Кіріспе

Сиқырлы тіркес
Сиқырлы сөздер
"Хокус-покус" – сиқыршылардың іс-қимылдарына сілтеме, көбінесе қандай да бір өзгеріс жасағанда айтылатын стереотиптік сиқырлы сөздер. Бұрын бұл термин сиқыршы, жонглер немесе басқа да ойын-сауық көрсететін адамдарды атау үшін қолданылған. Көрсетілген мағынада бұл термин көбінесе сиқырға тәуелді көрінетін, ақылға сыймайтын адам әрекеттерін сипаттау үшін (жағымсыз мағынада) қолданылады. Мысалдар төменде берілген.

Тарих

Ең ерте белгілі ағылшын тіліндегі сиқыр туралы жазылған еңбек, сол кезде қолмен жасалатын алдау (legerdemain) деп аталған, 1635 жылы «Hocus Pocus Junior: The Anatomie of Legerdemain» деген атпен анонимді түрде жарияланды. Қосымша зерттеулер «Hocus Pocus» атауының сол дәуірдегі танымал сиқыршының сахналық есімі болғандығын көрсетеді. Бұл Уильям Винсент болуы мүмкін, оған 1619 жылы Англияда сиқыр көрсетуге рұқсат берілген. Оның осы кітаптың авторы болған-болмағаны белгісіз.

Болжамдық шығу тегі

Терминнің шығу тегі әлі де түсініксіз. Ең көп таралған болжам – бұл латын діни тіркесінің бұрмаланған нұсқасы немесе "ит" латынының бір түрі болуы мүмкін. Кейбір адамдар оны ұқсас дыбыстайтын ойдан құрастырылған, мифологиялық немесе аңыздық есімдермен байланыстырады. Тағы біреулер оны мағынасыз сөздердің жай ғана үйлесімі деп санайды.

Латын және псевдо-латын шығу тегі

Бір теория бойынша, бұл термин 17 ғасырдың басында сиқыршылар сиқырлы формула ретінде қолданған жасанды латын тіліндегі сөз тіркесі – hax pax max Deus adimax-тың бұрмалануы. Тағы бір теория бойынша, бұл католиктердің Евхаристиялық литургиясының бұрмалануы немесе пародиасы, онда "Hoc est enim corpus meum" деген сөз тіркесі бар, яғни "Бұл – Менің денеме". Бұл түсінік кемінде 1694 жылға дейін англикандық прелат Джон Тиллотсонның болжамымен байланысты:

Бұл теорияны Нидерландыда "Hocus pocus" сөздері көбінесе "pilatus pas" деген қосымша сөздермен айтылатынымен растауға болады, және бұл Реформациядан кейінгі католиктердің транссубстанциацияның дәстүрлі ритуалының пародиасына негізделген деп есептеледі, бұл голланд тіліндегі "Hoc est corpus meum" және "Credo" сөздерінің бұрмалануы болып табылады, ол "Понтий Пилат астында ол зардап шегіп, жерленді" деген мағынаны білдіреді. Ұқсас түрде, Скандинавияда бұл фраза көбінесе "filiokus" сөзімен бірге қолданылады, бұл Никеялық сенімнің латын нұсқасынан алынған "filioque" терминінің бұрмалануы, яғни "және Ұлдан". "Filipokus" нұсқасы Ресейде, басым түрінде православиелік елде, сондай-ақ кейбір басқа посткеңестік мемлекеттерде жиі кездеседі. Сонымен қатар, орыс тіліндегі "сахналық әрекет" деген сөз – "fokus", "hocus pocus" сөзінен туындаған.

Сиқыршының аты

Басқалар оны фольклорлық скандинавиялық сиқыршы Охус Бохусқа жасалған шақыру деп санайды: Шарон Тернердің «Англосаксон тарихы» кітабында айтылғандай, олар солтүстіктің сиқыршысы және зұлым рухы Охус Бохустан тараған деп есептелген.