Кіріспе

Кеңес Одағының жоғарғы әскери атағы – Кеңес Одағының маршалы (Маршал Советского Союза, ) – Кеңес Одағының екінші жоғары әскери шені. Иосиф Сталин Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін маршалдың формасын және таңбаларын таққан. Кеңес Одағының маршалы шені 1935 жылы құрылып, 1991 жылы Кеңес Одағы тарағанда жойылды. Осы шенді 41 адам алған. Оған тең теңіз шені 1955 жылға дейін флот адмиралы, ал 1955 жылдан бастап Кеңес Одағының флот адмиралы болды.

Ренгінің тарихы

Кеңес Одағының маршалы әскери атағы 1935 жылғы 22 қыркүйекте Кеңес үкіметінің, Халық комиссарлары Кеңесінің (Совнарком) қаулысымен орнатылды. 20 қарашада атақ бес адамға берілді: Қорғаныс халық комиссары және қарт большевик Климент Ворошилов, Қызыл Армия Бас штабының бастығы Александр Егоров және үш аға командир – Василий Блюхер, Семен Будённый және Михаил Тухачевский. Олардың ішінде Блюхер, Тухачевский және Егоров 1937–1938 жылдардағы Сталиннің Ұлы тазалауы кезінде атылды. 1940 жылғы 7 мамырда үш жаңа маршал тағайындалды: жаңа халық комиссары Семен Тимошенко, Борис Шапошников және Григорий Кулик. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Кулик өкінішке орай қабілетсіздігі үшін қызметтен алынды, ал Кеңес Одағының маршалы атағы лайықты түрде оны иеленген бірқатар әскери командирлерге берілді. Олардың қатарында Георгий Жуков, Иван Конев және Константин Рокоссовский болды. 1943 жылы Сталиннің өзі Кеңес Одағының маршалы болды, ал 1945 жылы оған барлау және полиция басшысы Лаврентий Берия қосылды. Бұл әскери емес маршалдарға 1947 жылы саясаткер Николай Булганин қосылды. Соғыстан кейінгі тазалау кезінде екі маршал жазаланды: Кулик 1950 жылы және Берия 1953 жылы, Сталиннің қайтысынан кейін. Содан кейін атақ тек кәсіби әскерилерге берілді, 1976 жылы өзін маршал етіп тағайындаған Леонид Брежневті және қару-жарақ өнеркәсібінде танымал болған, 1976 жылғы шілдеде Қорғаныс министрі болып тағайындалған Дмитрий Устиновті есептемегенде. Соңғы Кеңес Одағының маршалы 1990 жылы тағайындалған Дмитрий Язов болды, ол 1991 жылы Михаил Горбачевке қарсы сәтсіз төңкерістен кейін түрмеге қамалды. Маршал Сергей Ахромеев 1991 жылы Кеңес Одағы құлаған кезде өз-өзіне қол жұмсады. Маршалдар үш буынға бөлінді. Ресей Азамат соғысы кезінде танымал болғандар. Бұл 1937–1938 жылдары тазаланғандар (Блюхер, Тухачевский және Егоров) және Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы жылдарында жоғары лауазымдарды иеленгендер (Будённый, Кулик, Шапошников, Тимошенко және Ворошилов) болды. Соңғылардың барлығы, Шапошников пен Тимошенкодан басқа, заманауи соғысқа сай келмейтінін көрсетті және командирлік лауазымдардан алынды. Екінші дүниежүзілік соғыста танымал болған және соғыс соңында жоғары лауазымдарға ие болғандар. Олардың қатарында Жуков, Василевский, Конев, Рокоссовский, Малиновский, Толбухин, Говоров және Мерецков болды. "Қышқы соғыс" кезінде жоғары басшылықты иеленгендер. Олардың барлығы Екінші дүниежүзілік соғыста офицерлер болған, бірақ олардың жоғары лауазымдары Варшава шартында немесе Кеңес Қорғаныс министрлері ретінде атқарды. Олардың қатарында Соколовский, Гречко, Якубовский, Куликов, Огарков, Ахромеев және Язов болды. Үшінші санаттағы маршалдардың барлығы Екінші дүниежүзілік соғыста офицер болған, тек Устиновты қоспағанда, ол қару-жарақ жөніндегі халық комиссары болған. Соғыс аяқталғанда 20 жастағы Язов та взвод командирі болған. Брежнев кәсіби әскери болмаған, бірақ соғыста саяси комиссар болып тағайындалды. 35 маршалдың көп бөлігі орыс текті болды. Тимошенко (Тимошенко), Кулик (Кулик), Гречко (Гречко), Еременко (Еременко), Москаленко, Батицкий (Батицкий) және Кошевой (Кошевой) украин текті, ал Соколовский (Сакаловский) және Якубовский (Якубовский) белорус текті болды. Рокоссовский (Рокоссовский) Польшадағы конгресс отбасында дүниеге келген, ал Малиновский (Малиновский) Одессада (қазіргі Украина) поляк әкесінен туған. Тухачевскийдің де поляк түбі болған. Баграмян (Баграмян) – жалғыз армян текті маршал. Атақ 1991 жылғы желтоқсанда Кеңес Одағының тарауымен жойылды. Ол жаңа Ресейде Ресей Федерациясының маршалы атағымен алмастырылды, оны тек бір адам – 1997 жылдан 2001 жылға дейін Ресей қорғаныс министрі болған маршал Игорь Сергеев иеленді. 2020 жылы маршал Язов қайтыс болғаннан кейін Кеңес Одағының маршалдарының арасында тірі қалған жоқ.

Кеңес Одағының маршалдарының тізімі

+ Кеңес Одағының маршалдары тізімі № (нөмірі) Аты-жөні Суреті Шығынының күні Лауазымдары Орталық комитет мүшесі Хатшылық мүшесі Саяси бюро мүшесі Жылдар Қосымша мәліметтер 1 Климент Ворошилов 20 қараша 1935 жыл Қорғаныс халық комиссары, 1934–1940 жж. Халық комиссарлар кеңесі төрағасының орынбасары, 1940–1946 жж. 1941 ж. Солтүстік-Батыс бағытының бас қолбасшысы. Ленинград майданының қолбасшысы, 1941 жыл. Жоғарғы Кеңес Президиумының төрағасы, 1953–1960 жж. 34 (1881–1969) Әскери және теңіз істері жөніндегі халық комиссары, 1925–1934 жж. 1956 және 1968 жылдары Кеңес Одағының Батыры атағын алды; 1960 жылы Социалистік Еңбек Ері атағын алды. 2 Семен Будённый 20 қараша 1935 жыл Қызыл Армияның кавалерия инспекторы, 1923–1937 жж. 1937–1939 жж. Мәскеу әскери округінің қолбасшысы. 1939–1940 жж. Қорғаныс жөніндегі халық комиссарының орынбасары. 1940–1941 жж. Қорғаныс жөніндегі халық комиссарының бірінші орынбасары. 1941 ж. Оңтүстік-Батыс бағытының бас қолбасшысы. 1941 ж. Резервтік майданның қолбасшысы. 1942 ж. Солтүстік Кавказ бағытының бас қолбасшысы. 1942 ж. Солтүстік Кавказ майданының қолбасшысы. 1943–1945 жж. Қызыл Армияның кавалерия инспекторы. 1945–1954 жж. Ауыл шаруашылығы және азық-түлік министрінің орынбасары. 1953–1954 жж. Кеңес Армиясының кавалерия инспекторы. 19 (1883–1973) 1954 ж. зейнетке шықты. 1958, 1963 және 1968 жылдары Кеңес Одағының Батыры атанды. 3 Александр Егоров 20 қараша 1935 жыл Қорғаныс жөніндегі халық комиссарының орынбасары/Бас штаб бастығы, 1935–1937 жж. 1937–1938 жж. Транскавказ әскери округінің қолбасшысы. 3 (1883–1939) 1938 ж. атағынан айырылды. Өлімнен кейін ақталу алды. 4 Василий Блюхер 20 қараша 1935 жыл 1935–1938 жж. Арнайы Қызыл Тулы Еңкей Шығыс армиясының қолбасшысы. 1938 ж. Қиыр Шығыс майданының қолбасшысы. 3 (1889–1938) 1939 ж. ретроспективті түрде атағынан айырылды. Өлімнен кейін ақталу алды. 5 Михаил Тухачевский 20 қараша 1935 жыл Қызыл Армияның технология және қару-жарақ басшысы/Соғыс жөніндегі халық комиссарының орынбасары, 1931–1936 жж. 1936–1937 жж. Қорғаныс жөніндегі халық комиссарының бірінші орынбасары/әскери оқыту инспекторы. 1937 ж. Волга әскери округінің қолбасшысы. 2 (1893–1937) 1937 ж. атағынан айырылды. Өлімнен кейін ақталу алды. 6 Семен Тимошенко 7 мамыр 1940 жыл 1940–1941 жж. Қорғаныс халық комиссары. 1941 ж. Қорғаныс халық комиссары/Кеңес Қарулы Күштерінің Ставка төрағасы. 1941 ж. Батыс майданының қолбасшысы. 1941 ж. Оңтүстік-Батыс бағытының бас қолбасшысы. 1942 ж. Сталинград майданының қолбасшысы. 1942 ж. Оңтүстік-Батыс майданының қолбасшысы. 1942–1943 жж. Солтүстік-Батыс майданының қолбасшысы. 1943–1945 жж. Жоғары бас қолбасшылықтың Ставка төрағасы. 1946 ж. Баранович әскери округінің қолбасшысы. 1946 ж. Белоруссия әскери округінің қолбасшысы. 1946–1949 жж. Оңтүстік Орал әскери округінің қолбасшысы. 1949–1960 жж. Белоруссия әскери округінің қолбасшысы. 20 (1895–1970) 1960 ж. Бас инспекторлар тобына тағайындалды. 1961–1970 жж. Соғыс ардагерлері жөніндегі мемлекеттік комитеттің төрағасы. 1940 және 1965 жылдары Кеңес Одағының Батыры атағын алды; 1945 ж. Жеңіс орденімен марапатталды. 7 Борис Шапошников 7 мамыр 1940 жыл 1937–1940 жж. Бас штаб бастығы. 1941–1942 жж. Қорғаныс жөніндегі халық комиссарының орынбасары/Бас штаб бастығы. 1942–1943 жж. Қорғаныс жөніндегі халық комиссарының орынбасары. 1943–1945 жж. Климент Е. Ворошилов атындағы Жоғары әскери академиясының командирі. 5 (1882–1945) Қызметте қайтыс болды. 8 Григорий Кулик 7 мамыр 1940 жыл 1937–1941 жж. Қызыл Армияның Бас артиллерия басқармасының бастығы. 1939–1941 жж. Бас штабтың бас орынбасары. 1939–1942 жж. Қорғаныс жөніндегі халық комиссарының орынбасары. 1941–1942 жж. Қырым майданында Ставка өкілі. 1941 ж. Қызыл Армияның негізгі оқу-жаттығу басқармасының бастығы. 1941 ж. 54-ші армияның қолбасшысы. 2 (1890–1950) 1942 ж. төмендетілді. 1940 ж. Кеңес Одағының Батыры атағын алды (1942 ж. күшін жойды). Өлімнен кейін ақталу алды. 9 Георгий Жуков 18 қаңтар 1943 жыл 1942–1944 жж. Қорғаныс жөніндегі халық комиссарының орынбасары/Кеңес Қарулы Күштерінің бас қолбасшысының орынбасары. 1944 ж. 1-Украина майданының қолбасшысы. 1944–1945 жж. 1-Белоруссия майданының қолбасшысы. 1945 ж. Германиядағы Кеңес оккупациялық күштерінің тобының бас қолбасшысы. 1945–1946 жж. Германиядағы Кеңес әскери басқармасының әскери губернаторы / Германиядағы Кеңес оккупациялық күштер тобының бас қолбасшысы. 1946 ж. Қарулы Күштер вице-министрі/Кеңес жер сілкінісінің бас қолбасшысы. 1946–1948 жж. Одесса әскери округінің қолбасшысы. 1948–1953 жж. Орал әскери округінің қолбасшысы. 1953–1955 жж. Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары. 1955–1957 жж. Қорғаныс министрі. 14 (1896–1974) 1957 ж. қорғаныс министрі қызметінен босатылды. 1941 ж. Бас штабтың бас... 10 Александр Василевский 16 ақпан 1943 жыл 1942–1945 жж. Қорғаныс жөніндегі халық комиссарының орынбасары/Бас штаб бастығы. 1945 ж. Бас штаб бастығы. 1945–1946 жж. Қиыр Шығыс бас қолбасшысы. 1946–1948 жж. Бас штаб бастығы. 1949–1950 жж. Қарулы Күштер министрі. 1950–1953 жж. Соғыс министрі. 1953–1956 жж. Қорғаныс министрінің орынбасары. 1956–1957 жж. Әскери ғылым жөніндегі Қорғаныс министрінің орынбасары. 16 (1895–1977) 1959 ж. Бас инспекторлар тобына тағайындалды. 1944 және 1945 жылдары Кеңес Одағының Батыры атағын алды; 1944 және 1945 жылдары Жеңіс орденімен марапатталды. 11 Иосиф Сталин 6 наурыз 1943 жыл Бүкіл Одақтық Коммунистік партиясы Орталық Комитетінің Бас хатшысы, 1922–1952 жж. Халық комиссарлар кеңесінің төрағасы, 1941–1946 жж. Министрлер Кеңесінің төрағасы, 1946–1953 жж. Кеңес Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы, 1941–1953 жж. Мемлекеттік қорғаныс комитетінің төрағасы, 1941–1945 жж. Қорғаныс халық комиссары, 1941–1946 жж. Қарулы Күштер халық комиссары, 1946 ж. Қарулы Күштер министрі, 1946–1947 жж. 10 (1878–1953) Қызметте қайтыс болды. 1945 ж. 27 маусымда генерал-фельдмаршал атағына көтерілді. 1945 ж. Кеңес Одағының Батыры атағын алды; 1939 ж. Социалистік Еңбек Ері атағын алды; 1944 ж. Жеңіс орденімен марапатталды. 12 Иван Конев 20 ақпан 1944 жыл 1943–1944 жж. 2-Украина майданының қолбасшысы. 1944–1945 жж. 1-Украина майданының қолбасшысы. 1945–1946 жж. Германиядағы Кеңес оккупациялық күштерінің командирі/Австриядағы Одақтас жоғары комиссары. 1946–1950 жж. Қарулы Күштер вице-министрі/Кеңес жер сілкінісінің бас қолбасшысы. 1950–1951 жж. Кеңес жер сілкінісінің бас инспекторы. 1951–1955 жж. Карпат әскери округінің қолбасшысы. 1955–1960 жж. Бірінші Қорғаныс министрінің орынбасары/Варшава шарты ұйымының біріктірілген қарулы күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы. 1961–1962 жж. Германиядағы Кеңес күштері тобының бас қолбасшысы. 18 (1897–1973) 1962 ж. Бас инспекторлар тобына тағайындалды. 1944 және 1945 жылдары Кеңес Одағының Батыры атағын алды; 1945 ж. Жеңіс орденімен марапатталды. 13 Леонид Говоров 18 маусым 1944 жыл 1942–1945 жж. Ленинград майданының қолбасшысы. 1945–1946 жж. Ленинград әскери округінің қолбасшысы. 1946–1948 жж. Кеңес жер сілкінісінің бас инспекторы. 1948–1952 жж. Ұлттық әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы. 1952–1954 жж. Соғыс министрінің орынбасары/Ұлттық әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы. 1954–1955 жж. Қорғаныс министрінің орынбасары/Кеңес әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы. 11 (1897–1955) Қызметте қайтыс болды. 1945 ж. Кеңес Одағының Батыры атағын алды; 1945 ж. Жеңіс орденімен марапатталды. 14 Константин Рокоссовский 29 маусым 1944 жыл 1943–1944 жж. 1-Белоруссия майданының қолбасшысы. 1944–1945 жж. 2-Белоруссия майданының қолбасшысы. 1945–1949 жж. Солтүстік күштерінің тобының командирі. 1949–1952 жж. Польша Халық Республикасының ұлттық қорғаныс министрі. 1952–1957 жж. Польша Халық Республикасы Министрлер Кеңесінің төрағасының орынбасары. 1957–1958 жж. Қорғаныс министрінің орынбасары/Транскавказ әскери округінің командирі. 1958–1962 жж. Қорғаныс министрінің орынбасары/Қорғаныс министрлігінің бас инспекторы. 18 (1896–1968) 1962 ж. зейнетке шықты. 1944 және 1945 жылдары Кеңес Одағының Батыры атағын алды; 1945 ж. Жеңіс орденімен марапатталды. 1949 ж. Польша маршалы атанды. 1962–1968 жж. 22-23-ші Орталық комитет мүшесі. 15 Родион Малиновский 10 қыркүйек 1944 жыл 1944–1945 жж. 2-Украина майданының қолбасшысы. 1944–1947 жж. Венгриядағы Одақтас комиссиясының басшысы. 1945 ж. Трансбайкал майданының қолбасшысы. 1945–1947 жж. Трансбайкал-Амур әскери округінің қолбасшысы. 1947–1953 жж. Кеңес Шығыс алыс жоғары бас қолбасшысы. 1953 ж. Шығыс...