Кіріспе
Жүйке жүйесінің аурулары, ми мен жұлыннан тыс жүйкелерге әсер етеді. Перифериялық нейропатия, көбінесе нейропатия деп қысқартылады, жүйкелерге зақым келтіру немесе оларда ауру дамуын білдіреді. Жүйке талшықтарының зақымдануына байланысты, сезіну, қозғалу, бездердің жұмысы және/немесе органдардың функциясы бұзылуы мүмкін, бұл қандай жүйке талшықтары зақымданғанына байланысты. Моторлық, сезімдік немесе вегетативтік жүйке талшықтарына әсер ететін нейропатиялар әртүрлі симптомдарға алып келеді. Бір уақытта бірнеше талшық түрі зақымдалуы мүмкін. Перифериялық нейропатия жедел (күрт басталып, жылдам дамитын) немесе созылмалы (симптомдар бірте-бірте басталып, баяу дамитын) болуы мүмкін, сондай-ақ қайтымды немесе қалыпты болуы мүмкін. Көбінесе кездесетін себептерге жүйелік аурулар (мысалы, қант диабеті немесе жалпақ дене), гипергликемиямен шақырылған гликоз, дәрумендердің жетіспеуі, дәрілік препараттар (мысалы, химиотерапия немесе кеңінен тағайындалатын антибиотиктер, соның ішінде метронидазол және фторхинолон тобына жататын антибиотиктер (мысалы, ципрофлоксацин, левофлоксацин, моксифлоксацин)), жарақат, ишемия, сәулелік терапия, алкогольдің шамадан тыс қолданылуы, иммундық жүйе аурулары, целиакия, целиакия емес глютенге сезімталдық немесе вирус инфекциясы жатады. Ол туа біткен (генетикалық) немесе себебі белгісіз (идиопатиялық) болуы мүмкін. Ешқандай толықтырусыз айтылғанда, әдетте перифериялық нейропатияны білдіреді. Тек бір жүйкеге әсер ететін нейропатия "мононевропатия" деп аталады, ал дене екі жағындағы шамамен бірдей аймақтардағы жүйкелерді қамтитын нейропатия "симметриялық полиневропатия" немесе жай ғана "полиневропатия" деп аталады. Егер денедегі әртүрлі аймақтардағы екі немесе одан көп (әдетте бірнеше, бірақ кейде көп) жеке жүйкелерге әсер етсе, онда ол "мононеврит мультиплексі", "мультифокалды мононевропатия" немесе "көптеген мононевропатия" деп аталады.
Peripheral neuropathy, often shortened to neuropathy, refers to damage or disease affecting the nerves. Damage to nerves may impair sensation, movement, gland function, and/or organ function depending on which nerve fibers are affected. Neuropathies affecting motor, sensory, or autonomic nerve fibers result in different symptoms. More than one type of fiber may be affected simultaneously. Peripheral neuropathy may be acute (with sudden onset, rapid progress) or chronic (symptoms begin subtly and progress slowly), and may be reversible or permanent. Common causes include systemic diseases (such as diabetes or leprosy), hyperglycemia induced glycation, vitamin deficiency, medication (e. g., chemotherapy, or commonly prescribed antibiotics including metronidazole and the fluoroquinolone class of antibiotics (such as ciprofloxacin, levofloxacin, moxifloxacin)), traumatic injury, ischemia, radiation therapy, excessive alcohol consumption, immune system disease, celiac disease, non celiac gluten sensitivity, or viral infection. It can also be genetic (present from birth) or idiopathic (no known cause). without modifier usually means peripheral neuropathy. Neuropathy affecting just one nerve is called "mononeuropathy" and neuropathy involving nerves in roughly the same areas on both sides of the body is called "symmetrical polyneuropathy" or simply "polyneuropathy". When two or more (typically just a few, but sometimes many) separate nerves in disparate areas of the body are affected it is called "mononeuritis multiplex", "multifocal mononeuropathy", or "multiple mononeuropathy".
Мононевропатия
Мононевропатия – тек бір ғана жүйкеге әсер ететін нейропатия түрі. Диагностикалық тұрғыдан, оны полиневропатиядан ажырату маңызды, себебі бір жүйке зақымданғанда, оның себебі жергілікті жарақат немесе инфекция болуы мүмкін. Мононевропатияның ең көп кездесетін себебі – жүйкенің физикалық қысылуы, ол қысылу нейропатиясы деп аталады. Карпальді туннель синдромы және иық жүйкесінің сал болуы – мысалдар. Сондай-ақ, жүйкеге тікелей зақым келтіру, оның қанмен қамтамасыз етілуінің тоқтауы (ишемия) немесе қабыну да мононевропатияға алып келуі мүмкін.
Полиневропатия
"Полиневропатия" – бұл нервтердің зақымдануының бір түрі, ол мононевропатиядан мүлдем өзгеше, көбінесе ауыррақ болып, дененің көптеген аймақтарына әсер етеді. "Перифериялық нейропатия" термині кейде полиневропатияны білдіру үшін қолданылады. Полиневропатия жағдайында, дененің әртүрлі бөліктеріндегі көптеген нерв жасушалары зақымданады, олар қандай нерв арқылы өтетініне қарамастан; әрбір нақты жағдайда барлық нерв жасушалары зақымдана бермейді. Дистальдық аксонопатияда, ең көп кездесетін жағдайлардың бірі – нейрондардың жасушалық денелері бұзылмаған күйде қалады, бірақ аксондар олардың ұзындығына пропорционалды түрде зақымданады; ең ұзын аксондар көбірек зақымданады. Диабеттік нейропатия осы құбылыстың ең көп таралған себебі болып табылады. Демыелинизациялық полиневропатияларда аксонды қоршаған миелин қабығы зақымдалады, бұл аксонның электр импульстарын өткізу қабілетіне әсер етеді. Үшінші және ең сирек кездесетін жағдайда нейронның жасушалық денелеріне тікелей әсер етеді. Бұл сезімдік нейрондарға (сезімдік нейронопатия немесе дорсальдық түбірлік ганглиопатия деп те аталады) әсер етеді. Осының салдары дененің бірнеше бөлігінде, көбінесе оң және сол жақтарында симметриялы түрде симптомдардың пайда болуына әкеледі. Кез келген нейропатия сияқты, негізгі симптомдарға қозғалыс әлсіздігі немесе қимыл-қозғалыстың бұзылуы сияқты моторлық симптомдар; сондай-ақ, қышыма немесе күйдіру сезімі сияқты ерекше немесе жағымсыз сезімдер сияқты сезімталдық симптомдар; текстура немесе температураны сезіну қабілетінің төмендеуі және тұрғанда немесе жүргенде тепе-теңдіктің бұзылуы жатады. Көптеген полиневропатияларда бұл симптомдар алдымен және ең ауыр түрде аяқтарда пайда болады. Автономдық симптомдар да болуы мүмкін, мысалы, тұрғанда бас айналуы, эректильді дисфункция және зәрді бақылауда қиындықтар. Полиневропатия көбінесе организмге әсер ететін процестерден туындайды. Диабет және глюкозаға төзімділіктің бұзылуы ең көп таралған себептері болып табылады. Гипергликемияның нәтижесінде пайда болатын жоғары гликациялық соңғы өнімдердің (AGE) қалыптасуы диабеттік нейропатиямен байланысты. Басқа себептер полиневропатияның нақты түріне байланысты, және әрбір түрдің көптеген себептері бар, оның ішінде қабыну аурулары, мысалы, Лайм ауруы, витаминдердің жетіспеуі, қан аурулары және токсиндер (алкоголь және кейбір тағайындалған дәрілер). Полиневропатияның көптеген түрлері айлар немесе жылдар бойы бірте-бірте дамиды, бірақ жеделдеп дамитын полиневропатия да кездеседі. Бұрын, аяқтар мен қолдардағы қышыма, ауырсыну және сезімнің жоғалуы сияқты классикалық симптомдары бар шағын талшықты перифериялық нейропатияның көптеген жағдайлары диабетке немесе диабетке дейінгі жағдайға диагноз қойылғанға дейін глюкозаға төзімділіксіздікке байланысты деп есептелген. Алайда, 2015 жылдың тамызында Майо клиникасы "Жұлындық ғылымдар журналында" ғылыми зерттеу жариялады, онда "диабетке дейінгі топта симптомдардың айтарлықтай жоғарылауы байқалмады" және "диабетке дейінгі науқастарда невропатияның баламалы себептерін іздеу қажет" деп мәлімдеді. Полиневропатияны емдеудің мақсаты, ең алдымен, себебін жою немесе бақылауда ұстау, екіншіден, бұлшықет күшін және физикалық функцияны сақтау және үшіншіден, нейропатиялық ауырсыну сияқты симптомдарды бақылау болып табылады.
Диагностика
Перфериялық нейропатияны ең алдымен адамның аяғында ұю, қышыну және ауырсыну белгілері пайда болғанда қарастыру керек. Орталық жүйке жүйесінің зақымдануын себеп ретінде жоққа шығарғаннан кейін, диагноз симптомдар, зертханалық және қосымша тексерулер, науқастың анамнезі және толыққанды тексеру нәтижелеріне сүйеніп қойылуы мүмкін. Физикалық тексеру кезінде, әсіресе неврологиялық тексеру кезінде, жалпыланған перифериялық нейропатиясы бар адамдарда көбінесе алыс сенсорлық немесе қозғалтқыш және сенсорлық сезімнің жоғалуы байқалады, бірақ жүйке патологиясы (мәселесі) бар адамдар толығымен қалыпты болуы мүмкін; кейбір қабынулы нейропатиялар сияқты, Гиллен-Барре синдромы сияқты проксимальді әлсіздік көрінуі мүмкін; немесе мононевропатиялар сияқты ошақты сенсорлық бұзылу немесе әлсіздік байқалуы мүмкін. Классикалық жағдайда, перфериялық нейропатияда тобықтың қозғалыс рефлексі болмайды. Дене тексеруі аяқ-қолдың терең рефлексін тексеруді, сондай-ақ аяқтарда жараның болуын тексеруді қамтиды. Ірі талшықты нейропатияда тексеру нәтижесінде әдетте дірілге сезімділіктің қалыптыдан төмендеуі байқалады, бұл 128 Гц жиілікті камертонмен тексеріледі, және нейлон жіпшесімен тиген кезде жеңіл тиісу сезімінің төмендеуі байқалады. Зертханалық тексерулерге В12 витаминінің деңгейін анықтау үшін қан талдауы, толық қан есебі, қалқанша безін стимуляциялайтын гормон деңгейін өлшеу, қант диабеті мен предиабетті анықтау үшін кең ауқымды метаболикалық скрининг және қандағы антиденелерді анықтау үшін сарысу иммунофиксациясы кіреді.
Емдеу
Перифериялық нейропатияны емдеу оның себебіне байланысты әртүрлі болады, ал бастапқы жағдайды емдеу нейропатияны басқаруға көмектеседі. Егер перифериялық нейропатия қант диабеті немесе предиабет салдарынан туындаса, қандағы қант деңгейін қадағалау емдеудің кілті болып табылады. Атап айтқанда, предиабет кезінде қандағы қантты қатаң бақылауда ұстау нейропатияның барысын айтарлықтай өзгерте алады. Иммундық жүйеге байланысты аурулардан туындаған перифериялық нейропатияда бастапқы жағдайға қарсы интравенозды иммуноглобулин немесе стероидтар қолданылады. Егер перифериялық нейропатия витамин тапшылығы немесе басқа да бұзылыстардан туындаса, олар да емделеді. Амитриптилин, имапрамин, дезипрамин, венлафаксин және милнаципран) және құрысуға қарсы препараттар (габапентин, прегабалин, окскарбазепин, зонизамид, леветирацетам, ламотригин, топирамат, клоназепам, фенитоин, лакозамид, натрий вальпроаты және карбамазепин). Опиоидтық және опиаттық препараттар (мысалы, бупренорфин, морфин, фентанил, гидроморфон, трамадол) невропатиялық ауырсынды емдеу үшін де жиі қолданылады. Төменде тізілген Кокраны жүйелі шолуларында көрсетілгендей, осы препараттарды невропатиялық ауырсынды емдеу үшін жүргізілген зерттеулер көбінесе әдістемелік қателерге ұшырайды және нәтижелер күдік тудыруы мүмкін. Жалпы алғанда, дәлелдер невропатиялық ауырсынды емдеу үшін құрысуға қарсы және антидепрессанттарды қолдануды қолдамайды. Бұл препараттардың пациенттерге қаншалықты пайдалы екенін анықтау үшін жақсы жоспарланған клиникалық сынақтар мен тәуелсіз сарапшылардың қосымша тексерулері қажет. Осы жүйелі шолуларды олардың кемшіліктері үшін де қарап шығу қажет. Сонымен қатар, жоғарыда аталған препараттар невропатиялық ауырсыны бар жағдайлар үшін тағайындалуы мүмкін, олар үшін бұл препараттар нақты сынақтан өтпеген немесе жеткілікті бақыланатын зерттеулер жүргізілмеген; тіпті кейбір деректер бұл препараттардың тиімсіз екенін көрсетеді. Мысалы, Ұлттық денсаулық сақтау қызметі (NHS) амитриптилин мен габапентиннің седалиялық нерв ауруының ауырсынын емдеу үшін қолданылатынын нақты айтады. Бұл препараттардың осы симптомға тиімділігін көрсететін жоғары сапалы дәлелдердің болмауына қарамастан.
Антидепрессанттар
Жалпы, Cochrane жүйелі шолуларына сәйкес, антидепрессанттар невропатиялық ауырсынуды емдеуде тиімсіз болып көрінеді немесе қолда бар дәлелдер шешімді емес. Дәлелдердің көп бөлігі бұрмаланған немесе әдістемелік мәселелерге тап болған. Cochrane нортриптилин, дезипрамин, венлафаксин және милнаципран антидепрессанттары бойынша дәлелдерді жүйелі түрде қарастырды және барлық жағдайларда олардың невропатиялық ауырсынуды емдеуге қолданылуын қолдайтын аз ғана мәліметтер тапты. Барлық шолулар 2014 және 2015 жылдар аралығында жасалған.
Эпилепсияға қарсы дәрілер
2017 жылғы Cochrane жүйелі шолуында габапентиннің тәуліктік дозасы 1800–3600 мг аралығында тек диабетикалық нейропатиямен байланысты ауырсынуды тиімді жеңілдететіні анықталды. Бұл жеңілдеу емделген пациенттердің шамамен 30–40%-ында байқалды, ал плацебо қолданғандарда бұл көрсеткіш 10–20% құрады. Шолудың жеті авторының үшеуі мүдделер қақтығысы бар екенін мәлімдеді. 2013 жылғы Cochrane жүйелі шолуында ламотригиннің тіпті жоғары дозада (200–400 мг) болса да, невропатиялық ауырсынуды емдеуде тиімді емес екенін көрсететін жоғары сапалы деректер бар екені қорытындыланды. Ол басқа типтегі нейропатияға қатысты зерттелмеген. 2012 жылғы Cochrane жүйелі шолуында лакозамидтің нейропатиялық ауырсынуды емдеуде тиімсіз болуы мүмкін екені анықталды. Авторлар деректерді оңтайлы түсіндіруден сақтандыруды ескертеді. 2011 жылғы Cochrane шолуында натрий вальпроаты туралы авторлар «үш зерттеу ғана натрий вальпроатының диабетикалық нейропатиядағы ауырсынуды азайтуы мүмкін екенін көрсетеді» деген қорытындыға келді. Олар деректердің ішкі проблемаларына байланысты тиімділіктің шамадан тыс бағалану мүмкіндігін талқылады және дәлелдер препаратты қолдануды қолдамайды деп қорытындылады. 2014 жылғы карбамазепинге қатысты жүйелі шолуда авторлар препараттың кейбір адамдарға пайдалы болуы мүмкін деп санайды. Ешбір сынақ III деңгейден жоғары дәлелді деп есептелмеді; олардың ешқайсысы 4 аптадан аспады немесе жақсы есеп беру сапасымен сипатталмады. 2017 жылғы Cochrane жүйелі шолуы балалар мен жасөспірімдердегі қатерлі емес созылмалы ауырсынудың (оның ішінде нейропатиялық ауырсыну) бірнеше түріне қатысты антиэпилептиктік препараттардың тиімділігін бағау мақсатымен жүргізілді және нәтижелер шешім қабылдауға жеткіліксіз болды. Осы зерттеудің он авторының екеуі фармацевтикалық компаниялардан төлем алғанын мәлімдеді.
Опиоидтар
Бупренорфин, фентанил, гидроморфон және морфин – бәрі 2015 және 2017 жылдар аралығында жасалған, нейропатиялық ауырсынды емдеуге арналған Кокрана шолуы, олардың тиімділігі туралы пікір білдіруге жеткілікті дәлелдер жоқ екенін көрсетті. Осы шолудың авторлары мүдделер қақтығысы туралы мәлімдеме жасады. Оксикодонға қатысты авторлар оны тек диабетикалық нейропатия және постгерпестік нейралгияны емдеуде пайдалы екенін көрсететін өте төмен сапалы дәлелдерді тапты. Төрт автордың бірі фармацевтикалық компаниялардан төлем алғанын мәлімдеді. 2017 жылғы Кокран шолуы негізінен пропоксифен терапиясын көптеген қатерлі емес ауырсыну синдромдарына (оның ішінде нейропатиялық ауырсынуға) ем ретінде қарастырды. Шолу авторы: «Балалар мен жасөспірімдердегі қатерлі емес созылмалы ауырсынуды емдеу үшін опиоидтарды қолдануды қолдауға немесе жоққа шығаруға рандомизацияланған бақыланатын сынақтардан ешқандай дәлел табылмады» деген қорытындыға келді.
Басқалар
2016 жылғы Cochrane шолуында парацетамолдың нейропатиялық ауырсынуды емдеуге қатысты оның тиімділігі, жалғыз немесе кодеин немесе дигидрокодеинмен бірге қолданғанда белгісіз деп қорытындыланды. Стерид емес қабынуға қарсы препараттардың перифериялық нейропатияны емдеудегі тиімділігін зерттеген зерттеулердің саны аз. Кейбір мәліметтерге сәйкес, перифериялық нейропатияның ауырсынына жергілікті капсаицин қолдану арқылы симптомдық жеңілдік алуға болады. Капсаицин – бұрыш тұқымдас өсімдіктердегі ащылықты қамтамасыз ететін фактор. Дегенмен, капсаициннің теріге қолдану арқылы перифериялық нейропатиядағы ауырсынды азайтатынына қатысты дәлелдердің сапасы орташа немесе төмен деңгейде, сондықтан бұл емді қолдану алдында оны мұқият бағалау қажет. Дәлелдер каннабиноидтарды нейропатиялық ауырсынудың кейбір түрлеріне қолдануды қолдайды. 2018 жылғы Cochrane шолуында, созылмалы нейропатиялық ауырсынуды емдеу үшін каннабис негізіндегі дәрілік препараттарды зерттеу үшін 16 зерттеу қарастырылды. Бұл зерттеулердің барлығында сынақ тобының фармакологиялық құрамында ТГК болды. Авторлар дәлелдердің сапасын өте төменнен орташаға дейін бағалады. Басты нәтиже ретінде «Каннабис негізіндегі дәрілік препараттар плацебомен салыстырғанда 50% немесе одан да көп ауырсынынан құтылған адамдардың санын арттыруы мүмкін» делінген, бірақ «канобис қолданған пациенттердің жалпы жағдайындағы өзгерістерге (PGIC) қатысты дәлелдердің сапасы өте төмен» екені де айтылды. Авторлар сондай-ақ «Каннабис негізіндегі дәрілік препараттардың ықтимал пайдасы олардың зиянды әсерлерінен асып кетеді» деген қорытынды жасады. 2014 жылғы Cochrane шолуында, түрлі перифериялық нейропатияларды емдеу үшін қолданылатын жергілікті лидокаиннің қолданылуын қолдайтын бірнеше төмен сапалы зерттеулер анықталды. Авторлар оның тиімділігі мен қауіпсіздігін көрсететін жоғары сапалы, рандомизацияланған бақылаулы зерттеулердің жоқтығын атап өтті. 2015 жылғы (2022 жылы жаңартылған) Cochrane шолуында, диабетикалық нейропатияны емдеу үшін қолданылатын жергілікті клонидинге қатысты 8 және 12 апталық екі зерттеу қарастырылды. Екеуі де жергілікті клонидинді плацебомен салыстырды және екеуі де бір фармацевтикалық компаниясымен қаржыландырылды. Шолу нәтижесінде жергілікті клонидин плацебоға қарағанда белгілі бір пайда әкелуі мүмкін екені анықталды. Алайда авторлар, қарастырылған зерттеулердің маңызды бұрмалауларға ұшырауы мүмкін екенін және дәлелдердің сапасы төмен немесе орташа екенін мәлімдеді. 2007 жылғы Cochrane шолуында, диабетикалық полиневропатиядан туындаған ауырсынуды емдеу үшін альдоза редуктаза ингибиторларын қолдану плацебодан артық емес деп табылған.
Медициналық құралдар
Невропатияның әртүрлі түрлерін емдеу үшін көбінесе транскутанды электрлік жүйке стимуляциясы (ТЭНС) терапиясы қолданылады. 2010 жылы диабетикалық нейропатияны емдеуге қатысты үш сынақты қарау барысында, барлығы 78 науқасқа жасалған зерттеу 4 және 6 апталық емнен кейін ауырсыну көрсеткіштерінің жақсарғанын, бірақ 12 апталық емнен кейін жақсармағанын, ал 12 аптада нейропатиялық симптомдардың жалпы жақсарғанын көрсетті. Диабетикалық нейропатияны емдеуге арналған төрт сынақты қараған тағы бір 2010 жылғы зерттеу ауырсыну мен жалпы симптомдардың айтарлықтай жақсарғанын көрсетті, сондай-ақ бір сынақтағы науқастардың 38%-ы симптомсыз болды. Емді ұзақ қолданғаннан кейін де тиімділігін сақтайды, бірақ емді тоқтатқаннан кейін бір ай ішінде симптомдар бастапқы деңгейге оралады. Бұл ескі зерттеулерді Кохрейннің 2017 жылғы невропатиялық ауырсынуға арналған ТЭНС туралы жаңағырақ шолуымен салыстыруға болады, ол мынадай қорытындыға келді: "Бұл шолудағы зерттеулердің сапасы өте төмен болғандықтан, ТЭНС пен жалған ТЭНС арасындағы ауырсықты жеңілдету әсерін анықтау мүмкін емес. Дәлелдемелердің өте төмен сапасы біздің бағалауымызға өте шектеулі сенімділікпен қарауымызды білдіреді". Дәлелдемелердің өте төмен сапасы "әлеуетті қателіктердің көптеген көздері" және "зерттеулердің аз саны мен шағын көлемі" бар екенін көрсетеді.
Хирургиялық операция
Диабеттік перифериялық нейропатиясы бар адамдарда екі шолу нервтерді декомпрессиялау операциясының ауырсынды жеңілдетудің тиімді тәсілі екенін дәлелдейді және аяқ жараларының алдын алу туралы мәлімдемелерді қолдайды. Аяқтар мен төбелердің диабеттік емес перифериялық нейропатиясы үшін операцияның тиімділігін растайтын деректер аз. Бір бақыланбаған зерттеуде кем дегенде бір жылдық бақылаумен салыстыру жүргізілді және ауырсынды жеңілдету, бұзылған тепе-теңдік және ұюдың жақсарғаны туралы хабарланды. "Нервтерді декомпрессиялауға жауап беруде диабетпен ауыратын науқастар мен идиопатиялық нейропатиясы бар науқастар арасында ешқандай айырмашылық болған жоқ".
Альтернативтік медицина
Нейропатиялық ауырсынумен ауыратын адамдарға арналған дәрілік өсімдіктерді емдеу жөніндегі 2019 жылғы Кокрейн шолуы, кем дегенде үш ай бойы жүргізілген зерттеулерде, "Мускат жаңғағының немесе Сент-Джонс-Ворттың нейропатиялық ауырсыну жағдайларында қандай да бір мағыналы тиімділігі бар-жоғын анықтау үшін жеткіліксіз деректер бар екенін көрсетті. Қазіргі қолда бар деректердің сапасы байқалған әсердің бағалауларына қатысты үлкен күмән тудырады, сондықтан біз әсердің бағалауына өте аз сенімдіміз; нақты әсер, әсердің бағалауынан айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін". 2017 жылғы Кокрейн шолуында акупунктураны нейропатиялық ауырсынуды емдеу ретінде қолдану туралы былай делінген: "Қолда бар деректердің шектеулі болуына байланысты, акупунктураны жалпы нейропатиялық ауырсынуды емдеу үшін қолдауға немесе жоққа шығаруға жеткіліксіз дәлелдер бар, сондай-ақ жалған акупунктурамен немесе басқа белсенді емдеулермен салыстырғанда кез келген нақты нейропатиялық ауырсыну жағдайы үшін де жеткіліксіз". Сонымен қатар, "Көптеген зерттеулерде үлгі мөлшері шағын болды (әр емдеу тобында 50-ден аз қатысушы) және барлық зерттеулерде қатысушылар мен зерттеушілерді мақұлдау бойынша қателіктердің жоғары тәуекелі болды". Авторлар сондай-ақ, "акупунктураны стандартты емдеумен салыстыратын ешқандай зерттеу таба алмадық" деп мәлімдейді. Альфа-липо қышқылы (АЛҚ) бенфотиаминмен бірге, тек ауырсынушы диабетикалық нейропатияны емдеу үшін ұсынылатын патогенетикалық емдеу болып табылады. Екі жүйелі шолудың нәтижелері, ауызша қабылданатын АЛҚ клиникалық тұрғыдан маңызды нәтиже бермейтінін, үш апта бойы жүргізілген тамыр ішілік АЛҚ емдеуі симптомдарды жақсартуға мүмкіндік беретінін және ұзақ мерзімді емдеу зерттелмегенін көрсетеді.
Зерттеу
2008 жылғы әдебиет шолуында "дәлелге негізделген медицина принциптері мен әдістемелік бағалауларға сүйене отырып, дәлелдемелердің төмен деңгейі және қайшылықты дәлелдемелерге байланысты, целиакия мен шеткершілік нейропатия арасында тек "мүмкін" байланыс бар. Себеп-салдарлық байланысқа әлі нақты дәлелдер жоқ" делінген. 2019 жылғы шолуда "глютендік нейропатия – баяу дамитын жағдай. Науасдардың шамамен 25%-ы биопсияда энтеропатия белгілерін (CD [целиакия ауруы]) көрсетеді, бірақ энтеропатияның болуы немесе болмауы қатаң глютенсіз диетаның тиімді әсеріне ықпал етпейді". Сонымен қатар, шеміршек жасушаларын (stem cell) емдеу шеткершілік жүйке зақымдануын жазып түзеудің мүмкін жолы ретінде қарастырылуда, алайда тиімділігі әлі дәлелденбеген.