Кіріспе

Италиялық оккультист (1743–1795)

Джузеппе Балсамо (; француз тілінде көбінесе Джозеф Балсамо; 2 маусым 1743 – 26 тамыз 1795), граф Алессандро ди Кальястро деген атпен белгілі (/US//k//ɑː//l/'/j//ɔː//s//t//r//oʊ//, //k//æ//l// / ka(h)lYAWstroh, ), итальяндық оккультист болған. Кальястро – итальяндық авантюрист және өзін-өзі сиқыршы деп жариялаған адам. Ол Еуропаның патшалық сарайларындағы әйгілі тұлғаға айналып, телепатиялық емдеу, алхимия және болашақты болжу сияқты түрлі оккульттік өнерлерді меңгерді. Оның беделі қайтыс болғаннан кейін де көптеген ондаған жылдар бойы сақталды, бірақ ол шарлатан және жалғаншы ретінде қарастырыла бастады, бұл көзқарас 1833 жылы Томас Карлайлдың (1795–1881) қатыгез сын-ескертпесімен нығайтылды, ол оны "шамандардың ең жалғансы" деп атады. Кейінірек жазылған еңбектерде, мысалы, В. Р. Х. Троубриджтің (1866–1938) "Кальястро: сиқыр шеберінің сұлулығы мен қайғысы" (1910) атты кітабында оның абыройын қайта жаңғыртуға тырысты.

Шығу тегі

Кальястроның тарихы қамыт пен жалған ақпаратқа, сондай-ақ мистикаға толы. Оның нағыз кім екенін анықтауға күш-жігер жұмсалды, себебі ол Алмаз мойыншебі ісіне қатысы бар деген күдікпен тұтқындалды. Иоганн Вольфганг фон Гёте өзінің «Италия саяхаты» еңбегінде Кальястроның Джузеппе Балсамомен сәйкестігін Палермодан келген заңгер анықтағанын жазады. Заңгер ресми сұраныс бойынша Францияға тиісті құжаттардың көшірмелерін жіберген. Гёте 1787 жылдың сәуір айында заңгермен кездесіп, құжаттарды және Балсамоның шежіресін көрді: Балсамоның қарт атасы Маттео Мартеллоның екі қызы болды: Джузеппе Браконьериге үйленген Мария және Джузеппе Кальястроға үйленген Винченца. Мария мен Джузеппе Браконьеридің үш баласы болды: Маттео, Антония және Феличита, ол Пьетро Балсамоға үйленді (кітап сатушы Антонино Балсамоның ұлы, ол 44 жасында қайтыс болғанға дейін банкроттық жариялаған). Феличита мен Пьетро Балсамоның ұлы Джузеппе болды, ол үлкен әкесінің атымен крещениеден өтіп, соңынан оның тегін де қабылдады. Гёте Италияға саяхаттаған кезде Феличита Балсамо Палермода әлі тірі еді, ол оған және оның қызына барып қайтты. Гёте Кальястроның еврей тегінен екенін жазды, ал «Балсамо» есімі еврей Баал Шемінен шыққан болуы мүмкін (Кальястро өзінің Лондонның Баал Шемі – Хаим Фальк шәкірті екенін ашық айтқан). Алмаз мойыншебі ісі бойынша сотта Кальястро өзінің асыл текті христиан ата-анасынан туғанын, бірақ жетім қалғандықтан Мальта аралында тасталып қалғанын мәлімдеді. Ол бала кезінде Медина, Мекке және Каирге саяхаттағанын, ал Мальтаға оралғаннан кейін алхимия, каббала және магияны оқыған Мальтаның Әскери орденіне қабылданғанын айтты.

Ерте өмір

Джузеппе Балсамо Сицилиядағы Палермоның бұрынғы еврей кварталы болған Альбергерияда кедей отбасында дүниеге келді. Отбасының қиын қаржылық жағдайына қарамастан, оның әкесі мен туыстары жас Джузеппеге сапалы білім беруді қамтамасыз етті: оған жеке ұстаз сабақ берді, кейіннен ол Әулие Иоанн Құдайдың католик орденіне жаңадан кірген болып, кейіннен орденнен қуылды. Орденде жаңадан кірген кезінде Балсамо химияны, сондай-ақ түрлі рухани рәсімдерді үйренді. 1764 жылы, жиырма бір жасында ол бай алтын шебер Винченцо Мараноны Пеллегрино тауында бірнеше ғасыр бұрын көмілген құпия қазына бар екендігіне көндірді. Марано жас жігіттің оккультизм білімі, екеуін қазынаны қорғап тұрған сиқырлы жандардан сақтайды деп ойлады. Алайда, Пеллегрино тауына экспедицияға дайындалу кезінде Балсамо Маранодан жетпіс күміс монета сұрады. Екі жігіт аталған қазынаны қазуға келгенде, Балсамо Мараноға шабуыл жасады, оны қансыратып, балаға не болғанын түсінбей қалдырды – оның ойынша, оған жасалған шабуыл джиннің ісі болған. Келесі күні Марано Персиата (кейін Конте ди Кальястро аталған) көшесіндегі Балсамоның үйіне барды, онда жас жігіт қаладан кетіп қалғанын білді. Балсамо (екі серігімен бірге) Мессина қаласына қашып кетті. 1765-66 жылдары Балсамо Мальта аралына жетіп, Мальтаның Әскери орденінің көмекшісі (донато) және білікті фармацевт болды.

Саяхат

1768 жылдың басында Балсамо Римге кетіп, онда кардинал Орсинидің хатшысы болып жұмысқа орналасты. Бірақ бұл жұмыс Балсамоға қызықсыз болып көрінді, сондықтан ол көп ұзамай қос өмір сүре бастады: «Мысырлық» сиырлы бейнелер мен тақтайшаға жабыстырылып, суреттерге айналдырылған гравюраларды сатты. Осы кезеңде ол көптеген сицилиялық эмигранттар мен бұрын сотталғандардың бірі арқылы Лоренца Серафина Феличианимен (шамамен 8 сәуір 1751 – 1794) танысты, оны Серафина деп атады және 1768 жылы үйленді. Жұбайлар Лоренцаның ата-анасы мен бауырымен бірге Виколо дель Криптеге, Пеллегрини көшесіне жақын жерге көшіп барды. Олар бірге Лондонға сапар шекті, онда Балсамо, әртүрлі псевдонимдер мен өзіне берген лақаптарды қолданып, ақырында «Граф Алессандро ди Кальястро» атымен танылды, және граф де Сен-Жерменмен кездесті дегенді айтады. Кальястро Еуропаны, әсіресе Курляндияны, Ресейді, Польшаны, Германияны және кейін Францияны аралап сапарлады. Оның даңқы соншалықты өсті, тіпті Парижге келген Бенджамин Франклинге оны дәрігер ретінде ұсынды. 1777 жылдың 12 сәуірінде «Жозеф Кальястро» Лондонның Сохо ауданындағы Gerrard Street көшесіндегі Espérance Lodge No. 289 ложасына масон ретінде қабылданды. 1777 жылдың желтоқсанында Кальястро мен Серафина Лондоннан материкке кетіп, Германияның әртүрлі штаттары арқылы саяхаттап, Кальястроның «Мысыр масондығына» жанданушыларды іздеп, қатаң сақтау рәсімі ложаларын аралады. 1779 жылдың ақпанында Кальястро Митауға (қазіргі Латвия) сапар шекті, онда ол ақын Элиза фон дер Реккемен танысты. 1780 жылдың қыркүйегінде Санкт-Петербургте Ресей патшайымы Екатерина Ұлының қамқорлығын ала алмағаннан кейін, Кальястролар сол кезде Францияға қарасты Страсбургке бет бұрды. 1784 жылдың қазанында Кальястролар Лионға сапарлады. 1784 жылдың 24 желтоқсанында олар Лиондағы Египет масондық рәсіміне сәйкес La Sagesse Triomphante ана ложасын құрды. 1785 жылдың қаңтарында Кальястро және оның әйелі кардинал Роханның шақыруымен Парижге барды.

Алмаз алқа туралы оқиға

Кальястро Мари Антуанетта мен кардинал принц Луи де Рохан қатысқан Алмаз алқа ісінде қудаланды және тоғыз ай бойы Бастилияда қамалды, бірақ оны іске қатыстыратын ешқандай дәлел табылған жоқ, соның салдарынан ақталды. Дегенмен, Людовик XVI-ның бұйрығымен Франциядан қуылды және Англияға кетті. Онда француз эмигранты Тевено де Моранде оны Джузеппе Балсамо деп айыптады, бірақ ол ағылшын халқына жазған ашық хатында мұны жоққа шығарды, нәтижесінде Моранде қайтарып алуға және кешірім сұрауға мәжбүр болды.

Басқыншылық, түрмеге қамау және өлім

Кальйостро Англиядан Римге сапар шегіп, онда Инквизицияның тыңшылары екені белгілі болған екі адаммен кездесті. Кейбір мәліметтерде оның әйелі оны алғашқыда Инквизицияға жақын кісілерге сатқандығы айтылады. 1789 жылдың 27 желтоқсанында ол Римде масондық ложа құруға тырысқаны үшін тұтқындалып, Сант-Анжело бекінісінде қамауға алынды. Ол сотталып, бастапқыда өлім жазасына кесілді, бірақ жазасы кейіннен Сан-Лео бекінісінде өмір бойына түрмеге отыруға ауыстырылды, сол жерде 1795 жылдың 26 тамызында қайтыс болды.

Мұра

Португалиялық автор Камило Кастело Бранко Бальсамоға Египеттік масондық ритуалын құру және Еуропа бойынша ложалар ашып, қоғамға әйелдерді қабылдау арқылы масондық таратудағы қарқынды жұмыстың арқасында еңбегі сіңгенін айтады. "Мысырлық масондық" идеясы Италияда 1813 жылы үш еврей Бедарриде бауырлар құрған Мисраим ритуалымен және Францияда 1838 жылы Жак Этьен Марконис де Негре құрған Мемфис ритуалымен сақталды; олар 1881 жылы Джузеппе Гарибальди басшылығымен Мемфис-Мисраимнің Ежелгі және Бастапқы ритуалы ретінде біріктірілді. Кальйостро – керемет жалған жасаушы. Жакомо Казанова өзінің өмірбаянында Кальйостроның Казанованың хатын жалғандап шығара алғанын, тіпті оны түсінбесе де, баяндаған. Оккульттік тарихшы Льюис Спенс Кальйостро туралы жазбасында алаяқ өзінің қол жеткізген байлығын континенттегі босандыру ауруханалары мен жетімдер үйлерінің желісін құруға және қаржыландыруға пайдаланғанын айтады. Ол Римге бағытталған тақдырсыз саяхатында өзімен бірге "Ең қасиетті Тринософия" сияқты алхимиялық қолжазбаны алып жүрді, және оны өзі жазған деген болжам бар. Оккультист Алистер Кроули Кальйостроның өзінің бұрынғы түрімдерінің бірі болғанына сенді.

Драмалық

Екатерина Ұлы Кальястроны оған ұқсас кейіпкерлер арқылы пародиялаған екі шағын пьеса жазды. Иоганн Вольфганг Гёте Кальястроның өміріне негізделген, сондай-ақ "Алмаз ісіне" сілтеме жасайтын "Ұлы Копта" ("Der Groß Coptha") комедиясын жазды, ол 1791 жылы жарық көрді. Латвия драматургы Мартиньш Зиверц 1967 жылы "Кальястро Вильцеде" ("Kaļostro Vilcē") пьесасын жазды.

Комикстер

The Phantom комикс кітабында (осы аттас комикс жолағына негізделген) Кальястро 1988 жылы Норман Воркер жазған және Карлос Круз салған "Кальястроның құпиясы" әңгімесінде кейіпкер ретінде пайда болады. 1946 жылы жарық көрген үшінші "Бұтқырлық кішкентай" комикс кітабында Кальястроның қайта тірілген рухы бейнеленген. DC Comics әлемінде Кальястро өлмейтін (JLA Annual 2), Леонардо да Винчидің ұрпағы, сондай-ақ Затара мен Затаннаның атасы деп сипатталады (Secret Origins 27). Marvel Comics комикс кітаптарындағы "Дракуланың қабірі" және "Дракула тірі" шығармаларында Кальястро Дракуланың жиі кездесетін жауы. "Розен Мейден" мангасында граф Кальястро – аңызға айналған қуыршақ жасаушы Розеннің көптеген псевдонимдерінің бірі. Ол түрмеде ағаш қашап отырғаны көрсетілген. Ол Тодд Макфарлейннің "Spawn" комиксінің кейіпкері. Оны серияға жазушы Нил Гейман енгізді. Мұнда Коглиостро бұрын тозақтың туындысы болған, Малеболгия деген демонға адал болған. Алхимия мен сиқыр арқылы қарғыстан арылған ол, серия бойында Spawn-ға солай істеуге үйретеді.

Бейне ойындар

Кальястро – жапондық Granblue Fantasy мобильді ойынында ойналатын кейіпкер. Payday 2 Overkill және Starbreeze студияларында Кальястроның қолжазбасы маңызды сюжеттік элемент ретінде пайда болады және құпия қоғамдар, өлместік және нефилимдерге байланысты ойын ішінде терең жұмбақты ашады. Кальястро – Spiders компаниясының Steelrising видео ойынындағы жаман кейіпкер. Оның сиқырға және дәстүрлі емес медицинаға құштарлығы көрсетіледі; мысалы, бір сахнада ол маятник көмегімен гипноз жасайды. Кальястро Fate/Grand Order ойынында Pretender класындағы қызметші ретінде бейнеленеді.

Музыка

Ол 1794 жылы 12 композитордың бірлескен жұмысы «Le congrès des rois» операсында басты кейіпкер ретінде көрінеді. Француз композиторы Виктор Дурлен (1780–1864) «Кальястро, немесе Жарықтанғандар» операсының алғашқы актісін жазды, ол 27 қарашада 1810 жылы тұңғыш рет қойылды. Екінші және үшінші актілерді Антон Рейха (1770–1836) жазды. Ирландиялық композитор Уильям Майкл Рук (1794–1847) «Кальястро» атты орындалмаған шығармасын жазды. Адольф Адам «Кальястро» комедиялық операсын жазды, оның премьерасы 1844 жылы 10 ақпанда өтті. Альберт Лорцинг 1850 жылы үш актілі «Кальястро» комедиялық операсының либреттосын жазды, бірақ оған ешқандай музыка жазған жоқ. Иоганн Штраус (ұлы) 1875 жылы «Венадағы Кальястро» (Cagliostro in Vienna) опереттасын жазды. Француз композиторы Клод Террас (1867–1923) 1904 жылы тұңғыш рет қойылған «Ле Кальястро» шығармасын жазды. Польшалық композитор Ян Маклакевич (1899–1954) 1938 жылы тұңғыш рет қойылған үш сахналық «Кальястро в Варшаве» балетін жазды. Румын композиторы Янку Думитреску (1944–) 1975 жылы хор, флейта және соққы аспаптары үшін «Кальястроның айнасы» атты шығармасын жазды. Америка композиторы Джон Зорн (1953–) 2015 жылы соло альт үшін «Кальястро» шығармасын жазды. Орындаушы барлық төрт ішектің үстінен бір мезгілде ойнау үшін оң қолында екі скрипка садағын пайдаланады. Итальян композиторы Ильдебрандо Пиццеттидің (1880–1968) «Кальястро» операсы 1952 жылы итальян радиосында және 1953 жылы 24 қаңтарда «Ла Скала» театрында қойылды. Микаэль Таривердиев 1983 жылы «Граф Кальястро» комикалық операсын жазды.