Қалалық фантастика жанры

Кіріспе

Көркем әдебиет жанры, фантастиканың субжанры.

Қалалық фантастика – фантастиканың бір саласы, онда мистикалық элементтер заманауи қалалық ортаға ұқсас жерге орналастырылады. Бұл үйлесім авторға классикалық фантастикалық мотивтер, ерсілі-қарсылы сюжеттік элементтер мен ерекше тұлғаларды жасауға мүмкіндік береді, бірақ толыққанды ойдан туған әлемді құруды талап етпейді. Қалалық фантастиканың бастаулары 19 ғасырдағы танымал әдебиетте кездеседі, ал терминнің қазіргі қолданысы 1970 жылдарға дейін, және Энн Райс есімімен байланысты.

Сипаттамалары

Қалалық фантастика сюжеттің, кейіпкерлердің, тақырыптың немесе оқиға орнының қиялға толы/шындықтан алыс элементтерін, көбінесе таныс әлеммен үйлестіреді – таныс пен бейтаныс нәрселердің бірігуін қамтамасыз етеді. Мұндай элементтер әлемде жасырын немесе ашық түрде болуы мүмкін. Фантастикалық құраушыларға сиқыр, паранормальды жандар, танымал мифтік немесе халық ертегілерінің сюжеттері, немесе тақырыптық троптар (мысалы, ізденіс немесе жақсылық пен жамандық арасындағы күрес) жатуы мүмкін. Авторлар қазіргі қалалық аңыздарды, ойдан шығарылған технологияларды немесе тіпті эзотерикалық тәжірибелерді қолдануы, сондай-ақ фольклордан, әдебиеттен, кинодан немесе комикстерден алынған белгілі бір табиғаттан тыс кейіпкерлер мен оқиғаларды пайдалануы мүмкін. Қалалық компонент әдетте үлкен немесе кішкентай қалада, тіпті мегаполистік аймақтағы қала маңында кездеседі. Заманауи технологияны (мысалы, автокөліктер немесе байланыс құралдары) және күнделікті қоғамдық және әлеуметтік институттарды (мысалы, кітапханалар, мектептер/университеттер немесе базарлар) пайдалану таныс контекст құрады. Оқиғаның өтетін кезеңі жақын өткен немесе болашақ болуы мүмкін, бірақ оқырманнан тек қана қарапайым тарихи немесе басқа да арнайы білімді талап етеді. Қалалық орта – бұл құрал; ол атмосфераны құруға, сюжетті дамытуға көмектеседі және тіпті кейіпкер ретінде танылуы мүмкін. Қалалық фантастика көбінесе төменгі фантастиканың (құдіретті оқиғалар қалыпты әлемге еніп кіретін) және/немесе жоғары фантастиканың (құдіретті күштерді түсіндіріп, анықтап беруге болатын) қосалқы түрі болып табылады, ал туындыларын қорқыныш, құпия детективтік әңгімелер немесе түрлі «панк» жанрларында табуға болады. Жиі кездесетін тақырыптарға адамдар мен басқа жандар арасындағы өзара қарым-қатынас немесе қақтығыс, сондай-ақ мұндай кейіпкерлер мен оқиғалардың жергілікті өмірге әкелетін өзгерістері жатады. Көптеген авторлар, баспагерлер және оқырмандар қалалық фантастиканы ұқсас кейіпкерлер мен оқиғаларды қолданатын, бірақ кейіпкерлер арасындағы романтикалық қарым-қатынастарға баса назар аударатын паранормальді романтикадан ажыратады.

Алдыңғылар

Романтизм дәуірінің соңында сенсациялық көркем әдебиет жазушылары (Мэри Шелли, Диккенс, Хоффман, Ле Фану, Хьюго, По, Уилки Коллинз, Стокер және т.б. сияқты) жаңа технологияның әкелген әлеуметтік алаңдаушылықты, индустриалды орталықтарға көшуден туындаған жаттық пен "шетелдік" иммиграциядан қорқуды бейнелейтін мелодрамалар жазды. Қазіргі заманғы әлемді бір немесе бірнеше әлеуметтік/техникалық шындықтарды өңдеу арқылы қайта жасау Жюль Верннің аса танымал туындыларымен және Дойлдың Профессор Челленджер туралы әңгімелерімен гүлденді. Джек Лондонның 1908 жылғы "Темір өкше" антиутопиялық романы Г.Г. Уэллстің "Ұйықтап жатқан оянады" романынан бір жыл бұрын жарық көрді. Карел Чапек, Алдус Хаксли, тіпті Синклер Льюис (оның "Бұл жерде олай болмайды" романында) осы бағытта жазды, апокалиптикалық және антиутопиялық оқиғаларға сұраныс бар нарықты пайдаланды. Осы кезеңде Еуропа мен Америкада пошта арқылы жеткізілетін танымал мерзімді басылымдар пайда болды ("The Saturday Evening Post" (1821), "Godey's Lady's Book" (1830) және "Harper's Weekly" (1857)). Жалпы қызығушылық тудырған журналдардың сәттілігі белгілі бір оқырман тобына бағытталған басқа журналдардың пайда болуына әкелді: "Boys' Own Magazine" (1855) және "Argosy" (1882) олардың арасында. Бұл журналдардың барлығы қысқа және сериялық көркем шығармалар, сондай-ақ репортаждар, оқу мақалалары, иллюстрациялар мен пікірлер жариялады. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін фантастика журналдардағы орын үшін вестерндер, махаббат романдары, детективтер, әскери оқиғалар, комедиялар және қорқыныш жанрлары бәсекелестікке түсті. Жазушылар көбінесе бірнеше жанрда әңгімелер жариялады, мысалы Артур Конан Дойл, Роберт Э. Говард, Исаак Азимов және Элмор Леонард. Көптеген авторлар үшін ізденіс нысаны – "реализм" болды, бірақ олардың әңгімелері керемет фантастикалық сипатқа ие еді. Диме романдары да Азамат соғысына дейін пайда болды; олар журналдардан қайта басылған алғашқы сериялық туындылардың бірі болды. Көбінесе батыс оқиғаларымен байланысты болғанымен, олар махаббат және қылмыс туралы көркем әдебиетті де қамтыды. Роберт деГрафф 1939 жылы Simon & Schuster's Pocket Books-ты құрды, ол тек АҚШ-тың 2800 кітап дүкеніне ғана емес, сонымен қатар жүз мыңнан астам дәріханаға, газет орындарға, 5 және 10 центтік дүкендерге, темекі дүкендеріне, азық-түлік дүкендеріне және кафелерге де таратты. Осылайша ол Шекспир мен Джейн Остіннің туындыларын емес, танымал журналдардағы көркем әдебиет жинақтарын және кітап көлеміндегі шығармаларды сату нарығын құрды.

During the late Romantic era, writers of sensational fiction (including Mary Shelley, Dickens, Hoffmann, Le Fanu, Hugo, Poe, Wilkie Collins, Stoker, &c.) wrote melodramas that explored social anxieties induced by new technology, alienation resulting from population shifts to industrial centers, and fear of 'foreign' immigration. Re imagining the contemporary universe by manipulating one or more social/technical realities exploded with highly popular works by Jules Verne, and Doyle's Professor Challenger stories. Jack London's 1908 dystopian novel The Iron Heel preceded by a year H. G. Wells' novel The Sleeper Awakes. Karel Čapek, Aldous Huxley, and even Sinclair Lewis (in his novel It Can't Happen Here) all wrote along this axis, exploiting a market for adventure that was post apocalyptic, and dystopian. The same timeline introduced popular mail delivered periodicals in Europe and the Americas (The Saturday Evening Post (1821), Godey's Lady's Book (1830), and Harper's Weekly (1857)). The success of general interest magazines led to others targeted at specific readerships: Boys' Own Magazine (1855), and Argosy (1882) among them. All of these magazines published short and serialized fiction features, as well as reportage, instructional articles, illustration, and opinion. Before WW1, fantasy vied for magazine space with westerns, romance, mysteries, military adventure, comedies, and horror. Writers often published stories in multiple genres among them Arthur Conan Doyle, Robert E. Howard, Isaac Asimov, and Elmore Leonard. A sought after hallmark for many of these writers was "realism" although the stories were outrageously fantastic. Dime novels also arrived before the Civil War; some of the earliest re printing serials from magazines. Commonly associated with Western adventure, they also encompassed romance and crime fiction. Robert deGraff founded Simon & Schuster's Pocket Books in 1939, he distributed not only to the 2,800 US bookstores, but also in more than a hundred thousand drugstores, news stands, 5 & 10s, cigar stores, groceries, and diners. By doing this, he established a market not for copies of Shakespeare or Jane Austen but for collections and book length versions of popular magazine fiction.

Ертедегі қалалық фантастика

1899 жылы Harper's Weekly редакторы Джон Кендрик Бангс «The Enchanted Type Writer» (18 ғасырдың жазушысы Джеймс Босвеллдің арбауымен жазылған деп есептелетін әзіл-қалжың әңгімелер жинағы) арқылы фантастиканың шекараларын кеңейтті, заманауи ортада игі ниетті арбауды таныстырды. Торн Смит 1920-30 жылдары табысқа жетті, әсіресе оның екі «Топпер» фарстары – орта жастағы банкирдің екі арбаумен бастан кешкен оқиғалары (кейін фильмдерге, радиоспектакльдерге және 1950 жылдардағы телесериалға бейімделді). Смиттың өлімінен кейін жарық көрген «Қиялымен жалынды сиқыршы» романы Рене Клэрдің 1942 жылғы «Мен сиқыршыға үйлендім» комедиялық фильміне негіз болды. Жазушы Чарльз Г. Финнидің 1935 жылғы тәжірибелік романы «Доктор Лаоның циркі» Аризонадағы шағын қаланың қоғамын зерттеу үшін мифтік жандарды заманауи ортаға енгізді. Сол кезде Чарльз Адамстың New Yorker журналындағы қорқынышты карикатуралары қорқыныштың күлкілі жағын зерттеді. 1940 жылдары жазылған Манли Уэйд Велманның Джон Тунстоун сияқты оккульттік детективтер туралы әңгімелері қазіргі көптеген авторлар фантастика мен қорқыныш жанрларына заманауи кейіпкерлер мен американдық ортаны енгізгендігі үшін оларға ризашылық білдіреді. Дегенмен, бұл ертегілер қазіргі қалалық фантазиядан өзгеше – олар табиғаттан тыс күштерді және оқиғаларды табиғи емес, бұрмаланған және қарапайым азаматтарға қауіпті деп көрсетеді. «Unknown» журналы (1939–1943) редакторы Джон В. Кэмпбеллдің сәтті «Astounding» ғылыми-фантастикалық журналының фантастикалық баламасы ретінде құрылды. Оның әңгімелері көбінесе қазіргі заманда өріледі және олардың көпшілігі ойлы «ғылыми-фантастикалық» көзқарасқа ие болды. Фриц Лейбер («Түтін жындысы», 1941 ж.), Джек Уильямсон («Сен ойлағаннан да қараңғы», алғаш рет 1940 ж.), Х. Л. Голд («Су мәселесі», 1939 ж.) және Л. Спраг де Камптың «Ережелерде ештеңе жоқ» (1939 ж.) сияқты жазушылар жындылар, қасқыр адамдар, гномдар, русалкалар, демон және т.б. сияқты жандарды заманауи ортада, қорқынышты және/немесе күлкілі оқиғалармен суреттеді. Ұзақ жылдар бойы жазған де Камп пен оның әріптесі, соғыс ойындарының ойлап табушысы Флетчер Пратт 1940 жылдары Гарольд Ши туралы және 1950 жылдары Гаваганның бары туралы әңгімелерімен қалалық тақырыптарды зерттеді. 1940 жылдары көптеген комедиялық арбау фильмдері шықты. Бүгінгі таңда ең танымал фильмдердің қатарында Оскар Уайльдтың әңгімесі негізінде түсірілген «Кентервиллдегі арбау», Ноэль Ковардтың Лондон мен Бродвейдегі сәтті қойылымы бойынша түсірілген «Блиф Спирит», Р. А. Дик романы негізінде түсірілген «Жұлдыздар мен Мьюр ханым», сондай-ақ «Топпер қайтып келеді», «Гилдерсливтің арбауы», «Басқыр арбау», «Үш шүберек», «Ольсен мен Джонсон», «Уолт Дисней» және «Лоуни Тунз» мультфильмдері бар.

In 1899, Harper's Weekly editor John Kendrick Bangs altered fantasy parameters with The Enchanted Type Writer (a series of humorous short stories supposedly typed by the ghost of 18th century writer James Boswell) introducing a benign revenant in a contemporary setting. Thorne Smith was successful in 1920s 30s, especially his two "Topper" farces about a middle aged banker's adventures with a couple of ghosts (subsequently made into films, radio plays, and a 1950s television series); Smith's posthumously released novel The Passionate Witch was made into the 1942 comic cinema romance I Married a Witch by Rene Clair. Writer Charles G. Finney's celebrated 1935 experimental novel The Circus of Dr. Lao placed mythical creatures in a contemporary setting to examine the society in a small Arizona town. Gruesome cartoons by Charles Addams began exploring the humorous side of horror in the New Yorker magazine around the same time. Occult detective stories, such as Manly Wade Wellman's John Thunstone stories written originally during the 1940s are credited by many current authors for bringing contemporary characters and American settings into the fantasy and horror genres. These early tales, however, differ from current urban fantasy they present supernatural beings and acts as unnatural, aberrant, and a possible danger to ordinary citizens. Unknown magazine (1939–1943) was conceived by its editor John W. Campbell as a fantasy equivalent of Campbell's successful Astounding science fiction magazine; its stories often took place in the present and many had a thoughtful "science fictional" approach. Writers such as Fritz Leiber ("Smoke Ghost", published in 1941), Jack Williamson with "Darker Than You Think" (originally published 1940), H. L. Gold (with his "Trouble with Water", published in 1939) and L. Sprague de Camp's "Nothing in the Rules" (1939) presented ghosts, lycanthropes, gnomes, mermaids, demons and more, in a modern setting, with horrific and/or humorous results. The prolific de Camp and his writing partner, war game inventor Fletcher Pratt, also explored urban material with their stories of Harold Shea in the 1940s and Gavagan's Bar stories in the 1950s. The 1940s saw a number of comic ghost movies; some of the best known today include The Canterville Ghost (a re making of the original story by Oscar Wilde, Blithe Spirit (based on Noel Coward's hit London and Broadway play), The Ghost and Mrs. Muir (based on an R. A. Dick novel), as well as series fare Topper Returns, Gildersleeve's Ghost, The Smiling Ghost, plus cartoons and offerings from The Three Stooges, Olsen and Johnson, Walt Disney Productions and Looney Tunes.

1950-60 жылдар

1950 жылы Бродвейдегі "Қоңырау, кітап және шам" спектаклі американдық гастрольдік сапарға шыққанға дейін 233 қойылым көрсетілді, содан кейін бірнеше жыл Лондонда ойнады. 1958 жылы осы аттас фильм жарық көрді. 1954 жылы ең көп сатылған "Янкилер Пеннантты жоғалтқан жыл" романы кәсіби бейсболдың жоғары лигасындегі шайтанмен жасалған Фауст келісімін баяндайды; ол 1957 жылы Бродвейдегі сәтті "Жынды Янкилер" мюзикліне (кейін бірнеше рет қайта қойылды) және 1958 жылы Голливудтағы фильмге бейімделді. Сол жылы ирланд-американдық Леонард Вибберли "Миссис Сирвудтың құпия қаруы" атты кітабын жариялады, ол Лондондағы бомбалау кезінде Поватан сарбазының рухымен мазаланған британдық қарт әйел туралы. Британдық шпиондық роман жазушылары Аделаида Мэннинг пен Сирил Коулз (Франсис Гейтес псевдонимімен, бірақ АҚШ-та Мэннинг Коулз ретінде жарияланды) 1954 жылдан 1958 жылға дейін Франко-пруссия соғысы дәуірінен келген әуестерді 1950-ші жылдардағы Париж мен Комоға орналастыратын әзілді романдар сериясын жасады. Герман Коэннің American International Pictures үшін түсірген жасөспірімдерге арналған қорқынышты фильмдері 1957 жылы "Мен жасөспірім қасқыр болдым" фильмімен басталды, ол табиғаттан тыс кейіпкерлерді соғыстан кейінгі жасөспірімдер мәдениетімен үйлестірді. 1959 жылы "Сумерек аймағы" фантастикалық/ғылыми-фантастикалық телеантологиясы, оның пилоттық бөлімі "Уақыт Элементі" 1958 жылы Westinghouse Desilu Playhouse эпизоды ретінде табысқа ие болғаннан кейін басталды. 1962 жылы Рей Брэдбери "Жаман нәрсе осы жолмен келеді" атты қараңғы романын жариялады, оған Стивен Кинг, Р.Л. Стайн және Нил Гейман сияқты жазушылар шабыттанғандарын айтты. 1964 жылы өте табысты "Бейітілген" телефантастикалық сериалы 8 жылдық көрсетілімді бастады, оның бәсекелесі "Мен Джинниді армандаймын" және сәл кем сәтті "Анам – машина" бір жылдан кейін пайда болды; Чарльз Аддамстың "New Yorker" журналындағы мультфильмдеріне негізделген "Аддамс отбасы" да 1964 жылы дебют жасады. Честер Андерсонның "Көбелек бала" психоделикалық шығармасы 1968 жылы үздік роман үшін Хьюго сыйлығына ие болды. Сондай-ақ 1968 жылы Итало Кальвиноның "Le cosmicomiche" атты әңгімелер жинағының ағылшын тіліне аударылуы, шағын ғылыми деректерге негізделген оның фантастикалық әңгімелерін қалалық фантастикаға қызығушылық танытқан ағылшын-американдық оқырмандарға қолжетімді етті.

Bell, Book and Candle opened on Broadway in 1950, playing 233 performances before it went on a US tour, then played in London for several years. It was released as a film of the same name in 1958. The 1954 best selling novel The Year the Yankees Lost the Pennant details a Faustian deal with the devil in major league professional baseball; it was made into the successful 1957 Broadway musical Damn Yankees (subsequently revived several times), and then into a 1958 Hollywood film. That same year, Irish American Leonard Wibberley published Mrs Searwood's Secret Weapon, about an elderly British widow haunted by the ghost of a Powhatan warrior during the London Blitz. British spy novel writers Adelaide Manning and Cyril Coles (under the pseudonym Francis Gaites, but published in the United States as by Manning Coles) produced a series of humorous novels from 1954 to 1958 placing ghostly revenants of Franco Prussian War era into 1950s Paris and Como. Herman Cohen's teen horror films for American International Pictures commenced in 1957 with I Was a Teenage Werewolf, combining supernatural characters with the mundane popular post WW2 teen culture. In 1959, the fantasy/sci fi TV anthology The Twilight Zone began, after the success of its pilot "The Time Element" appeared as a 1958 episode of Westinghouse Desilu Playhouse. In 1962, Ray Bradbury published the dark novel Something Wicked This Way Comes, which has been cited as a particular influence by writers Stephen King, R. L. Stine, and Neil Gaiman. The highly successful TV fantasy series Bewitched began its 8 year run in 1964, with its rival I Dream of Jeannie and a less successful fantasy show My Mother the Car appearing a year later; The Addams Family based on Charles Addams New Yorker cartoons also debuted in 1964. Chester Anderson's psychedelic adventure The Butterfly Kid was nominated for a Hugo Award for Best Novel in 1968. Also in 1968, the English translation of Italo Calvino's short story collection "Le cosmicomiche" made his fantastic tales built around minor scientific details available to the Anglo American audience that was interested in urban fantasy.

1970 - 1980 жылдардың басында

Стивен Кингтің 1973 жылы жарық көрген «Кэрри» атты қорқынышты оқиғасының сәттілігінен кейін, автор өзінің сүйікті туындысы деп санайтын «Сейлемнің қасіреті» (1976) атты келесі кітабында табиғаттан тыс күштерге ие кейіпкерлерді (вампирлерді) енгізді. Кингтің туындыларын зерттеушілер оның «жанрлық романдарға шынайылық әкелгенін» атап көрсетті және «Jerusalem's Lot – бұл кітаптағы басты кейіпкер, ол Кингтің кейіннен құрмет тұтатын Дерри және Касл-Рок қалаларын жасауға дайындық болды. Қалаға егжей-тегжейлі сипаттама, нақты мәліметтер мен ерекшеліктер берілген, содан кейін қала түрлі кейіпкерлермен толығады».

1976 жылы Энн Райс өзінің 1960-шы жылдардың соңындағы қысқа әңгімесін қайта өңдеген «Вампирмен сұхбат» романын жариялады. Бұл романға қоса, оның жалғаулары да көптеген жанрларды (қорқыныш, эротизм, фантастика, романтика, тарихи фантастика) біріктіріп, нақты әлемде фантастикалық кейіпкерлерге жаңа аудитория тартуға мүмкіндік берді. Оның әлеуетін таныған Альфред А. Кнопф баспасының редакторы Виктория Уилсон үлкен көлемде аванс ұсынды, ал кейіннен «Вампирмен сұхбат» романының қағаздық басымдығы үшін Ballantine Books 700 000 доллар төледі. 1974 жылы көрсетілген «Колчак: Түнгі аңшы» телесериалы – Чикаго газетінің тілшісі табиғаттан тыс жаратылыстарды (мысалы, вампирлер мен зомбилерді) ашатын және олармен күресетін оккульттік детективтік серия болды. Ол өзінің басшылары, әріптестері, полиция және жұртшылық тарапынан ақылсыз немесе қатыгез кісі өлтіруші деп есептелді, өйткені ол әрбір эпизодта нақты және метафоралық демонмен күреседі. Бұл сериал 1972 жылы түсірілген «Түнгі аңшы» фильмінен туындады. Исаак Азимовтың шағын демон туралы (бір дюймнен де кішкентай) «Азазель» әңгімелері, олардың көп бөлігі 1980-ші жылдары жазылған, алғашқыда Ellery Queen's Mystery Magazine журналында жарияланған оның детективтік әңгімелерінің қалалық атмосферасын сіңірген. Дороти Гилман, жанрларды біріктіруімен танымал «Миссис Полифакс» атты «жағымды тыңшы» романдарының авторы, 1975 жылы ESP-нің әртүрлі формаларын бейнелейтін «Көреген графиня» романын жазды (және 2002 жылы оның жалғасын жазды). Кинотеатрда Дэниел Айкройдтің 1982 жылы жазылған «Адам аулаушылар» комедиялық сценарийін Гарольд Рамис қазіргі Нью-Йорк қаласындағы оқиғаларға бейімдеп қайта жазды. Бұл фильмнің түсірілуіне мүмкіндік берді және фантастикалық оқиғалардың нақты әлемде орын алуы идеясын кең жұртшылыққа таныстырды. Екі жылдан кейін «Гремлиндер» табиғаттан тыс жаратылыстардың тағы бір тобын күнделікті өмірімізге әкелді. Сонымен қатар, табиғаттан тыс комедиялық жанрдағы тағы бір сәтті туынды, «Жас қасқыр» телешоуға, анимациялық мультфильмге және киноға жалғасты. Оның көрсетілімі аяқталғаннан кейін, табиғаттан тыс элементтері бар тағы бір жасөспірімдерге арналған комедия, «Буффи – вампирлерді өлтіруші» өндіріске кірісті.

Anne Rice published Interview with the Vampire (a re working of her own late 60s short story) in 1976 to strikingly mixed critical reviews. Incorporating many genres (horror, eroticism, fantasy, romance, historical fiction), it and its sequels established a new audience for fantasy characters in a real world. Recognizing its potential Alfred A. Knopf editor Victoria Wilson recommended a very substantial advance; later, the paperback rights cost Ballantine Books $700,000. The 1974 TV show Kolchak: The Night Stalker was an occult detective series featuring a Chicago newspaper reporter uncovering and battling supernatural creatures (e. g. vampires and zombies) in an urban environment. He was unbelieved and unappreciated, considered by his boss, colleagues, the police and the public as something between a crackpot or an insane murderer as he struggles with both real and metaphorical demons in each episode. This series spun off from the 1972 horror movie The Night Stalker. Isaac Asimov's Azazel stories about a tiny demon (less than an inch tall), most of which were written in the 1980s, take some of their urban character of his mystery stories initially published in Ellery Queen's Mystery Magazine. Dorothy Gilman, a writer known for her genre merging Mrs. Pollifax "cozy spy" action novels, wrote The Clairvoyant Countess in 1975 which featured various forms of ESP (and wrote a sequel in 2002). In the cinema, the re write of Dan Aykroyd's original 1982 science fiction comedy script for Ghostbusters by Harold Ramis replaced the futuristic setting for present day New York City. This effectively enabled the film to be made, and introduced to the mainstream the idea of fantastical events taking place in a real world setting. Two years later, Gremlins brought another batch of supernatural beings into our everyday world. At the same time another low budget supernatural comedy success, Teen Wolf was popular enough to generate a television show, an animated cartoon, and a cinema sequel. Before its run was finished, another general audience teen comedy with supernatural elements, Buffy the Vampire Slayer, was in production.

1980 және 1990 жылдар

Бұл термин 1970 жылдардың аяғында қазіргі қолданысқа енді; Бұл даму заманауи шолуларда терминнің жиі қолданылуында көрінеді. Терри Виндлингтің бірнеше антологиялар мен романдардан құралған Borderlands әлемі 1986 жылы Borderland атты түпнұсқа антологиясымен басталды, одан кейін 1986 жылы Bordertown жарық көрді. Кейін Нил Гейман осы серияны "Қалалық фэнтезинің бастауындағы ең маңызды орындардың бірі" деп атады. Tor.com сайтында жарияланған мақалада "кейбіреулер Қалалық фэнтези Bordertown қаласында туды" делінеді, ол "Чарльз де Линт және Эмма Булл сияқты жас, тәжірибесі аз жазушыларға" мүмкіндік берді. Эмма Буллдың 1987 жылғы қалалық фэнтези романы "Оукс үшін соғыс", қазіргі Миннеаполисте феялардың шайқасы туралы, қызығушылық пен назар аударды. Бұл роман мен Borderlands кітаптарында жас, кедей, стильді кейіпкерлер басты рөлде болды. Олардың бұл ерекшелігі ғылыми-фантастиканың киберпанк жанрындағы кейіпкерлермен көп ортақ нәрсеге ие болды. 1987 жылы фантастикалық автор Глен Кук жазған Sweet Silver Blues романы оның Гаррет П.И. сериясын бастады. Бұл әңгімелерде қазіргі заманғы фэнтези әлеміндегі тәжірибелі детективтің оқиғалары баяндалады, және ол Дашилл Хэммет, Реймонд Чандлер және олардың ізбасарларының қылмыскерлері мен қарақшыларының орнына фантастикалық "жер асты әлемін" қолданған алғашқылардың бірі болды. Мерседес Лэки 1980 жылдардың соңында Burning Water сериясын бастады, ол қазіргі заманғы американдық колдовствогердің өмірін зерттейді. П.Н.Элродтың "Вампирлік істер" сериясы өзінің өлімін тергеп шығумен басталатын вампир детективтің оқиғасын көрсетеді. 1930 жылдардағы Чикагода орын алған 12 кітаптан тұратын серия вампир тергеуші рөлін алға қойды. П.Н.Элрод 25-тен астам кітаптың авторы және көптеген антологиялардың редакторы. Ол UF жанрын дамытудағы еңбегі үшін көптеген марапаттар алды. Borderlands әлеміне ұқсас тұжырымдамаға ие Shadowrun үстелді RPG пайда болды. Бұрынғы кітаптардағыдай, Shadowrun болашақ Жерде (бірінші басылымда 2050 жылы) табиғаттан тыс күштер мен жандардың қайта оянуынан кейін орын алды. Ойыншылар адамдар (кибернетикалық түрлендірілген немесе басқаша), эльфтер, гномдар немесе орктер рөлінде, барлығы қараңғы, жоғары технологиялық ортада ойнай алады. Ойын әлемінің нақты киберпанк (көңілсіз және қатал) көзқарасы өз әсерін тигізді. Антолог және профессор доктор Мартин Гринберг өзінің көптеген фэнтези антологиялары үшін танымал авторларға әңгімелер жазуға тапсырыс беру арқылы қалалық фэнтезидің өсуіне ықпал етті (олардың ішінде сиқыршылар, колдовствогерлер, шайтандар және феялар). Тапсырыс бойынша жазылған жұмыстар ескі әдебиетпен қатар келтірілді, және ол қазіргі қалалық ортада табиғаттан тыс элементтерді жиі қолданды.

The term began to come into its present use in the late 1970s; This development is apparent in the increased use of the term in contemporary reviews. Terri Windling's shared Borderlands universe, made up of a number of anthologies and novels, launched with the eponymous paperback original anthology, Borderland in 1986, followed up by Bordertown, also in 1986. The series was later touted by Neil Gaiman as "one of the most important places where Urban Fantasy began". An article in Tor. com has stated that "some say, Urban Fantasy was born in Bordertown," which provided "young, beginning writers like Charles de Lint and Emma Bull" with a platform. Emma Bull's 1987 urban fantasy War for the Oaks, where fairy factions battle in present day Minneapolis, also received interest and attention. Both Bull's novel and the Borderlands books emphasized young, poor, hip protagonists. In this, they had much in common with the usual protagonist of the cyberpunk sub genre of science fiction. Sweet Silver Blues a 1987 novel by fantasy author Glen Cook began his Garrett P. I. series. These tales chronicled adventures of a hardboiled detective in a contemporary fantasy world, and were among the earliest to use a fantastic "underworld" in place of the criminals and thugs of Dashiell Hammett, Raymond Chandler, and their followers. Prolific author Mercedes Lackey started a series in the waning years of the 1980s with Burning Water, exploring the life of a contemporary American witch. The Vampire Files by P. N. Elrod featured a vampire detective that begins the series by him solving his own murder. Set in Chicago in the 1930s, the 12 book series pioneered the vampire investigator role. P. N. Elrod has authored more than 25 books and edited many anthologies. She has won numerous awards for her work in establishing the UF genre. Shadowrun, a tabletop RPG with a similar concept to the Borderlands universe appeared. Like those earlier books, Shadowrun took place in a future Earth setting (specifically 2050, in the first edition), after the reappearance of supernatural powers and beings. Players could play humans (cybernetically enhanced or otherwise), elves, dwarves or orcs, all in a dark high tech setting. The more definitely cyberpunk approach (jaundiced and gritty) of the game's universe exerted its own influence. Anthologist and professor. Dr. Martin H. Greenberg sparked growth in urban fantasy by commissioning established authors to write stories for his many fantasy anthologies (among them Wizards, Witches, Devils, and Faeries). The commissioned work was juxtaposed with older fiction; it frequently used supernatural elements in contemporary urban settings.

21 ғасыр

Бірнеше басылымдар мен жазушылар Лорелл К. Гамильтон мен Ким Харрисонды осы жанрға елеулі үлес қосушылар ретінде атады. Entertainment Weekly, USA Today, Time және Amazon.com Ким Харрисонның еңбектерін атап көрсетті. Автор Кортни Эллисон Моултон шабыт көзі ретінде Гамильтонның ерте туындыларын сіңірді. Келли Гей Гамильтон, Харрисон және Эмма Буллты басты ықпал етушілер ретінде атады. Джим Батчердің "Дрезден файлдары" сериясы Barnes and Noble басылымымен жанрдың "алтын стандарты" деп сипатталды; сериядағы бір кітабы 2015 жылғы Хьюго сыйлығына ұсынылды. Н. К. Джемисиннің "Біз болған қала" романында ірі қалалар адам бейнесі арқылы санаға ие болады; ол 2020 жылғы BSFA сыйлығын "Үздік роман" номинациясы бойынша жеңіп алды және 2021 жылғы Хьюго мен 2020 жылғы Небюла сыйлықтарына ұсынылды.

Ересектер үшін көркем әдебиет

Ересектерге арналған қалалық фантастикалық романдар жеке-жеке жазылуы мүмкін (мысалы, Шарль де Линттің «Муленгро» немесе Эмма Булдың «Оукс үшін соғыс» романдары сияқты), бірақ нарықтың экономикасы сериялық кейіпкерлерге көбірек мүмкіндік береді, ал жанрлардың өзара байланысы сатуды бірнеше бағытта жүзеге асыруға ықпал етеді. Көптеген қалалық фантастикалық романдар бірінші тұлғада баяндалады және көбінесе мифологиялық жандар, махаббат және құқық қорғау органдарында немесе өздігінен әрекет ететін әйел басты кейіпкерлер бейнеленеді. Лорелл К. Гамильтонның «Анита Блейк» сериясы – паранормальдық құбылыстарға қатысты істерді тергеумен айналысатын табиғаттан тыс федералды маршал туралы – жанрдың маңызды және ықпалды туындысы деп есептеледі. Ким Харрисонның «Рейчел Морган» романдары да шабыттандыратын туындылар саналады, онда көптеген табиғаттан тыс жаулармен күресетін, сыйлық аңшысы «туған жын» бейнеленеді. Көп жанрлы туындылар қалалық фантастиканы басқа қалыптасқан жанрлармен үйлестіреді (мысалы, Бен Аароновичтің «Питер Грант» әңгімелеріндегі полициялық процедуралар немесе Келли Гейдің «Чарли Мадиган» сериясы, онда полицей қызметкерінің жалғыз ана ретінде өмірін және паранормальдық істерін қатар алып жүрудегі қиындықтары зерттеледі). Джоселин Дрейктің «Қараңғы күндер» романдары Мира есімді вампир мен Данаус есімді вампир аңшысының ортақ жаудан өз халқын қорғау үшін бірлесіп жұмыс істеуін көрсетеді. Jeaniene Frost-тың «Night Huntress» сериясы жартылай вампир Кэтрин және вампир сыйлық аңшысы Бонс туралы, олар өлі еместермен күресіп жатып бірте-бірте ғашық болатындығын баяндайды.

Жасөспірімдер үшін

Ересектерге арналған қалалық фантастика романдарының "кәсіби батырларынан" өзгеше, жасөспірімдерге арналған көптеген романдарда тәжірибесіз, күтпеген жағдайда паранормальдық күреске тартылған басты кейіпкерлер баяндалады. Осы қақтығыстардың арасында кейіпкерлер одақтастар табады, махаббатқа қадалады және кейде өздерінің үстін асып түсетін қабілеттерін дамытады немесе жасайды. Майкл Гранттың "Кетіп қалды" романы, ересектердің жұмбақ түрде жоғалып кеткен, артында супер қабілеттері бар балалар қоғамын қалдырған оқшауланған қалашықты суреттейді. Синтия Хэндтың "Жерден тыс" романында, қыз өзінің жартылай періште екенін және үстін асып түсетін қабілеттерге ие екенін біледі, бұл оны Жердегі мақсатын іздеуге итермелейді. Алайсон Ноэльдің "Өлімсіздер" сериясы, апаттан кейін ерекше қабілеттерге ие болған қыздың және мектептегі құпия жаңа жігітпен жақын қарым-қатынас орнатуы туралы айтады. Махаббат үшбұрыштары да осы және басқа да қалалық фантастика романдарының маңызды бөлігін құрайды. Өмірге келу тақырыбы және жасөспірімдердің дауысы жасөспірімдерге арналған қалалық фантастиканы осы жанрдағы ересектерге арналған кітаптардан жиі ажыратады. Брюс Ковилл мен Джейн Йолен "Армагеддон жазы" романын бірлесіп жазды, онда стандартты жасөспірімдердің махаббаты ойдан шығарылған апокалиптикалық культтың ортасында бейнеленген. Жасөспірімдерге арналған қалалық фантастикада интернаттар жиі кездеседі. Диана Питерфреундтың "Жылдамдықпен" романы, монастырдағы жас әйелдер тобының қатыгездікпен күресуге үйренуі туралы баяндайды. P. C. және Кристин Касттың "Түн үйі" сериясы, болашақ вампирлердің трансформация жолында тәртіпке келтірілетін мектепті ұсынады, оның барысында бірнеше махаббат қақтығыстары мен басқа да келіспеушіліктер туындайды. Клаудия Грейдің "Евернайт" романдары құпия академияда, вампирлерден туған қыз бен оларды аңшылыққа шығатын ұл арасындағы романтикалық байланысқа орталықтандырылған. Лоран Кейттің "Құлаған" романы, Лус есімді студенттің Дэниел есімді жігітке тартылуы туралы, ол онымен ортақ тарихы бар құлаған періште екенін білмейді. Басқа серияларда, мысалы Кэрри Джонстың "Қажеттілік" романында, кейіпкерлер жаңа жерлерге көшіп барады, бірақ өз қалаларындағы құпия оқиғаларды ашқан кезде мемлекеттік мектептерге қатысады.

In contrast to the "professional heroes" found in adult urban fantasy novels, many novels aimed at young adult audiences follow inexperienced protagonists who are unexpectedly drawn into paranormal struggles. Amidst these conflicts, characters often gain allies, find romance, and, in some cases, develop or discover supernatural abilities of their own. Gone, by Michael Grant, follows an isolated town in which adults have mysteriously disappeared, leaving a society of super powered children behind. In Unearthly, by Cynthia Hand, a girl discovers that she is part angel and gifted with superhuman abilities, leading her to seek out her purpose on Earth. The Immortals series, by Alyson Noël, follows a girl who gains special abilities after recovering from an accident, and also grows close to a mysterious new boy at her school. Love triangles also play a prominent part in these and several other urban fantasy novels. Coming of age themes and teen 'voices' also often distinguish young adult urban fantasy from adult books in the genre. Bruce Coville and Jane Yolen collaborated on Armageddon Summer which places a standard teen romance in the middle of an imagined apocalyptic cult. Boarding schools are a common setting in teen urban fantasy. Rampant, by Diana Peterfreund, follows a group of young women at a cloisters as they train to fight killer unicorns. The House of Night series, by P. C. and Kristin Cast, presents a school where future vampires are disciplined while on the path to transformation, during which several romantic conflicts and other clashes ensue. Claudia Gray's Evernight novels center on a mysterious academy, where a romantic bond develops between a girl born to vampires, and a boy who hunts them. Fallen, by Lauren Kate, revolves around a student named Luce who finds herself drawn to a boy named Daniel, unaware that he is a fallen angel who shares a history with her. Other series, such as Carrie Jones's Need, have characters moving to new locations but attending public schools while discovering mysterious occurrences elsewhere in their towns.

Жасөспірімдерге арналған көркем әдебиет

Фантастикалық элементтер балалар әдебиетінде жиі кездеседі, бірақ қалалық фантастиканың екі негізгі түрі ерекше көзге түседі. Жасырын әлем – біз таныс әлеммен бір мезгілде, бірақ құпия түрде өмір суратын, толыққанды қалыптасқан кеңістікте оқиғалар мен кейіпкерлердің өрбуіне арналған. Мысалы, Дж.К. Роулингтің «Гарри Поттер» кітаптарында біздің (магглдар) әлеміміз сиқыршылар мен сиқырлы жандардың толық бір ғаламынан бейхабар; ал осы әлемдердің қиылысуы сюжеттік материалдар мен кейіпкерлердің жан-жақтылығын қамтамасыз етеді, оқиғалар негізінен сиқыр әлемінде өрбуіне байланысты және осылайша жоғары фантастиканың бір түрі болып табылады. Екінші жағынан, сиқырлы оқиғалар көбінесе күнделікті әлемде өтеді, бірақ онда сиқыр немесе нысан сюжетке қызығушылық тудырады. Роберт Лоусонның 1945 жылғы «Мырза Уилмер» романының басты кейіпкері Нью-Йорк қаласындағы ірі компанияда кеңсе қызметкері болып жұмыс істейді, бірақ бір күні таңертең ол жануарлармен сөйлесіп, оларды түсіне алады. Эдвард Игердің сиқырлы әңгімелерінде балалар тобы тілектер орындалуына немесе сиқырлы сөздерді қолдану арқылы уақытқа саяхаттауға мүмкіндік алады. Бұл оқиғаларды төменгі фантастиканың бір түріне айналдырады. Балаларға арналған ең танымал қалалық фантастика сериясы – П.Л. Траверстің екі дүниежүзілік соғыс арасында Лондонда өтетін төменгі фантастикалық «Мэри Поппинс» әңгімелері. Сегіз кітаптан басқа, бірнеше фильм және сахналық қойылымдар жасалған. «Гарри Поттер» құбылысы жақын арада Поппинстің танымал болу деңгейіне жете алады.

Видео

Кітап трейлерлері көбінесе қалалық фантастика романдарын жарнамалау үшін қолданылады. HarperCollins сияқты баспагерлер жаңадан шыққан авторлармен үнемі бейне сұхбаттар жүргізеді.

Комикстер мен манга

Қалалық фантастика романдарының бейімделулері комикстер мен мангаларда пайда болды. Бейімделуге түскен туындылардың ішінде Лорелл К. Гамильтонның «Анита Блейк» сериясы, Патрисия Бриггстің «Мерси Томпсон» әңгімелері және Мелисса Маррдың «Wicked Lovely» кітаптары бар.

Кино және теледидар

Қалалық фантастика туындылары киноға және теледидарға бейімделген, немесе олар кино мен теледидарда туған. 1930-60 жылдардағы танымал әуесқойлар мен қорқыныш фильмдерінен басқа, белгілі мысалдарға 1992 жылғы "Highlander" сериалы және "Buffy the Vampire Slayer" теледидарлық бейімделуі кіреді, ол жанрдың маңызды туындысы саналады. "Witchblade" сияқты туындылар басты кейіпкердің азаматтарды қорғауға тырысуының кең таралған мәселесін көрсетеді. Қалалық фантастика романдары көбінесе әйел кейіпкерлерге бағытталған болса, теледидар бағдарламаларында ерлер де, әйелдер де жетекші рөлдерде жиі кездеседі. "Beauty and the Beast", "The Dresden Files", "Forever Knight", "Grimm", "Moonlight" және "Supernatural" сияқты сериалдар еркек кейіпкерлерге негізделген, ал "Buffy the Vampire Slayer", "Charmed" және "Witchblade" сериалдары әйел кейіпкерлерге баса назар аударады.