Кіріспе

Халық фольклорынан шыққан топ.

Баккайдерлер (Bokkenrijders, ) – Оңтүстік Голландия және Солтүстік-Шығыс Бельгия фольклорының бір бөлігі. Олар – әйелдер, олар шайтан берген қанатты ешкілердің арқасында аспанда ұшып, қарапайым халықты тонап, өлтіріп, шіркеу мүлкін талан-таражға салды. Баккайдерлерге қарсы сот процестері «қалыпты» қылмыстық іс жүргізуден өзгеше болды, себебі көп жағдайда «құдайсыз серт» қабылдау талап етілді («Мен Құдайдан бас тартып, шайтанға бағынуға ант етемін»). Олар жылына бір рет өздерінің қожайындарына, шайтанға, «Мок Хит» деген жерге баратын. 18-ғасырда ұрылар мен қылмыскерлер тобы Нидерландының оңтүстік бөлігіндегі Лимбург провинциясының тұрғындарын қорқыту үшін осы сенімді қабылдады. «Bokkenrijders» (ешкіден жүргізушілер) деген атты пайдаланып, осы қылмыстық топтар Лимбург және қазіргі Германияның бір бөлігін қамтитын аймақтарға шабуылдар жасады. Тонауларға жауап ретінде Лимбург қалалары өзін қорғау үшін бекіністер, мысалы, орларды салуды бастады, ал шаруашылықтар жабық төртбұрышты ғимараттар стилін дамыта бастады. Баккайдерлердің жасаған зұлматтылығы мен қатыгездігі үшін қарапайым халық олардан қорқып, жек көретін. Сенім бойынша, баккайдерлер кең аумақты тонау үшін аспан арқылы үлкен қашықтықтарға жылдам ұшып, таң атпай үйлеріне оралып, қылмыстарын жасыра алатын. Көбінесе баккайдерлер кішкентай ауылдарға, пасторларға, шіркеулерге және шалғайдағы шаруашылықтарға шабуыл жасады. Жүздеген баккайдер сотталып, өлім жазасына кесілді. Оккультизм мен сиқыршылықпен байланысты болғандықтан, билік көптеген әлеуетті кінәсіз ер адамдарды баккайдер деп айыптады, ал күдіктілердің көпшілігі азапталып, бастапқыда жасаған қылмыстарын мойындамаған қылмыстар үшін сотталды. Баккайдерлер қылмыскерлер де, шайтанмен келісім жасаған сиқыршылар да деп есептелді. Осы тұрғыдан алғанда, сиқыршылыққа қатысты сот процестерін және тонауға қатысты сот процестерін бөлек қарастыруға болмайды: айыптаулар әрқашан тонау мен сиқыршылықты қамтыды. Шамамен 1200 адам айыпталған, ал 1743 және 1796 жылдар аралығында кем дегенде 425-тен 468-ге дейін ер адам баккайдер болғаны үшін сотталған. Өлім саны 500-ден асуы мүмкін, себебі күдіктілердің кейбіреуі тергеу кезінде азаптаудан қайтыс болды.

Этимология

Ресми түрде, Bokkenrijders (букерлер) атауы алғаш рет 1774 жылы, сол кезде Оңтүстік Нидерландыға қарасты қаладағы "Веллен соты" кезінде қолданылды. Йохан ван Мюзен Вуттерс есімді шаруаның есігінің астына хат сығарып жіберді. Хатта Вуттерс ақша төлемесе, үйін өртеп жібереміз деген қорқыту жазылған. Ван Мюйесс өзін букерлердің мүшесі деп мәлімдеді және "Шайтан" сөзін үш ретке дейін қолданды. Веллен сотында Филип Мертенске қарсы, осыған ұқсас қорқыту хатын жазғандықтан, "букерлер" термині ашық түрде пайдаланылды.

Аңқыштар мен сиқыршылар

Бұл факт, buckriders сотталғаны және шайтанмен жасасқандары үшін қудаланғаны, ерте замана кезеңіндегі ведьмалық аңшылықтарға ұқсас. Тарихшылар осы buckrider аңшылықтарын басқа да «құдайсыз» деп есептелген адамдармен – еретиктер мен сиқыршылармен бірге қарастырады. Мұндай толыққанды сот процестері соңғы рет Лимбургте өтті. Лимбург – Еуропада осындай сенімсіздікке негізделген заңдық шектен шығулардың кеңінен орын алған соңғы аймақ болды. Сиқыршылар халық арасында кең таралған сенім болғанымен, сот жүйесінде де олар нақты құбылыс ретінде қарастырылды. Айыпталушылар қарақшылық айыптарымен қатар сиқыршылық жасады деп танылды және кінәлі деп табылған жағдайда көбінесе өлім жазасына кесілді. Нақты қарақшылыққа қанша адам қатысқаны және қанша адам кінәлі деп табылғаны белгісіз, бірақ олардың кеңінен тараған аймағы мен ұзақ уақыт аралығы көптеген кіші топтар болғанын көрсетеді. Бұл buckriders аспан арқылы жылдам және алыс қашықтықтарға ұшып, кең аумақта қарақшылық жасауға қабілетті деген сенімді күшейтті. Buckriders-ке қарсы соттар «қалыпты» қылмыстық іс жүргізуден өзгеше болды, себебі көптеген жағдайларда «құдайсыз ант» қабылдау талап етілді («Мен Құдайдан бас тартып, шайтанға ант етемін»). Осы дәстүрдегі buckriders-ке тән бұл дінсіз ант, Lands of Overmaas аймағында пайда болған (1743 жылы Nieuwstadt қаласындағы Хендрик Бекстің ісінде көрсетілгендей) және кейін Лоонға тарады. 18 ғасырда жеті buckrider соты өтті. Wellen Haspengouw ісінде бұл сот құжаттарында нақты жазылған. Көпшілік сұрақтарының бірі: «Сіз Мезаның арғы жағындағы buckriders деп аталатын топтың мүшесі емессіз бе?» Сондықтан адамдар buckriders туралы оларды осы мағынада өткізілген ірі ведьмалық соттардағы күдіктілер мен сотталғандар ретінде айтады. Сиқыршылыққа қатысты сот процестерін және қарақшылыққа қатысты сот процестерін осы тұрғыдан бөлек қарастыруға болмайды: айыптаулар әрқашан екеуін де қамтиды.

Шабуылдар мен шабуылшылар

Егер күдікті "Құдайды жоққа шығарамын" деп ант берген болса, онда "баққыштарға қарсы соттар" "жалпы қылмыскерлерге қарсы соттардан" ерекшеленетін. Бұл "ересейлік ант" деп аталатын нәрсе – баққыштар туралы мифтің стереотиптік бір бөлігі. Сотталғандар осы ант бергені және шайтанмен сөз байласып алғаны үшін айыпталғандықтан, мұны сиқыршылықты іздеудің кейінгі түрі деп санауға болады. Баққыштарды соттау осы кезеңнің өзінде де қатал болды. Сотталғандардың 90%-дан астамы өлім жазасына кесілді. Көптеген мойыс берулер азаптау арқылы немесе одан қорқудан туды. Баққыштарға қарсы соттардың жеті кезеңі болды. Біріншісі 1743 – 1745 жылдары, ал соңғысы 1793 – 1794 жылдары өтті.

Топ басшылары | Шабуыл аймағы | Сот (жыл) | Банда мүшелерінің саны | Сотталғандар | Айыпталғандар
---|---|---|---|---|---
Овермаас | 1. Матиас Понтс | Герцогенрат | Ньюштадт | 1743 – 1745 | 87 | 140
| 2. Де Гаверелль және Де Преез | Шиннен | Гелен | 1749 – 1751 | 31 | 45
| 3. Керкхофф ағайындылары (Балтазар Кирххоффс және Йозеф Кирххоффс) | Герцогенрат | Валькенбург | 1771 – 1776 | 230 | 450
Лоон | 4. Вортманс | Ван Мюйсен | Веллен | Хаспенгуо | 1774 – 1776 | 31 | 350
| 5. Филипп Мертенс және Хенрикус Хоубен | Офовен | Geistingen | Маасейк | 1785 – 1786 | 16 | 45
| 6. Ноллеке ван Геллен | Бри | Бохольт | Груйтроде | 1789 – 1791 | 23 | 60
| 7. Пелсерлер мен Болендер | Нероэтерен | Маасейк | 1793 – 1794 | 50 | 80

Белгілі болған байланысты өлімдер

Габриэль Брюль – 1743 жылдың 10 қыркүйегінде асылып өлім жазасына кесілді. Герлинг Дэниелс – 1751 жылдың 28 қаңтарында екі жарақатынан көз жұмды. Жозеф Кирххоффс – 1772 жылдың 11 мамырында асылып өлім жазасына кесілді. Жоаннс Арнольд ван де Валь ("Ноллеке ван Гелен") – 1789 жылдың 21 қыркүйегінде асылып өлім жазасына кесілді.

Мәдени маңызы

Лимбургте қазір букрайдерлер мәдени мұраның бір бөлігі ретінде қабылданады. 19 ғасырда романтизмнің ықпалымен, ситтард авторы Питер Экревиссе бастаған букрайдерлер туралы әңгімелер көбейді. 2015 жылға дейін осы тақырыпта 1300-ден астам туынды жарық көрді. Букрайдерлер туралы әңгімелерде қылмыс сиқыр және колдовствомен тығыз байланысты. Бұл танымал тақырыптар халық ертегілерінің алуан түрлі жинағын құрады, онда тақырып тарихи фактілерден көбірек алшақтады. Валкенбургте жыл сайын қазан айында түрлі шаралар өтетін букрайдер апталығы ұйымдастырылады, оның ішінде боккемерт (буқалар базары) және Witches' Kitchen – тонаушылардың тобын еске түсіретін орын. Жыл сайын Климменде букрайдерлер фестивалі өтеді. 1999 жылы Валкенбург қалалық әкімдігі болған және 18 ғасырда Валкенбургтегі букрайдерлер соттары өткен Музей Ланд ван Валькенбургтың қасбетіне көптеген кінәсіз айыпталушыларды еске алу үшін тақта орнатылды. Букрайдерлер Валкенбург фольклорында маңызды рөл атқарады. Мысалы, Гейль қаласының тұрғындары карнавал кезінде "бөк" (буқа) деп аталады. Ден-Хальдер қамалының саябағында тұрғындардың лақап атына сілтеме жасайтын, бандиттер тобына тікелей қатысы жоқ бұқаның қола мүсіні орнатылған. 2016 жылдың қазан айынан бастап Климменде 18 ғасырдың соңында бес жыл ішінде 60 адам өлім жазасына кесілген әділетсіздікті еске алу үшін ескерткіш орнатылды. Ландграф муниципалитеті Шесбергтің орталығында, Штайн, Синт-Жост, Гелен, Герцогенрат (Германия) және Маасейк, Веллен және Оверпельт (Бельгия) сияқты букрайдерлердің мүсіні орнатылған. Зардап шеккен аймақтағы бірнеше карнавалдық топтар букрайдерлердің есімімен аталады. Аңыз Де Эфтелинг ойын-сауық паркіндегі "Вилла Вольта" атты қорқыныш үйінің тақырыбы ретінде қолданылады. Бельгиялық металл тобы Ancient Rites 2015 жылы "Laguz" альбомын шығарды, онда "Von Gott Ontfernt (Bij Nacht En Ontij)" әні бар. Бұл әннің мазмұны букрайдерлер туралы және оларды сол кездегі діни және мемлекеттік билікке қарсы тұрған топ ретінде бейнелейді. 1917 жылы Фредерик ван Эден "Букрайдер немесе қаңқа" ("De Bokkenrijder of het Skelet") атты пьеса жазды. 1990 жылдары Голландия және Фламанд теледидарында "Букрайдерлер туралы аңыз" ("De Legende van de Bokkenrijders") жастар сериалы көрсетілді, онда Джин Бервуэц, Джост Принсен, Джон Ледди және Барто Браат түсті. Бұл сериал Тон ван Рейннің, әсіресе "Ontsnapt aan de Galg" (1986) кітабына негізделген. Композитор Роб Гоурхус букрайдерлер туралы әңгімелерге негізделген "Кінәсіз айыпталу" ("Innocent Condemned") музыкалық туындысын жазды. 1994 жылы Carboon тобы "De Bokkeriejers" альбомын шығарды, онда топ туралы 15 ән бар. Шинталердің "Bokkeriejersblood" (1997) әні – букрайдерлер туралы жазылған көптеген әндердің бірі. Бельгиялық Het Geluidshuis продюсерлік үйі 2016 жылы "De Bokrokker" аудио әңгімесін шығарды. Бұл пародида Бокрейктегі бір теміршінің букрайдерлерге қатысы жоқ екенін білмей қосылып, өлім мен қиратуды себуі туралы айтылады. Төмен бюджетті "Көпіршіктер" ("Zondebokken") фильмінде Маасейк режиссері Рокки Гриспен букрайдерлер эпизодын жандандырды. Фильмнің премьерасы 2023 жылдың 16 қарашасында Хассельтте өтті.