" бар екенін жоққа шығарады.

Негізгі қызметкерлер

Құрылтайшы Эбен Барлоудан (генералды директор) басқа, аға EO қызметкерлері Лафрас Луитинг (генералды директордың орынбасары) және Ник ван дер Берг (Барлоу отставкаға кеткеннен кейін генералды директор) болды. Саймон Манн, Тони Букингем және Дерек Уильямс жоғары лауазымды серіктестердің қатарында болды, олар Барлоу мен Луитингпен бірге Ibis Air атқарушы органдарының мүшелері еді. Ibis Air – Executive Outcomes үшін ұшақтарды сатып алумен айналысатын ұйым, ол, әдетте, олардың жеке "әуе күші" болды. Краус Стейл Оңтүстік Африкадағы Ibis Air директоры қызметін атқарды.

Ангола

Executive Outcomes бастапқыда 1992 жылы сайлау қорытындыларын қабылдаудан бас тартқан UNITA-ға қарсы Ангола үкіметі атынан жалданып, содан кейін олармен шайқасты. Бұл келісім-шарт компанияға EO Ranger Oil компаниясына Сойо портында жабдықтарды қайтару операциясында көмектескеннен кейін берілді. Оңтүстік Африка БАҚ-ы бұл әрекетті бүлікшілердің басшысы доктор Джонас Савимбиді өлтіруге жасалған қастандық деп сипаттады, нәтижесінде EO үш адамын жоғалтты және UNITA шабуылдарының үздіксіз нысаны болды. Бұл іс-әрекет EO-ны Ангола Әуе Күштерінің (FAA) мойындауына және олардың әскерін оқытуға келісім-шарт жасауына әкелді. Ұзақ уақыт өтпей, UNITA шайқаста жеңіліп, бейбіт келісімге келуге мәжбүр болды. Біріккен Ұлттар Ұйымы мен АҚШ-тың қысымымен Ангола үкіметі EO-мен жасалған келісім-шартты тоқтатуға мәжбүр болды. EO-ның орнына Біріккен Ұлттар Ұйымының UNAVEM деп аталатын бейбітшілік сақтау күштері келді. Бірақ көп ұзамай Ангола қайтадан соғысқа қайта оралды.

Сиерра-Леоне

1995 жылдың наурыз айында компания Сьерра-Леонедегі «Революциялық Біріккен майдан» (RUF) деп аталатын партизандардың көтерілісін басып тастады, алмаз кендерін қайта бақылауға алды және келіссөздер арқылы бейбітшілікке қол жеткізді. Ангола жағдайында бұл атысты тоқтатуға және Лусака протоколына әкелді, ол Ангола азамат соғысын тоқтатты – бірақ тек бірнеше жылға ғана. Дегенмен, Сьерра-Леонеде үкімет халықаралық қысымға көніп, EO-ны тиімсіз бейбітшілік сақтау күштеріне алмастырды, бұл RUF-қа қайта құруға және «Тірі жан қалмасын» операциясы аясында астананы басып алуға мүмкіндік берді. Executive Outcomes – алғашқы жеке әскери компаниялардың бірі ретінде, Ангола мен Сьерра-Леонеде тікелей әскери қатысуға түсті. Компания Сьерра-Леоне мен Анголаның нашар даярланған үкіметтік күштеріне жоғары деңгейде даярланған заманауи армияның барлық түрлерін ұсыну қабілетімен ерекшеленді. Мысалы, Сьерра-Леонеде Executive Outcomes кәсіби жауынгерлермен қатар, бір «Ми-24 Хинд» және екі «Ми-8 Хип» тікұшағы, «BMP-2» жаяу әскердің ұрыс машинасы және «Т-72» негізгі ұрыс танктері сияқты бронетранспортты және қолдау ұшақтарын қолданды. Бұл қару-жарақ Африка және Шығыс Еуропа елдерінен қару саудасы арқылы сатып алынды.

Ibis Air

Ibis Air компаниясы EO-ға әуедегі қызметтер көрсеткен серіктес кәсіпорын болды, оның ішінде D2 FLZ тіркеу нөмірі бар Boeing 727 арқылы медициналық эвакуация мүмкіндіктерін де қамтамасыз етті. Ibis Air сонымен қатар МиГ-23 "Flogger" истребительдерінің және SNEB зымырандарын қолдануға бейімделген Pilatus PC-7 турбовинттік оқу ұшақтарының шағын паркіне ие болды. Ангола әуе күштері EO-ға уақытша берген МиГ-27 "Flogger" шабуылдық ұшақтары мен Су-25 "Frogfoot" жердегі қолдау ұшақтарын да пайдалануға рұқсат етілді.

Басқа келісімшарттар

Executive Outcomes компаниясы De Beers, Chevron, Rio Tinto Zinc және Texaco сияқты көпұлтты корпорациялармен шарттар жасасқан. Ангола, Сьерра-Леоне және Индонезия үкіметтері де олардың клиенттері болды.

Sandline International халықаралық компаниясы

Executive Outcomes көбінесе Ұлыбританияның Sandline International жеке әскери компаниясымен байланысты болды. 1997 жылы Sandline тікелей Executive Outcomes компаниясына Папуа-Жаңа Гвинеядағы операциясы үшін шарт жасады, мақсаты Бугенвиль аралындағы Пангуа кенішін басып алған көтерілісшілерді жою болды. Бұл "Сандлайн ісі" деп аталатын оқиғаға әкелді, себебі үкіметтің жалдамалы әскерлерді жалдау ниеті туралы ақпарат австралиялық баспасөзге сіңіп кетті. Папуа-Жаңа Гвинея Қорғаныс күштерінің командирі Джерри Сингирок операцияға қолдауын кері қайтарып, барлық жалдамалы әскерлерді келген кезде ұстауға бұйрық берді және Папуа-Жаңа Гвинея әскери төңкеріске жақын келген кезде премьер-министр сэр Джулиус Чанды отставкаға кетуге мәжбүр етті. Аталған мәліметтерді БҰҰ-ның Сомали мен Эритреяны бақылау тобы (СЕМГ) жүргізген тергеуі растады және Executive Outcomes компаниясымен тығыз байланысты екенін көрсетті. Барлоу компанияны қайта іске қосу туралы шешім "кейбір үкіметтердің" өтінішімен қабылданғанын, оған "бас тарту мүмкін болмағанын" айтты.