Кіріспе

Ежелгі Египет патшалығының патшалық жылнамасы деп аталатын стеланың фрагменті – Палермо тасы. Бұл Ежелгі Египет патшалығының патшалық жылнамасы деп аталатын стеланың жеті сақталған фрагментінің бірі. Стеллада Мысыр патшаларының бірінші династиясынан (шамамен 3150–2890 ж.б.д.) бесінші династияның басына дейінгі (шамамен 2392–2283 ж.б.д.) тізімі және олардың билік жылдарындағы маңызды оқиғалар жазылған. Бұл стела, шамамен, бесінші династия кезінде жасалған болуы мүмкін. Палермо тасы Италияның Палермо қаласындағы Антонио Салинас атындағы аймақтық археологиялық мұражайда сақталады және осы қаланың атымен аталады. "Палермо тасы" термині кейде Каир және Лондон мұражайларындағы фрагменттерді қоса алғанда, патшалық жылнамаларының жеті сақталған фрагментінің барлығына қолданылады. Фрагменттер кейде "Қайыр жылнамалары тасы" деп те аталады, бірақ "Қайыр тасы" термині қазір тек Каирдегі патшалық жылнамаларының фрагменттерін ғана білдіреді. Палермо тасы және патшалық жылнамаларының басқа да фрагменттері – ежелгі Египеттен жеткен ең көне тарихи мәтін және Ежелгі патшалықтағы египет тарихының маңызды көзі болып табылады.

Сипаттама

Корольдік жылнамалар стеласы, Палермо тасының бір бөлігі болған, бастапқыда 60 см биіктікте және 2,1 м енде болған болуы мүмкін. Фрагменттер тығыз, қатты қара тастан жасалған, бәлкім базальттың бір түрінен. Палермо тасының өзі – иррегулярлы, қалқан тәрізді фрагмент, биіктігі 43,5 см, ені 25 см және қалыңдығы 6,5 см (максималды өлшемдері). Палермо тасының «алдыңғы» (ректо) жағындағы жазу оңнан солға қарай бағытталған алты көлденең жолақ немесе иероглифтік мәтін тізімінен тұрады. Бірінші тізілімде Төменгі Египеттің династияға дейінгі патшаларының есімдері тізімделген (қызыл тәж кию арқылы анықталады). Екінші және келесі тізілімдерде біріншіден төртінші династиялардың перғауындарының патшалық жылнамаларының бөліктері бар, яғни әр патшаның билік ету жылдарындағы маңызды оқиғалардың тізімі, хронологиялық ретпен ұйымдастырылған. Палермо тасындағы екінші тізілім бірінші династияның патшасының соңғы жыл жазбаларымен басталады, оның аты сақталмаған, бірақ ол, әдетте, Нармер немесе Аха деп есептеледі. Екінші тізілімнің қалған бөлігі осы патшаның мұрагері үшін алғашқы тоғыз жылдық жазбаны қамтиды, ол да фрагментте аты аталмаған, бірақ Аха немесе оның мұрагері Джер деп есептеледі. Осы жақ бетіндегі жазудың қалған бөлігі төртінші династияның патшаларына дейінгі патшалық жылнамалармен жалғасады. Мәтін Палермо тасының «арқасында» (версо) жалғасып, бесінші династияның үшінші билеушісі Нефериркаре Какайға дейінгі перғауындардың билік ету кезеңіндегі оқиғаларды тізімдейді. Сақталған фрагменттерден Корольдік жылнамалар осы уақыттан кейін де жалғасқан-жалмағандығы белгісіз. Патшаның аты аталған жағдайда, оның анасының аты да жазылған, мысалы, Бірінші династияның патшасы Семерхеттің анасы Бетрест және Төртінші династияның патшасы Сенеферудің анасы Мересанх I.

Археологиялық тарих

Стелланың бастапқы орналасқан жері белгісіз, және сақталған барлық фрагменттердің археологиялық тамыры анықталмаған. Қазір Каирдегі бір фрагмент Мемфис қаласындағы археологиялық қазбада табылған деген аңыз бар, ал Каирде сақталатын тағы үш фрагмент Орта Египеттен табылған деп айтылады. Палермо тасының өзі қай жерден табылғаны белгісіз. Палермо тасын 1859 жылы сицилиялық заңгер Фердинанд Гидано сатып алған, және ол 1866 жылдан бері Палермода сақтаулы. 19 қазан 1877 жылы Гидано отбасы оны Палермо археологиялық мұражайына тапсырды, сол кезден бері ол мұражайда тұр. Каирдегі Мысыр мұражайында Корольдік жылнаманың бес фрагменті бар, олардың төртеуі 1895 және 1914 жылдар аралығында алынған. Бесінші фрагмент 1963 жылы антиквариат саудасынан сатып алынған. Бір кішкентай фрагмент Лондон университетінің колледжінің Петри мұражайында сақталады, ол археолог сэр Флиндерс Петридің (1914 жылы сатып алған) жинағының бір бөлігі. Палермо тасының маңыздылығы 1895 жылы Франциядан келген археолог оған назар аударғанға дейін толыққанды түсінілмеді. Алғашқы толық жарияланым және аударма 1902 жылы Генрих Шафер жасаған.