Кіріспе

Оңтүстік Африка кәсіпкері және ғарыш турисі (1973 жылы туған)

Марк Ричард Шаттлворт (18 қыркүйек 1973 жылы туған) – Оңтүстік Африка және Ұлыбритания кәсіпкері, Linux негізіндегі Ubuntu операциялық жүйесін жасаған Canonical компаниясының негізін қалаушы және бас директоры. 2002 жылы Шаттлворт ғарышқа турист ретінде сапар шеккен алғашқы Оңтүстік Африка азаматы болды. Қазір ол Мэн аралында тұрады және Оңтүстік Африка мен Ұлыбританияның екі азаматтығын иеленеді. 2020 жылғы Sunday Times байлар тізімі бойынша, Шаттлворттың байлығы шамамен 500 миллион фунт стерлингке бағаланады.

Ерте өмір

Шаттлворт Оңтүстік Африкадағы Фри-Стейт штатындағы Уэлком қаласында хирург пен балабақша мұғалімінің отбасында дүниеге келді. Ол Western Province Preparatory School мектебінде оқыды (1986 жылы мектеп басшысы болып сайланды), содан кейін бір семестр Rondebosch Boys' High School мектебінде, ал одан кейін Bishops/Diocesan College мектебінде оқыды, онда 1991 жылы мектеп басшысы болды. Шаттлворт Кейптаун университетінде қаржы және ақпараттық жүйелер саласында бизнес ғылымдарының бакалавры дәрежесін алды. Студент кезінде ол университеттегі алғашқы тұрғын үй интернет қосылымдарын орнатуға қатысты.

Жұмыс

1995 жылы Шаттлворт цифрлық сертификаттар мен Интернет қауіпсіздігі саласында маманданған Thawte Consulting компаниясын құрды. 1999 жылдың желтоқсанында Шаттлворт Thawte компаниясын VeriSign компаниясына сатты, соның нәтижесінде 3,5 миллиард ранд (R3.5 миллиард) табыс алды (1999 жылғы шамамен 575 миллион доллар, қазіргі шақта <есептелген сома> миллион долларға тең). 2000 жылдың қыркүйегінде Шаттлворт HBD Venture Capital (Here be Dragons) компаниясын құрды, ол қазір Knife Capital басқаратын бизнес-инкубатор және венчурлық капитал беруші. 2004 жылдың наурыз айында ол Canonical Ltd. компаниясын құрды, ол ашық кодты бағдарламалық қамтамасыз ету жобаларын, әсіресе Ubuntu операциялық жүйесін ілгерілету және коммерциялық қолдау мақсатында құрылды. 2009 жылдың желтоқсанында Шаттлворт Canonical Ltd. бас директоры лауазымынан қанағаттанды, ал оның орнына Джейн Силбер келді. Шаттлворт 2017 жылдың шілдесінде Силбердің өкілеттігі аяқталғаннан кейін Canonical компаниясының бас директоры лауазымына қайта оралды.

Linux және FOSS

1990 жылдары Шаттлворт Debian операциялық жүйесін әзірлеушілердің бірі ретінде қатысты. 2001 жылы ол Оңтүстік Африкада Freedom Toaster сияқты білім беру, тегін және ашық кодты бағдарламалық жобаларды қаржыландыратын, әлеуметтік инновацияларға бағытталған коммерциялық емес Shuttleworth Foundation ұйымын құрды. 2004 жылы ол Debian негізіндегі Linux дистрибутиві Ubuntu-ның дамуын қаржыландыру арқылы еркін бағдарламалық қамтамасыз ету саласына қайта оралды. Жобаға қабылдауға болатын адамдардың тізімін жасау үшін Шаттлворт 2004 жылдың басында Kapitan Khlebnikov айсбергімен Антарктидаға сапар жасағанда алты айлық Debian пошта тізімінің архивін өзімен бірге алып кетті. 2005 жылдың қыркүйегінде ол Impi Linux компаниясының 65% үлесін сатып алды. 2006 жылдың 15 қазанында Марк Шаттлворт KDE-нің тұңғыш демеушісі атанғаны жарияланды, бұл қолдаудың ең жоғары деңгейі еді. Бұл қарым-қатынас 2012 жылы Kubuntu-ға қаржылық қолдаумен бірге аяқталды, Kubuntu – KDE-ні негізгі жұмыс үстелі ретінде пайдаланатын Ubuntu нұсқасы. 2009 жылдың 17 желтоқсанында Шаттлворт 2010 жылдың наурызынан бастап Canonical компаниясының бас директоры лауазымынан кететінін және өнім дизайны, серіктестік және клиенттерге назар аударатынын мәлімдеді. 2004 жылдан бері Canonical компаниясының операциялық директоры болып жұмыс істеген Джейн Силбер Canonical компаниясының бас директоры лауазымын иеленді. 2010 жылдың қыркүйегінде ол осы еңбегі үшін Ашық университеттің құрметті дипломын алды. 2012 жылдың 9 қарашасында Шаттлворт пен Кеннет Рогофф «Инновациялық жұмбақ» тақырыбында Оксфорд одағында Гарри Каспаров пен Питер Тильмен пікірсайыс жасады. 2013 жылдың 25 қазанында Шаттлворт пен Ubuntu компаниясы Canonical серверлеріне жергілікті Ubuntu Unity Dash іздеулерін автоматты түрде жібергені үшін Австрияның «Үлкен Бауыр» (Big Brother) сыйлығымен марапатталды. Бір жыл бұрын, 2012 жылы, Шаттлворт қолданған анонимдеу әдісін қорғаған болатын. Кейін ол бұл шешімнен бас тартып, қазіргі Ubuntu нұсқалары мұндай қызмет көрсетпейді.

Ғарышқа ұшу

Шатлворт 2002 жылғы 25 сәуірде әлемге әйгілі болды, ол екінші жеке қаржыландырылған ғарыш турисі және ғарышқа ұшқан алғашқы Оңтүстік Африка азаматы еді. Space Adventures арқылы ұшып, ол ресейлік "Союз ТМ-34" миссиясымен ғарышқа қатысушы ретінде ұшты, шамамен 20 миллион АҚШ доллары төледі.

Ғарышта болғанда, ол Оңтүстік Африканың сол кездегі президенті Табо Мбекимен бейне байланыс арқылы сөйлесті, бұл апартеидтің аяқталуын белгілейтін Тәуелсіздік күні тойлауларының бір бөлігі болды. Ол сондай-ақ Нельсон Манделамен және 14 жасар Оңтүстік Африкалық Мишель Фостермен радиоарна арқылы сөйлесіп, ол оған үйленуге ұсыныс жасады. Ол әдеппен жауаптан қашқан, "сұраққа қатты құрметпен қарағанын" айтып, содан кейін тақырыпты өзгертті. "Арманыңа жет" қорының көмегімен, өлім аузында жатқан Фостер Марк Шатлворт пен Нельсон Манделамен сөйлесу мүмкіндігіне ие болды.

Көлік

Оның жеке ұшағы бар, Bombardier Global Express, оны көптеген адамдар Canonical One деп атайды, бірақ іс жүзінде ол HBD Venture Capital компаниясы арқылы меншікке алынған. Ұшақтың қанатында бейнеленген айдаһар – Норман, HBD Venture Capital компаниясының талисманы.

Оңтүстік Африка резервтік банкімен құқықтық қақтығыс

Оңтүстік Африкадан Мэн аралына 2,5 миллиард ранд капитал көшіргеннен кейін Оңтүстік Африка резервтік банкі оның активтерін босату үшін 250 миллион ранд мөлшерінде алым салды. Шатлворт Апелляциялық Жоғарғы Сотта алым ақшасын қайтару туралы істі жеңіп алды. Алайда 2015 жылдың 18 маусымында Оңтүстік Африканың Конституциялық соты төменгі соттардың шешімдерін күштен шығарып, шығу төлемінің басты мақсаты кіріс жинау емес, мінез-құлықты реттеу екенін анықтады. Сот "шығу төлемі Конституцияға қайшы емес" деген шешімге келді. Шығу салығының басты мақсаты кіріс жинау емес, керісінше, ішкі экономиканы қорғау үшін капитал экспортын шектеу арқылы іс-әрекетті реттеу болды".