Кіріспе

Француз жазушысы және патшайымның күтімшісі Маргарита Жанна Кордье де Лаунай, барон де Сталь (30 тамыз 1684 – 15 маусым 1750) – француз жазушысы.

Өмір

Де Лаунай Парижде дүниеге келді. Оның әкесі Кордье есімді суретші болған. Ол анасын тастап кеткендей, содан кейін анасы қызметін қайта бастап, қызы қабылдаған де Лаунай тегін алған. Ол Эвредегі монастырда тәрбиеленді, онда Максимдердің авторы Франсуа де Ла Рошфуконың әпкесі мадам де Ла Рошфуко басшылық етті. Ол жерде ол Грье ханыммен жақын болды, ол Руандағы Сент-Луи монастырының аббатиссасы болып тағайындалғанда, досын өзімен бірге алып кетті. Мле де Лаунай 1710 жылға дейін ең жоғары құрметпен өмір сүрді және өзінің кішкентай сарайын ұстады, онда Фонтенельдің досы Брунель, сиер де ла Рей және аббат Верто болды. Ол өзінің алғашқы махаббатын, өзімен бірге келген досының ағасы маркиз де Силлиге арнап сипаттайды. Оның сезіміне жауап келмеді, бірақ ол оған хат жазысып, кеңесші рөлін атқарды. Оның қамқоршысы мэм де Грье қайтыс болғаннан кейін, кедейлік оны Шей де Сюдегі Мэн герцогинясының үйіне қызметші болып кіруге мәжбүр етті. Оның әдеби таланты герцогиняның әдеби сарайында тез көзге түсті және оған басқа достықтармен қатар, аббат Шаульедің біршама жағымсыз қызығушылығын әкелді. Герцогиняның күмәнді билігі, оның қызметшісіне аздап қызғанышпен қарағаны айтылады. Алайда герцогиняның билеушіл және ерсілі мінезі туралы жеткілікті мәлімет бар, сондықтан оның қызметі ұнамды болмауы мүмкін. Мле де Лаунай герцогиняның үлкен сеніміне ие болды және штаттар генерал-губернаторларының кездесуін талап еткен «Mémoire des princes légitimes» құрастыруға үлкен үлес қосты. Ол Франция королі Людовик XV регенті Орлеан герцогы Филипп II-ге қарсы Джулио Альберонидің Селамар қастандығына қатысты және 1718 жылы Бастилияға жіберілді, онда екі жыл тұрды. Алайда, тіпті онда да ол, әдемі болмаса да, жеңіске жетті. Оның түрмедегі әріптесі де Менильге деген махаббаты және оның күзетшісі де Мазонружға деген құштарлығы туралы әңгімелері әділ түрде танымал. Ол бостандыққа шыққаннан кейін герцогиняның қызметіне оралды, ол оның ісінде көрсеткен ерлікке жақын адалдығы үшін ешқандай ризашылық білдірмеді. Ол жоғарылау алмады және әлі де қызметшінің машақатты міндеттерін атқаруға мәжбүр болды. Ол өзінен де әйгілі әйелінің жесірі Андре Дасьеден бас тартты және 1735 жылы, елуден асып, барон де Стальге үйленді. Оның өз орнына деген қанағатсыздығы соншалықты айқын болды, сондықтан герцогиня өзінің қызметтерін жоғалтудан қорқып, Мле Делаunay жоғарылауға мүмкіндік беретін дәрежеге ие болу үшін некеге тұруды ұйымдастырды. Осылайша ол үйдің мүшесі болып қалды. Осы кезде ол мэм дю Деффанмен дос болып, хат алмасты. Ол Генневильерде қайтыс болды.

Шығармалары

Оның "Естеліктері" шамамен бес жылдан кейін жарық көрді және 17-18 ғасырлардағы естеліктер жинақтарында, жеке-жеке де, жинақтарда да жиі қайта басылды. Автор стилі мен мінезі жағынан ол екеуіне де жақын болды. Ол Севинье ханым мен оның замандастарының ашықтығы мен тартымды әуесқойлығын мүлтіксіз бейнелейді, бірақ бұл кейінгі дәуірдің сезімталдығымен біршама араласады. Ол өзінің жағдайының қиындықтарын және оларды қабылдауын асыра көрсетпегендігі күмәнді. Ол иллюзиясыздықпен 18 ғасырдың баласы еді. Сент-Бев "Естеліктерін" қараша айындағы ағаштардың көлеңкесінде, күздің соңында оқудың ең қолайлы уақыт екенін айтады, бірақ оның кітабы өте қызықты әрі пайдалы. Сю сотының қызық оқиғалары осы сияқты басқа ешбір қоғамда осылай бейнеленбеген. Сент-Бевтің айтуынша, "осы көңілді әңгімелеу өнерінде" Мадам де Сталь классикалық стильде жазады. "Естеліктерінен" басқа, Мадам де Сталь Сю сотында қойылған екі тамаша қысқа комедия және бірнеше хаттар қалдырды. Оларға жауаптар кейбір жағдайларда сақталған, сондай-ақ замандастарының айтуынша, автор өзінің әдемілігін асыра көрсетпеген. Оның "Естеліктерін" Селина Батерст (1877) және Кора Х. Белл (1892) аударған. М. де Лескурдың "Естеліктерінің" (1877) басылымын қараңыз.