Кіріспе
Екінші мүмкіндік – бұл бір әрекетті қайта жасау мүмкіндігі, әдетте, алғашқы әрекет нашар сәттілік немесе қателік салдарынан сәтсіз аяққан жағдайда. Бұл термин ең көп гольф спортында қолданылады, онда ойыншыға ресми ережелерге қайшы болғанымен, тек бейресми түрде соққыны қайта ойнауға рұқсат беріледі. Сонымен қатар, бұл термин басқа да спорт түрлерінде, ойындарда және жалпы түрде әртүрлі салаларда қолданылады. Терминнің шығу тегі нақты белгілі емес.
A mulligan is a second chance to perform an action, usually after the first chance went wrong through bad luck or a blunder. Its best known use is in golf, whereby it refers to a player being allowed, only informally, to replay a stroke, although that is against the formal rules of golf. The term has also been applied to other sports, games, and fields generally. The origin of the term is unclear.
Мүмкін шығу тегі
Терминнің ең ерте кездескен қолданылуы 1931 жылы «Detroit Free Press» газетінің санында тіркелді. Терминнің шығу тегіне қатысты ең көп таралған түсіндірме – оның «Маллиган» тегі бар гольфшының құрметіне аталғаны, ал негізгі үміткерлер Дэвид Маллиган немесе Джон А. «Буди» Маллиган. Алайда, бұл термин кеңінен қолданысқа енгеннен кейін бірнеше онжылдық бойы осы тұлғалармен байланыс жазбалары жоқ. 2017 жылы Питер Рейтан бұл термин алғаш рет бейсбол туралы жазбаларда пайда болды және «Сват Маллиган» деген ойдан шығарылған бейсболшымен байланысты болды деген болжам жасады.
Епонимдік шығу тегі туралы теориялар
АҚШ Гольф Ассоциациясы (USGA) бұл терминнің канадалық гольфші Дэвид Б. Муллиганға (1869–1954) байланысты екенін көрсететін үш оқиғаны келтіреді. Ол бір кезде Нью-Йорктегі «Волдорф Астория» қонақ үйінің директоры болған. 1920 жылдары Монреаль қаласының жанындағы Сент-Ламбертте орналасқан Монреаль Кантри-клубында гольф ойнаған. Бұл терминмен байланысты Муллиган екенін көрсететін үш түрлі нұсқа бар. Бір нұсқа бойынша, бір күні нашар соққы жасағаннан кейін Муллиган дереу қайтадан соғып, ойынды жалғастырған. Ол бұл соққыны «түзету соққысы» деп атаған, бірақ оның серіктері бұл ерекше тәсілді оның атымен атауды ұйғарылған. Сөйтіп, Дэвид Муллиган бұл идеяны Канададан АҚШ-тағы «Winged Foot» гольф клубына әкелген. Екінші нұсқада Муллиганға Виктория көпірінен өтудің қиындығынан кейін шаршап, дірілдегендігіне байланысты қосымша соққы жасауға рұқсат берілген. Дэвид Муллиган туралы үшінші нұсқада, оған ұйықтап қалғандықтан және уақытына келгені үшін қосымша мүмкіндік берілген. Басқа бір оқиғада, «Муллиган» деген есіммен тағы бір адам – Джон А. «Бадди» Муллиган, Нью-Джерси штатындағы «Эссекс Феллс» Кантри-клубының гардероб бөлмесіндегі қызметкер болған. 1930 жылдары ол гардероб бөлмесін тазалағаннан кейін, егер басқа мүшелер келмесе, көмекші гольфші Дэйв О'Коннеллмен және клуб мүшесі, кейін «Newark Evening News» газетінің гольф редакторы болған Дес Салливанмен бірге ойнайтын. Бір күні оның алғашқы соққысы нашар болды және ол О'Коннелл мен Салливаннан тағы бір соққы жасауға рұқсат сұрады, себебі олар «бүкіл таңды жаттығумен өткізген», ал ол өткізбеген. Олар келісіп, ойын аяқталғаннан кейін Муллиган айлар бойы гардероб бөлмесіндегі клуб мүшелеріне олардан қосымша соққы алғанын мақтан тұтқан. Мүшелер бұл мүмкіндікті ұнатып, көп ұзамай өздеріне оның құрметіне «Муллиган» жасауды бастады. Салливан бұл терминді «Newark Evening News» газетіндегі гольф мақалаларында қолданды. «Today Show» телебағдарламасы 2005 жыл шамасында осы оқиғаны көрсетті және оны өз архивінде сақтайды. Муллиган 1970 жылдары Нью-Джерси штатының Лионс қаласындағы ветерандар ауруханасында гольф алаңын күтуге көмектескен. 1970 жылдың 22 шілдесінде «Myrtle Beach Sun News» газетінде жартылай зейнеткер Дес Салливан Муллиганды тауып, терминнің тарихы туралы жазды.
Сват Муллиган бейсболдың пайда болуы туралы теориясы
2017 жылғы блог жазбасында Питер Рейтан сол аттас муллиган этимологиясы теорияларына күмән келтіріп, олардың сөздіктегі (содан кейін жақында) 1931 жылғы деректермен қайшы екенін көрсетті. Ол бұл терминнің бастауын "Сват Маллиган" деп аталатын, 1910 жылдары Нью-Йорк Evening World газетінде пайда болған, ерекше соққы шеберлігімен танымал, құрастырылған бейсбол ойыншысымен байланыстырды. Рейтан 1920 жылдарға қатысты Муллиган атының күшті соққылардың синонимі ретінде қолданылған цитаталарын келтіреді, соның ішінде допқа күшті соққы беру үшін "муллиган" жасау туралы сөздер де бар. Рейтан терминнің қазіргі мағынасына семантикалық өзгеріс арқылы жеткенін ұсынады. Дегенмен, бейресми ойында "муллиган" допты іздеуге кеткен уақытты қысқартып, наразылықты азайтып, ойынның қызығын арттырады, себебі ойыншы нашар соққыны екінші мүмкіндік арқылы оңай "ұмыта алады". "Гиллиган" – бұл муллиганға керісінше, қарсыластың өтініші бойынша сәтті соққыны қайта ойнау. Муллиган қатаң ережелермен реттелмегендіктен – тек оларды тыйым салудан басқа – оларды достық ойындарда рұқсат ететін ойыншылар тобы арасында көптеген нұсқалар бар. Егер кез келген соққыны қайта ойнау үшін муллиган рұқсат етілсе, әдетте әр ойыншы раунд бойына 18 рет, кейде алғашқы 9 лункада 9 рет және екінші 9 лункада 9 рет қолдануға шектеледі. Дәстүрлі түрде, муллиганды тек тиі (дәл орындау қиын) соққыларында ғана ойнауға болады, кейде оларды раундтың бірінші тиісінде ғана ойнауға рұқсат етіледі (ол "таңғы доп" деп аталады). Бірінші тиідегі соққыны қайта ойнау үшін қолданылатын муллиган жағдайында, ойыншы ойнай алатын тиіге соққанша, әртүрлі атаулармен (Финнеган, Бранаган, Фланаган немесе Крейг) бірнеше "муллиган" жасауға рұқсат етілуі мүмкін. Кейбір ойыншылар өз соққыларын сақтағысы келсе де, мұндай әрекет спорттық емес саналады және көбінесе сынға ұшырайды. Қайырымдылыққа арналған гольф турнирлері қайырымдылық қорына көбірек қаражат жинау үшін муллиган үшін ақы алуы мүмкін.
Басқа ойындарда қолдану
Титан ойынында 1982 жылғы нұсқаның ережелері сәтті шықпаған кімтістің тастауына "Бірінші тас лақтыру мүмкіндігін" береді.
Карта ойындары
Коллекциялық карта ойындарында муллиган – ойыншының бастапқы қолдағы карталарды реттеу процесі. Карта ойындарының муллиганды орындаудың әртүрлі ресми ережелері бар. Magic: The Gathering ойынында ойыншы әр ойынның басында бастапқы қолын алғаннан кейін муллиган жариялай алады. Егер ойыншы мұндай шешім қабылдаса, ол ағымдағы қолын қаптамасына қайта салып, жаңа жеті картадан тұратын қол тартады, содан кейін осы ойындағы әр муллиган үшін кітапханасының түбіне бір карта қояды. Ойыншы осы процесті қанағаттанғанша немесе қолындағы карталардың саны нөлге жеткенше қайталай алады. Муллиган процесі ойын тарихында күрт өзгерді. Қазіргі стиль – Лондон муллиганы, себебі ол алғаш рет Лондонда өткен Мифтік чемпионат турнирінде қолданылды. Hearthstone ойыншыларға ойын басындағы қолдағы кез келген сандағы карталарды қаптамаға қайтаруға және оларды кездейсоқ түрде басқа карталармен алмастыруға мүмкіндік береді. Нақты картаны алу үмітімен бүкіл қолды муллиган жасау – «қатты муллиган» деп аталады. Pokémon Trading Card Game-де әр ойыншы ойынды бастау үшін бастапқы қолда кем дегенде бір негізгі Pokémon картасы болуы керек. Егер қолда негізгі Pokémon картасы болмаса, ойыншы қолын ашып, оны қаптамасына қайта араластырып, жаңа жеті картадан тұратын қол тартуы керек. Егер екі ойыншы да муллиган жасауға мәжбүр болса, олардың әрқайсысы қолын ашып, оны қаптамасына қайта араластырып, жеті карта тартады. Егер тек бір ойыншы муллиган жасаса, оның қарсыласы ол жасаған муллигандардың санына дейін карта тартуы мүмкін. (EX Ruby & Sapphire-ден бұрын, ол ойыншы муллиган үшін 2 картаға дейін тарта алатын еді.) Муллиган процесі әр ойыншының қолында кем дегенде бір негізгі Pokémon картасы болғанша қайталанады. Dragon Ball Super Card Game-де ойыншыға муллиган жасауға бір мүмкіндік беріледі. Олар кез келген сандағы карталарды қаптамаға қайтарып, араластыра алады, содан кейін бірдей сандағы карталарды тарта алады. Ashes: Rise of the Phoenixborn басқа карта ойындарына тән муллиган ережелерін айналып өтеді, оның орнына «Бірінші бес» ережесін пайдаланады, бұл ойыншыларға бастапқы қолды құрайтын нақты бес картаны таңдауға мүмкіндік береді. KeyForge-де бастапқы қолына қанағаттанбаған ойыншы оны тастап, бір карта кем жаңа қол тарта алады. Legends of Runeterra ойынында өз қолына қанағаттанбаған ойыншы кез келген сандағы карталарды қаптамаға қайта араластырып, бірдей сандағы карталарды тарта алады. Gwent: The Witcher Card Game-де ойыншылар әр раундтың басында екі картаға дейін муллиган жасай алады, оларды қаптамадан кездейсоқ картамен алмастырады. Бірінші раундта бірінші болып ойнайтын ойыншы қосымша муллиган алады. Сонымен қатар, ойыншылар раунд басында үш карта тартады, бірақ қолында оннан астам карта болмауы керек, сондықтан олардың қолын оннан асыратын әрбір карта бонус муллиганға айналады. Нокаут вистте шығарылған ойыншы келесі раундта «ит мүмкіндігін» сұрауы мүмкін. Ол ойыншыға бір карта беріледі (қолдағы карталардың санына қарамастан). Егер ойыншы сол картамен ұтыс жеңіп алса, келесі раундқа қатысады, әйтпесе қайтадан шығарылады.
Саясат
Саясатта «муллиган жарысы» немесе «муллиган кандидаты» термині партиялық ішкі сайлауда немесе түпкілікті тізімге іріктеуде жеңіліске ұшыраған немесе кандидаттығы алынған біреуді сипаттау үшін қолданылады. Ол кандидат, бәрібір, жалпы сайлауда басқа партия тізімі бойынша, тәуелсіз немесе үшінші партияның өкілі ретінде қатысады. 2006 жылғы Коннектикут штатындағы АҚШ Сенатына сайлауда Нед Ламонттың көптеген қолдаушылары сенатор Джозеф Либерманды Демократиялық партияның ішкі сайлауында жеңілгендіктен тәуелсіз кандидат ретінде «муллиган жарысына» қатысқан деп айыптады. АҚШ-тың бірнеше штатында мұндай жеңілген кандидаттардың жалпы сайлауға осылай қатысуына жол бермеу үшін арнайы «жеңілгендер заңдары» жасалған. Жалпы алғанда, АҚШ-тан тыс либералды демократияларда сәтсіз немесе кандидаттығы алынғандардың жалпы сайлауға қатысуына тыйым салатын заңдар көбінесе жоқ (немесе өте аз), бірақ мұндай әрекет көбінесе кандидаттың бұрынғы партиясынан қуылғандығына немесе толықтай жаңғырықсыз қалғандығына әкеледі. Вестминстер жүйесін немесе бір округтан сайланатын жүйені қолданатын елдерде «муллиган кандидаттар» жиі кездеседі, әсіресе кандидаттың түпкілікті тізімге іріктеу кезінде бұрыс сайлау тәжірибелері болды немесе бұрынғы партия оны негізсіз жарамсыз деп таныды деген шағымдары болған жағдайларда. Бұған байланысты «муллиган көшбасшысы» және «муллиган партиясы» деген ұғымдар бар, соңғысы басқа партиядан сәтсіз көшбасшылыққа үміткер болған (немесе қызметтен алынған бұрынғы көшбасшы) құрған немесе басқарып отырған партияны сипаттау үшін қолданылады. Мұндай партияның жақындағы мысалы – Канаданың консервативтік партиясының көшбасшылығына үміткер болған Максим Берньенің құрған Канада халық партиясы. Ал сол елдегі тарихи мысал – бұрынғы Ньюфаундленд және Лабрадор премьер-министрі Джоуи Смолвуд құрған және басқарған провинциялық Ньюфаундленд реформалық либералдық партиясы. Мұндай партиялар көбінесе жалпы сайлауда үкімет құруға үміткер бола бермейді, бірақ жеткілікті дауыс жинаса, дауыстардың бөлінуіне себеп болып, әсіресе бірінші өткен дауыс беру жүйесінде «муллиган көшбасшысының» бұрынғы партиясының сайлау мүмкіндіктерін нашарлата алады. 2008 жылғы АҚШ Демократиялық партиясының ішкі сайлауында Мичиган және Флорида штаттарындағы сайлауды қайта өткізу туралы ұсынысты сипаттау үшін «муллиган» термині қолданылды, себебі олардың нәтижелері Демократиялық партия ережелеріне қайшы келетін ерте мерзімде өткізілгендіктен жарамсыз деп танылды. Бұл термин сондай-ақ саяси партияның кандидаты немесе делегаты сайлау немесе съезд алдында партия басшылығымен күтпеген жағдайда ауыстырылатын жағдайларды сипаттау үшін де қолданылады (бұл әлеуметтік желілер дәуірінде жиі кездеседі). Мұндай ауыстыру көбінесе кандидаттың партияға немесе оның басшыларына адалдығына күмән тудырғанда немесе оның өткеніне қатысты жағымсыз ақпараттар партияның беделіне немесе сайлау перспективаларына зиян келтіретіндей болғанда жасалады. Көбінесе әлеуметтік желілер пайда болғанға дейін жасалған сайлау ережелері мен заңдары кандидаттарды ұсыну мерзімі аяқталғаннан кейін ауыстыруды қатаң шектейді немесе тыйым салады, бұл соңғы дауыс беруге дейін бірнеше апта немесе тіпті айлар бұрын болуы мүмкін. Мұндай ережелерді жеңілдету туралы ұсыныстар, партияларға кандидаттың күмәнді өткені қолайсыз сәтте жарыққа шығуы мүмкін екенін ескере отырып, жағдайға бейімделуге мүмкіндік беру мақсатында сыншылар тарапынан «муллиган ережелері» деп сыналды.
Қаржылық
Қаржы саласында бұл термин синдикатталған несие құжаттамасындағы шарттарға қатысты қолданылады, онда несие берушілер екі қаржылық міндеттеме бұзылғаннан кейін ғана несиелерін мерзімінен бұрын талап ету құқығын иеленеді. Бұл практика қазір сирек кездеседі, бірақ 2006-2007 жылдардағы несиелік шарықталу кезеңінде демеушілер арасында танымал болды, оларға несие берушілермен қайта құру бойынша келіссөздерді бастау мерзімін кейінге жылдыруға мүмкіндік берді. "Муллиган" деп аталатын несиені "жазылған түзету" шартымен салыстыруға болады, ол келесі міндеттемелер орындалған жағдайда міндеттемені бұзуды ескермеуге рұқсат береді. Бұған қоса, қаржылық міндеттемелермен қамтамасыз етілген несиелер бойынша қарыз алушы жаңа ақшалай капитал салу арқылы міндеттемелерді бұзуды кейіннен "жою" мүмкіндігіне де ие.