Кіріспе
Бабатангон (,) – Филиппиннің Лейте провинциясындағы 4-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 28 823 адамды құрайды. Бабатангон Лейте аралының солтүстік бөлігінде, Каригара шығанағының жағалауында орналасқан. Ол таулармен қоршалған кішкентай жазықта, Сан-Хуанико бұғазының солтүстік жағалауында жатыр, бұл бұғаз Самар және Лейте аралын бөліп тұрады. Таклобан қаласына кіретін немесе одан шығатын кемелер міндетті түрде Канавей пилоттық станциясы арқылы өтуі керек, ол бұғаз бойындағы шағын аралдардың бірі. Бұл Таклобан қаласының солтүстік-батысында және Сан-Мигель қаласынан шамамен солтүстікке қарай орналасқан. Сан-Хуанико бұғазының жағалауында кокос ағаштарымен жабылған көптеген кішкентай аралдар бар, олардың ең маңыздылары – Ризал, Магсайгад, Табиг, барлығы дерлік шығыстан батысқа қарай созылған.
Babatngon (IPA: [bɐbɐt'ŋon]), officially the Municipality of Babatngon (; ), is a 4th class municipality in the province of Leyte, Philippines. According to the 2020 census, it has a population of 28,823 people. Babatngon is located in the northern part of the island of Leyte, along the shore of Carigara Bay. It is situated on a small plain set in a semicircle of mountain ranges and nestles in the northern mouth of the San Juanico Strait, which separates Samar from Leyte. Boats coming in or going out of Tacloban City have to pass by it through the pilot station of Canaway, one of the islets along the strait. It is north west of Tacloban City and about north of the town of San Miguel. Small coconut covered islets fringe its coast along San Juanico Strait, the most important of which are Rizal, Magsaigad, Tabigue, almost all of which extend from east to west.
Этимология
Бұл жердің аты "батонг" деген сөзден шыққан. Батонг – бохоланоның ерте қоныс жайлаушылары аң аулауға қолданған абака талшықтарынан тоқылған үлкен тұзақ. Кейіннен "Бабатангон" деп аталып, бұл "тор арқылы аулау алаңы" деген мағынаны білдіреді.
Тарихи орны
Бабатангонның алғашқы муниципалды орны туралы әртүрлі пікірлер бар. Бірінің айтуынша, алғашқы қоныс Сан-Хуанико деп аталған, ол Бакод аралында орналасқан және осыдан Сан-Хуанико бұғазының аты шыққан. Тағы бір пікір бойынша, алғашқы қоныс Сан-Висенте болған, ол Бакод аралының бір бөлігі еді. Ал кейбіреулер алғашқы муниципалды орын қазіргі Малибаго ауылында болған деседі. Дегенмен, ең көп қабылданып жүрген нұсқа – Бабатангон мен Малибаго 17 ғасырда Сан-Хуанико бұғазының бойында жеке қоныстар ретінде болған, кейін даму барысында Бабатангон басқа қоныстарға қарағанда ертерек муниципалитетке айналған. Тағы бір пікірде Бабатангон бекініс ретінде құрылғандығы айтылады. Бұл пікірді Бижуко мен Магсайгадтағы екі "балуарте" немесе қарауыл мұнараларының болуымен растауға болады.
Елді мекен
Бабатангонға алғаш рет 1540 жылы Каригара, Катбалоган (Самар) жерлестері және Бохолдан келген көшіп келушілер қоныстанған. Бохоландар кілем, абака маталары, бололар және басқа да тауарлармен сауда жасады. Бір күні, 1600 жылдың соңына қарай, Бохолано саудагерлері қолайсыз желдің салдарынан қазіргі Бабатангон жерінде қалып қойды. Сол кездегі елді мекен жағалаудан жоталарға дейін тығыз орманмен, пандандар мен гуава ағаштарының арасындағы бұталармен қапталған еді. Олар тамаққа зәру болғандықтан, жабайы аңдарды аулап, аңшылықтың молдығын байқады. Алғашқы мол аулаулары оларға күш беріп, үйлеріне оралып, туған-туыстарына бай аңшылық алқабы туралы айтты. Бұл жаңалықтан жігер алған және өздеріне тиесілі құнарлы жерге қоныстанғысы келген көптеген бохоландар абака талшықтарынан жасалған үлкен "батонг" деп аталатын тұзақтармен келіп жетті. "Батонг" сөзінен бұл жер "Бабатангон" деп аталды – желімен аң аулау алқабы. Ерте замандағы испандықтар бұл елді мекенді "Babagnon" деп атаған, бірақ жергілікті тұрғындар оны айтуға оңай болсын үшін бастапқы атауын "Babatngon" деп өзгертті.
Колониялық кезең
Конкистадорлардың ең басты мәселесі дін болды, сондықтан Фр. Хуан Квимбо бірінші шіркеуді салған. Ғасырдың басында монахтар приходты діни қызметкерлерге тапсырды. Приходқа қосқан үлесі үшін мыналар еске алынады: Фр. Масекампо алғашқы "кампо сантоны" (кладбище) құрды, ол бүгінге дейін сақталған; Фр. Ф. Лантеко тайфуннан зардап шеккен шіркеуді қайта жаңартылды; Фр. А. Коласито шақырық мұнарасын (колокольня) салған; Фр. Ф. Ростата соғыстан кейін шіркеуді қайта құруды бастады; және, соңында, Фр. А. Алве Бабатангон шіркеуіне аяқтау жұмыстарын жасаумен атақты. Фр. Алве сонымен қатар алғашқы монастырды салуға жауапты болды. Бүгінде Бабатангонның қамқоршысы – әулие Винсент Феррерге бағышталған он діни ұйым бар. Халық санағына сәйкес, 12 000 тұрғынның ішінде бар болғаны 98-і католик емес.
Fr. Masecampo who established the first "campo santo" which has lived to the present; Fr. F. Langteco who reconstructed the church after it was destroyed by typhoons; Fr. A Colasito who constructed the belfry; Fr. F. Rostata who began the reconstruction of the church after the war; and finally, Fr. A. Alve to whom belongs the distinction of giving Babatngon Church the finishing touches. Fr. Alve was also responsible for constructing the first convent. Today there are ten religious organizations all dedicated to St. Vincent Ferrer, Babatngon's patron saint. According to a census, out of a population of 12,000 inhabitants, only 98 are non Catholics.
Кеңейту
Қаланың кеңеюіне Соледад көшесінде "Алмасен" деп аталатын британдық сауда бекетінің құрылуы түрткі болды. Сауда бекеті ұйымдастырылғаннан кейін көп ұзамай, көшенің қарсы жағына үлкен кірпіш және саз балшықтан салынған сауда үйлері салынды. Мекеменің сауда таңбасы – Смит Белл. Жапония, Каригара, Баруго, Сан-Мигель және Батыс Самардың жағалау қалаларынан, сондай-ақ басқа елдерден көшіп келгендер Бабатангонға ағылып келді, ол сауда орталығына айналды. Шаруашылық және балық аулау жаңа, гүлденген қаланың басты салалары болды. Күріш, жүгері, абака және кокос мол өсті. Жұмсақ ағаштан жасалған, сандалдарды шыдамдылықпен ойып жасауға болатын, шамадан тыс көздің болуынан ағаш сандалдар (бакия) жасау дамыды. Сандалдар алыс-жақын жерлерге таралып, тіпті Суригаода да сатылымға шықты.
Революциялық кезең
1901 жылы көтеріліс бүкіл архипелагты бір шеттен екінші шетіне дейін шарлады, сол кезде Доминго Инбруа басқарған революционерлер тобы азаматтық гвардиямен ашық соғысып, Каригара және Баруго гарнизондарында қиындықтар туғызды. Бололар және басқа да қарапайым қарулармен қаруланған революционерлер, жақсы жаттығудан өткен қарсыластарына үрей келтірді. Бірақ Бабатангон да өз бақытсыздықтарын бастан өткерді. Испандықтар революция кезінде қала ішінде соңғы тұғырларын қорғағанда тас ғимараттар қирады. Халық бұл қираудан қалпына келгенше, тағы бір соғыс мектеп ғимаратын, қала әкімдігін, ойын-сауық орындарын және көптеген тұрғын үйлерді толығымен қиратты.
Екінші дүниежүзілік соғыс және жапондық оккупация
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала әкімі Мелхор Канете қала тұрғындарына азық-түлік жетіспеушілігі мен тұрақсыз жағдайдың қиындықтарын бастан өткізуге жетекшілік етті. Мэр Канете жапондық оккупация кезінде Бабатангон қаласындағы тыныштықты осыншалықты сақтап, провинциялық үкіметтің орталығын уақытша қалаға көшіруге мүмкіндік берді. Бұған қоса, көптеген эвакуацияланған адамдар өздерінің қалаларындағы қауіптен қорғанып, қалада пана тапты. 1944-1945 жылдары американдық және Филиппин Ұлттық Достастығының біріккен әскерлері Лейте провинциясының Бабатангон қаласын жаулап алды.
Бүгін
Бандиттік Бабатынгон тарихында қысқа мерзімге алабалық тудырды. Поро, Калангаван аралы және Калкаган аралындағы Тойонг елді мекендеріндегі қарақшылардың қоршаулары ұйымдасқан қақпақтың ең қатыгез екі басшысын жасырды. Капитан Сесилио Серрано басшылығыменгі жазалаушы күштер қарақшылардың қоршауларына шабуыл жасап, қолма-қол соғыста екі қарақшыны және олардың көптеген ізбасарларын өлтірді. Қарақшылардың тұтқындалуы және олардың басшыларының қазасы қалғандарын дезорганизациялады, соның нәтижесінде қалаға қайтадан бейбітшілік келді.
Демография
2020 жылғы санақта Бабатангонның, Лейте, халқы 28 823 адамды құрады, халық тығыздығы .
Туризм
Бабатангон Бусай шарлауығымен әйгілі, ол үш деңгейлі сарқырама және жаз айларында пикникке келген көптеген адамдарды қызықтырады. Үшінші сарқыраманың салқын суын үлкен, жасыл мохпен жабылған тас алаң қабылдайды.
Инфрақұрылым
Қаланың өзімен "vecinal" жолдары арқылы байланысты 11 барио бар. Олар артезиандық құдықтармен жабдықталған. Багахупи бариосы шистосомозды зерттеуде пилоттық аймақ ретінде таңдалды, себебі бұл аймақта паразиттің болуы күдік тудырды. Соғыс кезінде өртенген кейбір ғимараттар әлі қайта жасалмағанымен, бірнеше құрастырылған ғимараттар балалардың қажеттіліктерін шешті.