Кіріспе

Испанияның ресми барлау қызметі – Ұлттық барлау орталығы (CNI) – Испанияның сыртқы және ішкі барлау қызметін атқаратын ресми барлау агенттігі. Оның штаб-пәтері Мадридке жақын А 6 тас жолының жанында орналасқан. CNI – Қорғаныс ақпарат орталығының жоғары деңгейдегі орталығының мұрагері. Оның басты назарында Солтүстік Африка және Оңтүстік Америка аймақтары тұр, ал қызметі 80-нен астам елде жүзеге асырылады. CNI-нің 2021 жылға арналған ресми бюджеті шамамен 300 миллион еуроны құрайды (CNI құпия қорлардан қосымша қаржыландыру ала алады). Қазіргі таңда CNI мемлекеттік хатшысы – Эсперанса Кастелейро.

Мақсаттар мен жұмыс

Орталықтың басты мақсаты – Испанияның тәуелсіздігі мен тұтастығына, ұлттық мүдделеріне, мемлекеттік органдарына және құқықтық үстемдікке қатер төндіретін кез келген тәуекел мен қауіпті алдын алу және болдырмау үшін Испания үкіметін қажетті барлық ақпаратпен қамтамасыз ету болып табылады. Заң бойынша, CNI-нің нақты мақсаттары жыл сайын Министрлер Кеңесімен анықталып, бекітіледі. Бұл мақсаттар құпия құжат – «Барлау нұсқауларына» енгізіледі. Министрлер Кеңесінің орталықты органикалық бақылауынан өзге, кейбір іс-әрекеттерге сот бақылауы да қажет, сондықтан сот бақылауы да бар. Бұл бақылауды Испания Жоғарғы Сотының судьясы жүзеге асырады, ол білікті көпшілік дауысымен тағайындалады. Осыған байланысты, соттан алдын ала рұқсат алуды қажет ететін іс-әрекеттерге – байланыс құпиялығын бұзу, жеке тұрғын үйге немесе кәсіпорынға кіру және тінтіп тексеру, сондай-ақ 1978 жылғы испан Конституциясымен кепілденген негізгі құқықтарды бұзуға алып келетін кез келген басқа да іс-әрекеттер жатады.

Прецеденттер мен тарих

Бірінші испандық барлау қызметі 1935 жылы құрылды, бірақ Испания азаматтық соғысы оның дамуын тоқтатқандықтан, ол қысқа ғана өмір сүрді және іс-әрекеті дерлік болмады. Азамат соғысы кезінде Servicio de Información Militar (SIM) республикалықтарға, ал Servicio de Información y Policía Militar (SIPM) ұлтшылдарға барлау қызметін ұсынды. Екі ұйым да соғыс аяқталғаннан кейін таратылды. 1960 жылдардың соңындағы студенттік көтерілістер Ұлттық қарсыкөздік ұйым құруға себеп болды, ол 1972 жылы құрылған Servicio Central de Documentación (SECED) үшін бастама болды. 1976-1977 жылдары SECED пен Армия Жоғары штабының Ақпарат қызметінің (Servicio de Información del Alto Estado Mayor (SIAEM)) бірігуінен Қорғаныс ақпарат орталығы (CESID) құрылды. 2001 жылы Халық партиясы үкіметі Депутаттар Конгресінде өкілдік еткен басқа саяси топтармен, әсіресе Испания Социалистік жұмысшылар партиясымен келісімге келіп, испан барлау қызметін реттеуге арналған заң жобаларын әзірледі. Бұл мемлекеттік органдарды құруда ең көп консенсусқа жетуді мақсат етті, оларды демократиялық мемлекетті қорғау үшін, мүмкіндігінше партиялық саясаттан алшақтатуды көздеді. 2002 жылы Ұлттық барлау орталығының (CNI) қазіргі заңдық мәртебесіне қол жеткізілді, оған оның нақты функциясын оңайлатып, дәл анықтайтын жаңа атау берілді. Аталған парламенттік келісімдердің нәтижесінде екі толықтыратын заң қабылданды: біріншісі – 6 мамырдағы 11/2002 заңы Ұлттық барлау орталығын реттейді, ал екіншісі – органикалық сипаттағы (6 мамырдағы 2/2002 органикалық заңы) CNI-ге белгілі бір әрекеттерді жүзеге асыру алдында сот бақылауын енгізеді. Кейін, 2004 жылдың наурыз айында Ұлттық криптологиялық орталықты (CCN) реттейтін Корольдік жарлық қабылданды, ол CNI-ге ақпараттық технологиялардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бекітілген орган. CNI-нің құқықтық базасын оның қызметкерлерінің статустық режиміне қатысты ережелер толықтырады. Бұрынғы ұйымның кадрлық ережелері 1995 жылға дейін қалыптасқан. 11/2002 заңы Орталық қызметкерлерінің жаңа статусын әзірлеуді көздейді. 1995 жылғы ереже 2004 жылы өзгертілді. 2013 жылы кадрларға қатысты жаңа ереже бекітілді. 2011 жылы премьер-министр Мариано Рахой жүргізген министрлік реформадан кейін CNI Президенттік министрлігіне бағынды, бірақ 2018 жылы үкімет ауысқаннан кейін премьер-министр Педро Санчес CNI-ді Қорғаныс министрлігіне қайта бағындырды. 2013 жылы Эдвард Сноуденнің жариялаған құпия құжаттарының арқасында CNI-нің NSA-мен миллиондаған испандықтардың жаппай тыңдауында, қоңырау тіркелмелерінің, мәтіндік хабарламалар мен электрондық поштаның метадеректерін тікелей ұстап алуға немесе көмектесуге ынтымақтас екені белгілі болды. 2022 жылы CNI кем дегенде 18 каталондық сепаратистік саясаткерлердің телефондарын тыңдағаны анықталды. 2022 жылдың мамырында CNI басшысы Паз Эстебан Лопес қызметтен босатылды. Кейін Эстебан Испания парламенті комитетінде оның агенттігі соттан рұқсат алғаннан кейін каталондық сепаратистердің құрылғыларын Израильдің Пэгасус шпиондық бағдарламасының көмегімен жұқтырғанын мойындады.