Көне Египет медициналық папирусі

Кіріспе

Ежелгі Мысыр медициналық папирусы

Эберс папирусы, сондай-ақ Папирус Эберс деп те аталады, шамамен б.з.д. 1550 жылға (Кейінгі Екінші аралық кезеңнің соңы немесе Жаңа Мемлекеттіктің басы) жататын египеттік медициналық, шөптік білім туралы папирус. Ежелгі Мысырдың ең көне және маңызды медициналық папирустарының бірі саналады және 1873–1874 жылдардың қысында неміс египтологы Георг Эберс оны Люксор қаласынан сатып алған. Қазіргі таңда Германиядағы Лейпциг университетінің кітапханасында сақталуда.

Қолжазба

Папирус ежелгі Мысырда шамамен 1550 ж.б.д. жазылған, Екінші аралық кезеңнің соңында немесе Жаңа патшалықтың басында, бірақ ол бұрынғы египеттік мәтіндерден көшірме деп саналады. Эберс папирусы – 110 беттен тұратын, шамамен 20 метрлік парқ. Кахун гинекологиялық папирусы (шамамен 1800 ж.б.д.), Эдвин Смит папирусы (шамамен 1600 ж.б.д.), Херст папирусы (шамамен 1600 ж.б.д.), Брюгш папирусы (шамамен 1300 ж.б.д.) және Лондон медициналық папирусы (шамамен 1300 ж.б.д.) сияқты, Эберс папирусы ең көне сақталған медициналық құжаттардың бірі болып табылады. Брюгш және Лондон медициналық папирустары Эберс папирусындағы кейбір ақпаратты бөліседі. Еберс папирусымен бір жағы бірдей басқа бір құжаттың – Карлсберг папирусы VIII-нің шығу тегі белгісіз. Парқ шамамен 700 сиқырлы формула мен халықтық емдік құралдарды қамтиды. Онда ауру тудыратын әуестерді жоюға арналған көптеген дұғалар бар, сонымен қатар эмпиризмнің ұзақ дәстүрінің куәлігі де бар. Папируста "жүрек туралы" трактат бар. Онда жүрек қанмен қамтамасыз етудің орталығы екені, оның дене мүшелерінің әрқайсысына арналған тамырлары бар екені айтылған. Ежелгі египеттіктер бүйрек туралы аз білген көрінеді және жүректі денедегі барлық сұйықтықтарды – қан, көз жасын, зәр және сперманы тасымалдайтын тамырлардың кездесу нүктесі етіп санаған. Психикалық аурулар папирустың "Жүректер кітабы" деп аталатын тарауында егжей-тегжейлі сипатталған. Депрессия және деменция сияқты аурулар қамтылған. Бұл аурулардың сипаттамалары египеттіктердің психикалық және физикалық ауруларды шамамен бірдей түсінгенін көрсетеді. Папируста контрацепция, жүктілікті анықтау және басқа гинекологиялық мәселелер, ішек аурулары мен паразиттер, көз және тері проблемалары, тіс емшілігі, абсцестер мен ісіктерді хирургиялық емдеу, сүйектерді дұрыс қою және күйіктер туралы тараулар бар. Эберс папирусы жазылған кезде "арналық теория" кең таралған. Эберс папирусы ежелгі гректердің гумораль патологиясының және кейіннен қалыптасқан гуморизм теориясының алғабасы болуы мүмкін, ол ежелгі Мысыр, ежелгі Грекия және ортағасырлық медицина арасындағы тарихи байланысты қамтамасыз етеді. Диабет: "Бұрынғы көкжиек, ащы өсімдік талшықтары, сүт, сыра, қияр гүлдері мен жасыл құрмадан тұратын қоспаны ішу керек". "Азит" дегеннің не екені белгісіз. Гвинеялық құрт ауруы: "Құрттың шығып тұрған ұшын таяқтың айналасына орап, баяу шығарып алыңыз". 3500 жыл өткен соң да бұл стандартты ем болып табылады. Көздің көмескілігі: Төмендегі ингредиенттерді араластырып, паста жасап, көмескі көзді науқасқа жағу керек: "Мирра, пияз, вердигрис және солтүстіктен алынған киперс, антилопаның нәжісі, таза май және қадиттік жануардың ішегі. Бұл бүркіттің қауырсынымен бояуға болады". Көзден қанды шығару үшін: екі зат жасаңыз. Бірі – донпалмның ұнтақталған жемісі және ұл туған әйелдің сүті. Екіншісі – сиыр сүті. Содан кейін таңертең алғашқы қоспадан екі көзді де жуу керек, содан кейін алты күн бойы төрт рет сиыр сүтімен көзді жуу керек. Ксантелазма: Көзді қызыл қорғасын, қаз майы және имбирь қоспасымен жағыңыз. Птеригиум: көзге қызыл қорғасын, Арабиядан алынған ұнтақталған ағаш, Аполлонополис парвисінен алынған темір, каламин, страустың жұмыртқасы, Жоғарғы Мысырдан алынған тұздық, күкірт және бал қоспасын жағыңыз. Трихиаз: Мырра, кескелдінің қаны, жабырқақ құстың қаны қосып, шашты жұлып алып, оны сауықтыру үшін оған жағыңыз. Содан кейін түтетікті, кеуде қуысының, сиырдың, есектің, шошқаның, иттің, қасқырдың, көгершіннің қанына араластырып, түтетікті шашты алып тастағаннан кейін қайта өсіп кетуіне жол бермеу үшін қолданыңыз. Соқырлық: Суын алып тастаған шошқаның екі көзін, нағыз коллирий, қызыл қорғасын және жабайы балдан ұнтақ жасап, құлаққа енгізіңіз. Араластыра отырып, "Мен осыны алып келіп, орнына қойдым. Көкөрік әлсіз және күшсіз. (Екі рет)" Тұмау: Берілген жемісті сырамен бірге жеп, тұмаудан арыласыз. Мигрень: Аузына шөп салып, бауырына балшықтан жасалған крокодил мүсінін кірпішпен байлап, науқастың басына бекітіңіз. Киіз тасқа египет құдайларының есімдері жазылған. Бұл ем басынан суық қысу арқылы ауырсынуды жеңілдеткен. Бас ауруы: Бақшаның іші, арамшөп ағашының жемісі, натрон, силефт тұқымы, қылыш балықтың пісірілген сүйектері, пісірілген қызыл балық, пісірілген ракуш бас сүйегі, бал және абра майы қосыңыз. Басына төрт күн бойы жағыңыз. Жарылған жерді алдын алу: жабақты маймен жылытып, зақымданған жерге сүртіңіз немесе электрлік бақаның басын маймен жылытып, күйген жерге жағыңыз. Диабет: торттар, бидай, жүгері және талқан. Миоз: ебен ағашының кішкентай жоңқалары және тұздық. Нерв жүйесін күшейте түсу үшін: майлы сиырдың етінен жасалған балаусаны күшейтілген дене бөлігіне жағыңыз. Мұрынның қабынуы: "Шайқап шығар, о, шырыш, Шырыштың ұлы! Сүйектерді ұста, бас сүйекті ұста, маймен майла, науқасқа басында жеті тесік бер, Ра құдайына қызмет ет, Тот құдайына алғыс айт. Содан кейін мен сен үшін емді әкелдім, сен үшін сусынды әкелдім, оны жою үшін, оны емдеу үшін: Ұл туған әйелдің сүті және хош иісті нан. Лас жерден көтеріледі! Лас! (Төрт рет). Ұл туған әйелдің сүті мен хош иісті нанға айтылуы керек. Мұрынға салыңыз". Папируста сипатталған ең көп таралған емдердің бірі – охра немесе емдік саз. Ол ішек және көз шағымдарына тағайындалады. Сары охра зәр шығару шағымдарына да ем ретінде сипатталған.

The papyrus was written in Ancient Egypt in c. 1550 BCE, during the late Second Intermediate Period or early New Kingdom, but it is believed to have been copied from earlier Egyptian texts. The Ebers Papyrus is a 110 page scroll, which is about 20 meters long. Along with the Kahun Gynaecological Papyrus (c. 1800 BCE), the Edwin Smith Papyrus (c. 1600 BCE), the Hearst papyrus (c. 1600 BCE), the Brugsch Papyrus (c. 1300 BCE), and the London Medical Papyrus (c. 1300 BCE), the Ebers Papyrus is among the oldest preserved medical documents. The Brugsch and the London Medical papyri share some of the same information as the Ebers Papyrus. One side of another document, the Carlsberg papyrus VIII, is identical to the Ebers Papyrus, though the provenance of the former is unknown. The scroll contains some 700 magical formulas and folk remedies. It contains many incantations meant to turn away disease causing demons and there is also evidence of a long tradition of empiricism. The papyrus contains a "treatise on the heart". It notes that the heart is the centre of the blood supply, with vessels attached for every member of the body. The ancient Egyptians seem to have known little about the kidneys and made the heart the meeting point of a number of vessels which carried all the fluids of the body—blood, tears, urine and semen. Mental disorders are detailed in a chapter of the papyrus called the Book of Hearts. Disorders such as depression and dementia are covered. The descriptions of these disorders suggest that Egyptians conceived of mental and physical diseases in much the same way. The papyrus contains chapters on contraception, diagnosis of pregnancy and other gynecological matters, intestinal disease and parasites, eye and skin problems, dentistry, the surgical treatment of abscesses and tumors, bone setting, and burns. The "channel theory" was prevalent at the time of writing of the Ebers papyrus; it suggested that unimpeded flow of bodily fluids is a prerequisite for good health. The Ebers papyrus may be considered a precursor of ancient Greek humeral pathology and the subsequently established theory of humorism, providing a historical connection between ancient Egypt, ancient Greece, and medieval medicine. Diabetes mellitus: "Drink a mixture including elderberry, asit plant fibres, milk, beer swill, cucumber flowers, and green dates." It is not known what "asit" is. Guinea worm disease: "Wrap the emerging end of the worm around a stick and slowly pull it out." 3,500 years later, this remains the standard treatment. Bleary eyes: Combine the following ingredients into a paste to apply to the bleary eyed patient. "Myrrh, Onions, Verdigris, and Cyperus from the North, with Antelope dung, Clear Oil, and Entrails of the qadit animal. This could be painted on with a Vulture's feather." To drive Blood from the eyes: create two substances one from powdered fruit of the donpalm and milk of a woman who has borne a son. The other Cow's Milk. Then in the morning bathe both eyes from the first mixture then wash the eyes with the Cow's milk four times for six days. Xanthelasma: Use a combination of red lead, Goose Grease, and Ginger to coat the eyes with. Pterygium: apply a mixture of red lead, powdered wood from Arabia, Iron from Apollonopolis parvis, Calamine, Egg of an ostrich, Saltpeter from upper Egypt, Sulfur, and honey to the eyes. Trichiasis: Combine Myrrh, Lizard's blood, Bat's Blood and then tear out the Hairs and Put thereon in order to make him well. Then use a mixture of Incense ground in lizard's dung, Cow's blood, Donkey's Blood, Pig's blood, Dog's blood, Stag's blood, Collyrium, and Incense to prevent the hair from growing back into the eye after being pulled out. Blindness: Use two eyes of a pig with the water removed from them, True Collyrium, red lead, and Wild Honey to create a powder and inject it into the ear. while mixing you must repeat "I HAVE BROUGHT THIS THING AND PUT IT IN ITS PLACE. THE CROCODILE IS WEAK AND POWER LESS. (Twice)." Constipation: Chew bits of berry along with beer and it will relieve the constipation. Migraines: A clay effigy of a crocodile with herbs stuffed into its mouth was firmly bound to the head of the patient by a linen strip. The linen strip is inscribed with the names of Egyptian gods. This remedy likely reduced the pain by cold compression of the head. Headaches: Combine the inner of an onion, fruit of the am tree, natron, setseft seeds, cooked bones of a swordfish, cooked redfish, cooked crayfish skull, honey, and abra ointment. Apply to the head for four days. Burn wound prevention: use a frog and warm it in oils and rub the afflicted spot, or warm an electric eel's head in oils and apply it to the burn site. Diabetes: cakes, wheat, corn and grits. Miosis: small shavings of ebony wood and saltpeter. To strengthen the nervous system: use a poultice of flesh of a fat cow applied to the body part which needs the strengthening. Coryza: "Spit it out, thou Slime, Son of Slime: Grasp the bones, touch the skull, smear with tallow, give the patient, seven openings in the head, serve the god Ra, thank the god Thoth. Then I brought thy remedy for thee, thy drink for thee, to drive away, to heal it: Milk of a Woman who has Borne a Son and Fragrant Bread. The Foulness rises form out the Earth! The Foulness! (Four times). to be spoken over the Milk of a Woman who has Borne a Son and Fragrant Bread. put in the nose." One of the more common remedies described in the papyrus is ochre, or medicinal clay. It is prescribed for intestinal and eye complaints. Yellow ochre is also described as a remedy for urological complaints.

Жануарларды сүрту құралдары

Табиғатта кездесетін өсімдіктер мен басқа да организмдерден алынған жануарлар мен жәндіктерді қорғауға арналған заттарды қолдану Эберс папирусы дәуірінен белгілі. Мәтінде мұндай қорғағыштардың бірнеше мысалы келтірілген. Мысырлықтар құрттар мен бітелерге қарсы күресу үшін ыдысқа құрма ұны мен су қосып, қоспаны жылығанша пісіретін. Содан кейін оны ішіп, қайтадан түкіріп тастайтын. Астықтарын кеміргіштер мен зиянды жәндіктерден қорғау үшін астық қоймасындағы оттың төңірегіне қазылша тынысы мен тышқан зәрін себіп қоятын. 1906 жылдан бері Курт Сеттенің түсірмесі сақталған. Кейбір мамандар бұл кестені "бізге еңбек еткен Мысырдан алынған ең құнды хронологиялық құрал" деп санайды. Папирус 1872 жылы неміс египтологы және жазушы Георг Эберс сатып алып, оның құрметіне осылай атаған.