Кіріспе

Қарулы күштердегі жоғары шен Бригад генералы немесе бригада генералы – көптеген елдерде қолданылатын әскери шен. Бұл шен әдетте полковниктен жоғары, ал генерал-майор немесе дивизия генералынан төмен болады. Далалық басқаруға тағайындалғанда, бригад генералы әдетте шамамен 4000 сарбаздан тұратын бригадаға (екі полк) немесе (төрт батальонға) қолбасшылық етеді.

Бригад генерал

Бригад генерал (бригад. ген.) – көптеген елдерде қолданылатын әскери шен. Бұл шеннің тамыры Еуропаның ежелгі әскери жүйесіне дейін жетеді. Кейбір елдерде бұл ең төменгі генерал шені, әдетте полковник пен генерал-майор арасында орналасады. Далалық басқаруға тағайындалғанда, бригад генерал көбінесе шамамен 4000 әскерден (төрт батальон) тұратын бригадаға басшылық етеді. Кейбір елдерде бұл шен "бригадир" деп аталады, ол шенді қолданатын елдердің қарулы күштерінде бригад генералына тең келеді. Бұл шеннің тарихы Еуропа елдерінің әскерлеріне дейін жетеді, онда "бригад генерал" немесе жай ғана "бригадир" майданда бригадаға басшылық ететін. 20 ғасырдың басында британдық және Ұлттар Достастығының әскерлері бригад генерал шенін уақытша немесе зейнеткерлікке шыққандағы құрметті тағайындау ретінде пайдаланды. 1920 жылдары бұл практика өзгеріп, "бригадир" шені қолданыла бастады, ол генерал шеніне жатпады.

Бригада генералы

Бригада генералы – француз революциялық жүйесінің генерал-офицерлік атағы қолданылатын елдерде бригада командирінің шені. «Бригада генералы» деген атау алғаш рет француз революциялық армиясында пайда болған. Бұл шен ел заңнамасымен бригада командирінің класына жататын генерал-офицерлердің тағайындалған шені болғандықтан, бригадалық генерал және генерал-майор ретінде де қолданылады.

Аргентина

Бригадир генерал шені (кейбір жергілікті айырмашылықтармен) Аргентина Әуе күштерінде қолданылады. Әлемнің басқа қарулы күштерінен өзгеше, бригадир генерал шені Әуе күштеріндегі ең жоғары шен болып табылады. Бұл Әуе күштеріндегі барлық генерал-офицерлерді белгілеу үшін бригадалық шен мен оның туындыларын пайдалануымен байланысты: бригадалық (ең төменгі генерал-офицер); бригадалық майор (ортаңғы); және бригадир генерал (ең жоғары). Бригадир генерал шені Әуе күштері Бас штабының бастығына, сондай-ақ, егер ол Әуе күштері офицері болса, Бірлескен Бас штабтың бастығына беріледі. Аргентина армиясы бригадир генерал шені қолданбайды, оның орнына бригада генералы шенін қолданады (lang es), ол дивизия генералы (lang es) және генерал-лейтенант (lang es) алдындағы ең төменгі генерал-офицер болып табылады.

Австралия

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австралия императорлық күшінде бригадир генерал шені әрқашан уақытша болды және офицер нақты бір міндетке тағайындалғанда ғана, әдетте бригаданы басқару кезінде берілетін. (1915 жылға дейін Австралия бригадаларына полковниктер басшылық етті.) Басқа қызметке ауысқанда, шен алынып, бұрынғы шенге оралушы еді. Бұл саясат бригада командирлерінің салыстырмалы түрде жоғары ауысуынан туындаған жоғары шенді генерал-офицерлердің жиналуына жол бермеді. Бригадир генерал зейнеткерлікке шыққанда құрметті шен ретінде де қолданылды. Шен белгісі қазіргі генерал-майор шеніне ұқсас болды, бірақ жұлдыз/пипсіз. Австралия армиясының 2LT, LT, CAPT, LTCOL, COL, BRIG, MAJGEN және GEN шендерінің белгілерінде "Бас ордені" жұлдызы қолданылады, ол көбінесе "пип" деп аталады. Бригадир генералдар басқа генералдар сияқты бірдей жаға белгілерін (ортасынан алтын емен жапырағымен кестеленген), бас киім белгісін (алтынмен кестеленген тәжбен безенілген лавр шоғы ішіндегі қиылысқан қылыш пен таяқ) және бас киім визорын (алтын емен жапырағымен кестеленген екі қатар) тағуда. Ұлыбританиядағыдай, бұл шен 1922 жылы полковник-комендант, ал 1928 жылы бригадир шенімен алмастырылды. Алайда, бригадир генерал шені барлар соғыс аралық кезеңде де осы шенде қалды, соңғысы зейнеткерлікке шыққанға дейін немесе Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жоғарылағанға дейін. Бригадир генерал – генерал офицері, бірақ бригадирлер генерал емес, бұл шен белгісі полковник шеніне ұқсас, бірақ қосымша (үшінші) жұлдыз/пиппен, ал бригадир полковник сияқты бірдей жаға белгілерін (қызыл матамен қызыл жіппен), бас киім белгісін (алтынмен кестеленген Корольдік гербі) және бас киім визорын (алтын емен жапырағымен кестеленген бір қатар) тағуда.

Бангладеш

2001 жылға дейін Бангладеш армиясының шені Ұлттар Достастығының шендік құрылымына сәйкес бригадир деп аталды. 2001 жылы Бангладеш армиясы бригадир-генерал шенін енгізді, бірақ "дәрежесі бригадирге тең болды", және "бір жұлдызды шен" ретінде жіктелгенімен, бригадир-генерал генерал-офицер саналмайды – ең төменгі генерал-офицер майор-генерал болып табылады. Бригадир-генерал Бангладеш Әскери-теңіз күштерінің коммодорымен және Бангладеш Әуе күштерінің эйр-коммодорымен тең. Оны әлі де көбінесе бригадир деп атайды.

Бельгия

Бельгия армиясы генерал де бригада (француз тілінде) және бригадагенераал (голланд тілінде, "бригада генералы") шені қолданады. Дегенмен, бұл шағын әскерде бұл шенге тұрақты түрде өрлеулер болмайды, ол тек толыққанды полковникке, шенді қажет ететін қызметке тағайындалғанда, әсіресе халықаралық аяқта (мысалы, ірі елшіліктегі әскери атташе ретінде) уақытша беріледі.

Бразилия

Бригадалық генерал (бригадалық генерал) – Бразилия армиясының генерал-офицерлері арасындағы ең төменгі шен; яғни, көптеген Ұлыбритания Достастығы елдеріндегідей, ең төменгі генерал-офицерлік шен – екі жұлдызды шен, және бригадалық генерал екі жұлдыздық нышан тағады. Сондықтан, ол көптеген елдердің генерал-майоры шенімен маңызды жағынан бірдей. Бразилия әуе күштерінде жоғары шендердің барлығында "Бригадейро" аталымы болады; екі жұлдызды шен – Бригадейро (бригадир), үш жұлдызды шен – Майор Бригадейро (майор бригадир), ал төрт жұлдызды шен – Тененте Бригадейро до Ар (әуе лейтенант бригадирі).

Канада

Канадалық қарулы күштерінде бригадир-генерал (BGen) (француз тілінде brigadier général немесе bgén) – әскери немесе әуе күштерінің формасын киетін әскери қызметшілердің шені, теңіз күштерінің формасын киетіндер үшін коммодор шенімен тең. Бригадир-генерал – генерал-офицерлердің ең төмен шені. Бригадир-генерал полковник немесе теңіз капитанынан жоғары, генерал-майор немесе контр-адмиралдан төмен. Бригадир-генерал шені қазірге дейін қолданылып келеді, бірақ қазіргі таңда армиядағы бригадаларға полковниктер басшылық етеді. 1990 жылдардың соңына дейін бригадаларға бригадир-генералдар басшылық еткен. Әуе күштерінде бригадир-генералдар 1990 жылдардың соңында таратылған әуе күштері топтарына басшылық еткен. Әуе күштерінің формасындағы бригадир-генерал шені – манжеттегі бір кең өрмек, сондай-ақ қиылысқан қылыш пен таяқтың астындағы бір күміс қабақ жапырағы, бәрі де Сент-Эдвард тәжімен көмкерілген, қызметтік киімнің жакеті мен басқа формалардың иық белдеулерінде тағылады. Әскери формадағы шен белгісі – алтын қабақ жапырағы, оның астында қиылысқан қылыш пен таяқ, бәрі де иық белдеулерінде Сент-Эдвард тәжімен көмкерілген. Қызметтік бас киімнің қосқышында алтын емен жапырақтарының екі қатары бар; әуе күштерінің клинді бас киімінде құлақ жапқыштар жиегінде күміс өрмек бар. Генерал-офицердің бас киім белгісі – Канада қарулы күштерінің белгісінің өңделген нұсқасы. Армияның бригадир-генералдары қызметтік форманың жағасында жапсырма тағады. Бригадир-генералдарға бастапқыда "генерал" және аты-жөні деп ауызша сөз сөйлейді; кейіннен бағыныштылары ағылшын тілінде "Мырза" немесе "Ханым" немесе француз тілінде mon général деп атайды. Олар әдетте қызметтік автомобильдермен қамтамасыз етіледі. 1968 жылы Корольдік Канада Әуе күштері, Канада Армиясы және Корольдік Канада Теңіз күштері біріктірілгенге дейін шендік құрылым мен белгілер британдық үлгіге сәйкес болды. Бұл шендік белгілер жүйесі 2014 жылы қайта жаңартылды. Армияда қолданылатын "бригадир" термині қазіргі бригадир-генерал шенінің бұрынғы атауы болса, әуе күштерінде әуе коммодоры шені қолданылды.

Чили

Чили армиясында бригадир – бір жұлдызды шен, ал генерал-бригада – одан жоғары екі жұлдызды шен. Чили әуе күштері бір жұлдызды шен үшін "Комодоро" атауын қолданса, екі жұлдызды әуе күштері офицерлері генерал-бригада әуе (әдеби мағынада "әуе бригадасы генералы") шенін иеленеді.

Колумбия

Бригадир генерал шені 1953 жылдың 21 мамырындағы 1325 жарлықпен белгіленді. Осы жарлықпен генерал-лейтенант және генерал шендері бригадир генерал және генерал-лейтенант шендерімен ауыстырылды, соның нәтижесінде бригадир генералдық шендердің ең төменгісі болып құрылды. 60-шы жылдары бұл шендер тағы да реформаланды, осымен үшінші шен – бригадир генерал, генерал-майор және генерал шендері Fuerzas Militares және Ұлттық полицияда пайда болды.

Франция

Франция "бригадалық генерал" (général de brigade) шені қолданады. Бұл шен француздық кіші офицерлік шені – бригададан өзгеше. Барлық француз генерал-офицерлері сияқты, француз бригадалық генералы "генерал" деп аталады, бірақ ол армия генералы екенін білдірмейді; мысалы, генерал Шарль де Голль бригада генералынан жоғары көтерілген емес. 1793 жылға дейін француз армиясында "армияның бригадирі" (brigadier des armées) шені болды, оны аға полковник немесе кіші бригада командирі деп сипаттауға болады. Бригаданы басқарудың негізгі шені – "лагерь маршалы" (maréchal de camp) болды. Шендердің белгілері енгізілген кезде, армияның бригадирі бір жұлдызды, ал лагерь маршалы екі жұлдызды тағайындаған. Француз революциясы кезінде революционерлердің мемлекеттік құрылымды рационализациялауға ұмтылысы шендер жүйесінде өзгерістерге әкелді. Армияның бригадирі шені жойылды және бригаданы басқарудың негізгі шені – лагерь маршалы, бригада генералымен ауыстырылды. Бригада генералы шені лагерь маршалы шенінің екі жұлдызын мұра етті, осының салдарынан 1793 жылдан бері француз шендерінде бір жұлдыз ғана болатын шен болған емес. Осы себепті Францияда бригада генералына балама шен 1949 жылдың 4 сәуірінде НАТО құрылғаннан кейін "бригада генералы" деп өзгертілді, ал оған дейін ол "генерал-майорға" балама болды. Қазіргі уақытта француздық генерал-де-бригада көбінесе бригадаға қолбасшылық етеді. Бұл шен зейнеткерлікке шыққан полковниктерге құрмет ретінде де берілуі мүмкін. Белгісі – екі жұлдыз, олар киімнің түріне байланысты иықта немесе жеңде тағылады. Екі түрлі кепи беріледі: күнделікті кепиде екі жұлдыз бейнеленген, ал ресми кепиде үлкен емен жапырақтарының жолағы болады (дивизия генералының кепиінде екі кішкентай мұндай жолақтар бар). Шарль де Голль бригада генералы шенін иеленді. 1940 жылдың мамыр айында ол 4-ші бронедивизияның командирі ретінде уақытша осы шенге көтерілді. Алайда, оның еркін француз күштерінің басшысы ретіндегі бастапқы өкілеттігі оның әскери шеніне емес, оккупацияланған Франциядан тыс жалғыз кабинет мүшесі (Ұлттық қорғаныс және соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшы) болуына байланысты болды. Соғыстағы лауазымын еске түсіру үшін ол одан әрі жоғарылаудан бас тартты.

Ирландия

Ел әкімшілік және операциялық себептермен екі аймаққа бөлінген, әр аймақта жаяу әскер бригадасы бар. Екі бригадалық топ құрылымы әр бригаданың ерекше операциялық жауапкершілік аймақтарын қарастырады және Теңіз күші мен Әуе корпусы олардың міндеттерін атқаруға көмектеседі. Әр бригадалық құралым мен Әуе корпусына бригадир генерал, ал Теңіз күшіне коммодор басшылық етеді.

Италия

Италия қарулы күштерінде шендер әртүрлі аталымдарға ие. Әскерде, жауынгерлік қару офицерлерінің шені – генерала ди бригада, ал логистика және техникалық корпуста – бригадир генерала деп аталады. 1926 жылы бригадалық генерал мен бригада басқаратын генерал-майор біріктіріліп, қазіргі аталымдарымен қайта аталды. Бұл шен Италияның басқа да қарулы күштерінде, полиция корпустарында және басқа да мемлекеттік органдарында әртүрлі аталымдармен кездеседі және ол үкіметтің жоғары басқару деңгейіндегі ең төменгі лауазыммен байланысты.

Мексика

Мексика Қарулы Күштерінде бригадир генералдың екі шені бар. Ең төменгі генерал шені - генерал-бригадир, ал екінші төменгі шен - генерал-де-бригада. Бұл екі бригадир генералынан жоғары тұрған генерал шені - дивизиялық генерал.

Филиппин

Филиппинде бригадир генерал (Филиппин армиясы, Филиппин әуе күштері және Филиппин теңіз жаяу әскерлері) / Комодор (Филиппин теңіз күштері және Филиппин жағалау күзеті) / Бас инспектор (Өртке қарсы қорғаныс бюросы және түрме басқару және пенология бюросы) / Полиция бригадир генералы (бұрынғы бас инспектор) (Филиппин ұлттық полициясы) / Гиал Де Бригада (1890-1902) (Филиппин революциялық армиясы) – генералдардың ең төменгі шені, бірақ Филиппин қарулы күштерінің Бас штабының бастығы немесе Филиппин ұлттық полициясының бастығы лауазымына тағайындалуға лайықты, генерал-майор және генерал-лейтенант шендерін озып кетеді.

Польша

Генерал-бригадир (сөзбе-сөз "бригада генералы", қысқартылған ген.-бриг.) – Польшаның құрлықтық әскері мен әуе күштеріндегі ең төмен шенді генерал.

Португалия

Португалия армиясы мен әуе күшінде бригадир-генерал – арнайы басқаруды жүзеге асыруға міндеттелген полковниктерге берілетін уақытша генерал атағы. Бұл Португалия теңіз күштеріндегі коммодор атағымен тең. Аталған атақ 1999 жылы қайта енгізілді. Одан бұрын, ол 1707 жылдан 1864 жылға дейін және 1929 жылдан 1947 жылға дейін болған, бірақ генерал атағы ретінде қарастырылмаған. 1947 жылдан 1999 жылға дейін бригадир Португалия армиясында екі жұлдызды генерал атағына ие болды. 1999 жылы екі жұлдызды атақ генерал-майор атағымен алмастырылды.

Испания

Испания армиясында, Испания әуе күштері мен Испания теңіз жаяу әскерінде (Infantería de Marina, Armada бөлімшесі) генерал-бригада – генерал-офицерлердің ең төмен шені. Әскери-теңіз күштерінде (Armada) оған баламасы – контраадмирал.

Түркия

Түрік армиясы мен Түрік әуе күштеріндегі балама шындық туггенерал (Түрік әскери-теңіз күштеріндегі баламасы – тугэмирал) болып табылады. Атау түрік тілінде "бригада" деген мағынаны білдіретін "туғай" сөзінен алынған. "Туғай" және "туғ" есімдерінің екі әскери терминінің шығу тегі ежелгі түрік сөзі "туғ" -қа байланысты болуы мүмкін, ол "ат құйрығын" білдіреді және Осман және Османнан бұрынғы дәуірлерде билік пен шеннің символы ретінде қолданылған.

Ұлыбритания

Бригад генералы бұрын Ұлыбритания армиясы мен Корольдік теңіз жаяу әскерінде, сондай-ақ Корольдік әуе күшінде қысқа мерзімге берілген шен немесе лауазым болған. 1921 жылы армия мен теңіз жаяу әскерінде бұл лауазым жойылды; бүгінгі күні оған балама шен – бригадир.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ Армиясында, АҚШ Әуе күштерінде, АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінде және АҚШ Ғарыш күштерінде бригадир генерал – бір жұлдызды генерал-лейтенант. Ол басқа бірыңғай әскери қызметтердегі контр-адмирал (кіші) шенімен тең.

Уругвай

Уругвай әуе күштерінде бригадир генерал – әуе генералынан кейінгі иерархиядағы екінші жоғары шен және генерал-лейтенант шеніне қол жеткізуге алғашқы болып ие болатын офицер. Бұл шен армиядағы генерал және әскери-теңіз күштеріндегі контр-адмирал шенімен тең. Әрбір бригадир генерал Республика Конституциясының 168-бабына сәйкес Сенаттың мақұлдауымен Атқарушы орган тағайындайды.