Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джеймс Ланкастер (шамамен 1554 – 6 маусым 1618) – Елизавета дәуіріндегі ағылшын капері және саудагер.
English privateer (1554–1618)
Sir James Lancaster (c. 1554 – 6 June 1618) was an English privateer and trader of the Elizabethan era.
Өмір және жұмыс
Ланкастер Гэмпширдегі Басингсток қаласынан шыққан. Ланкастер Португалияда саудагер және әскер адам ретінде тәрбиеленді, бірақ 1587 жылы Англияға қайтып келді. Одан кейін ол лондондық саудагер Томас Корделлдің сенімді қызметкері болды, 1588 жылы испан армадасына қарсы флоттағы өзінің «Эдвард Бонавентура» сауда кемесіне қолбасшылық етті және сэр Фрэнсис Дрейктің басшылығымен қызмет етті.
Lancaster came from Basingstoke in Hampshire. Lancaster was brought up in Portugal as a merchant and soldier, but returned to England in 1587. He thereafter became a trusted employee of the London merchant Thomas Cordell, commanding his merchant ship ‘Edward Bonaventure’ in the fleet against the Spanish Armada in 1588, serving under Sir Francis Drake.
Шығыс Үндістанның қызметі
1591 жылдың 10 сәуірінде Ланкастер Джордж Реймонд пен Сэмюэл Фокскрофтпен бірге Девондағы Торбейден Шығыс Үндістанға маңызды сапарына шықты. Бұл үш кемеден (Пенелопа, Марчант Роял және Эдвард Бонавенчур) тұратын флот ағылшын теңізшілерінің Үндістанға жасаған алғашқы экспедициясы болды. Олар 1591 жылдың 1 тамызында Таблик шығанағына жетті. 12 қыркүйекте Кейп-Коррентес жанында бір кемені жоғалтып, эскадра Занзибарда (1592 жылдың ақпанында) тоқтады, қайта жабдықталды, келесі мамыр айында Коморин мүйісін айналып өтіп, маусым айында Малай түбегіне, Пенангқа жетті. Ланкастер сол жылдың қыркүйек айына дейін аралда болды. Кейін Цейлонға барғаннан кейін, экипаж үйге қайтуды талап етті. Қайту жолы қиын болды, 1594 жылдың мамырында Англияға тек жиырма бес офицер мен матрос аман жетті. Ланкастердің өзі 1594 жылдың 24 мамырында Райге келді. Оның Үндістанға жасаған сапары, Ральф Фичтің құрлықтағы саяхаттары мен саудасы сияқты, Шығыс Үндістан компаниясының құрылуына үлкен үлес қосты. Сол жылы ол Бразилиядағы Пернамбуко мен Ресифке қарсы жеке экспедицияға жетекшілік етті. Мақсаты – Үндістаннан қайтып келе жатқан португалдық каррактың дауылдан зақымданған жүгін басып алу еді. Шығыс Үндістанға жасаған сапардан өзгеше, бұл (Хаклюйттің мәліметінше) өте кәсіби және табысты болды. Капитан Генри Миддлтон басқаратын жеке эскадрильямен кездескеннен кейін, ол шабуылға өтіп, қаланы басып алды және (голланд саудагерлерінің флотилиясының көмегімен, олар да оған қосылды) бірнеше апта бойы қаланың бақылауын ұстады, каррактың жүгін және Бразилия ағашы (жүн тоқыма өнеркәсібінде қолданылатын қымбат қызыл бояудың көзі) сияқты жергілікті өнімдермен бірге жүктеді. 1600 жылы оған Шығыс Үндістан компаниясының алғашқы флотына (1601 жылдың 22 сәуірінде Торбейден шыққан) басшылық етуі тапсырылды; оның кемесі «Қызыл Айдаһар» аталды. Ол сонымен қатар Елизавета патшайымның Шығыс елдерінің әртүрлі билеушілеріне арнайы елшісі ретінде аккредиттелді. Жақсы Үміт мүйісінен (1 қараша 1601) өтіп, Ланкастер Никобар аралдарына (1602 жылдың 9 сәуірінен бастап), Ачехке және Суматраның басқа да аймақтарына (1602 жылдың 5 маусымынан бастап) және Явадағы Бантамға сапарлады. Ачехпен одақ құрылды, Бантамда алғашқы ағылшын Шығыс Үндістан компаниясының кеңсесі ашылды және Молукка аралдарына саудалық миссия жіберілді. Ланкастер португалдық үлкен галеонды басып алып, тонады. 1603 жылдың 20 ақпанынан 11 қыркүйегіне дейінгі кері сапар жылдам және сәтті болды, ал Ланкастер (саудада да, дипломатияда да жетістікке жеткендігі үшін) 1603 жылдың қазан айында жаңадан таққа отырған Джеймс I-ден рыцарлық атақ алды. Ланкастер 1618 жылдың маусымында қайтыс болғанға дейін Шығыс Үндістан компаниясының бас директорларының бірі болып қызмет етті. Стюарт дәуірінің басындағы Үндістанға және Солтүстік-Батыс жолын іздеуге жасалған көптеген сапарлар оның демеушілігі мен басшылығымен жүзеге асырылды. 1616 жылдың шілдесінде Уильям Баффин сэр Джеймс есімімен Баффин шығанағының (74° солтүстік ендігінде) солтүстік-батыс жағында орналасқан Солтүстік-Батыс жолының кіреберісіне Ланкастер саунды атады.
On 10 April 1591 Lancaster started from Torbay in Devon, with George Raymond and Samuel Foxcroft, on his major voyage to the East Indies; this fleet of three ships (Penelope, Marchant Royal and Edward Bonaventure) was the earliest of the English overseas Indian expeditions. They reached Table Bay on 1 August 1591. Losing one ship off Cape Correntes on 12 September, the squadron rested and refitted at Zanzibar (February 1592), rounded Cape Comorin the following May, and reached the Malay Peninsula having arrived at Penang in June. Here Lancaster remained on the island until September of the same year. After a later crossing to Ceylon, the crews insisted on returning home. The return voyage was disastrous, with only twenty five officers and men surviving to reach England in May 1594. Lancaster himself reached Rye on 24 May 1594. His Indian voyage, like Ralph Fitch's overland explorations and trading, was an important factor in the foundation of the East India Company. In the same year he led a privateering expedition against Pernambuco and Recife in Brazil, aimed at seizing the cargo of a storm damaged Portuguese carrack which had put in there on its way back from India. Unlike the East Indies voyage, this was (according to Hakluyt's account) highly professional in its conduct and very successful; after picking up a chance met separate squadron under Captain Henry Middleton, he led an assault landing, seized the town and (with the assistance of a flotilla of Dutch traders who also threw in their lot with him) held it for several weeks and embarked the carrack's cargo along with local produce such as Brazil wood (the source of a valuable red dye used in the woollen textile industry). In 1600 he was given command of the East India Company's first fleet (which sailed from Torbay on 22 April, 1601); his vessel was the Red Dragon. He was also accredited as Queen Elizabeth's special envoy to various Eastern potentates. Going by the Cape of Good Hope (1 November 1601) Lancaster visited the Nicobars (from 9 April 1602), Aceh and other parts of Sumatra (from 5 June 1602), and Bantam in Java. An alliance was established with Aceh, the first English East India Company factory established at Bantam and a commercial mission dispatched to the Moluccas. Lancaster also seized a large Portuguese galleon and looted it. The return voyage from 20 February to 11 September 1603 was speedy and prosperous, and Lancaster (whose success both in trade and diplomacy had been brilliant) was rewarded with a knighthood from the newly crowned James I in October 1603. Lancaster continued to be one of the chief directors of the East India Company until his death in June 1618. Most of the voyages of the early Stuart period both to India and in search of the Northwest Passage were undertaken under his sponsorship and direction. In July 1616, Lancaster Sound, the entrance to the Northwest Passage, on the north west side of Baffin Bay (74° N.), was named by William Baffin after Sir James.
Уилл
Оның өсиетнамасы (18 сәуір 1618 жылы жасалған) 1717 жылы жарияланды. Екіншісі Оксфорд және Кембридж университетіндегі мұқтаж дінтану студенттеріне арналған, және "Скиннерлер компаниясы" оларға бүгінге дейін стипендиялар тағайындайды.
His will (dated 18 April 1618) in 1717. The other was for poor divinity students at Oxford and Cambridge, to whom the Skinners' Company still provides grants today.
Скорбут
Саяхаты барысында Ланкастер жаңа жемістердің скорбутты алдын алудағы тиімділігін анықтады. 1601 жылы Ланкастер лимон шырынының скорбутқа қарсы әсерін зерттейтін тәжірибелік зерттеу жүргізді. Оның төрт кемеден тұратын флоты 1601 жылдың 21 сәуірінде Англияның оңтүстік-батысындағы Торбайдан шықты, ал 1 тамызға дейін үш кемеде скорбут пайда бола бастады (теңізге шыққаннан кейін 4 ай өткен соң). 9 қыркүйекте Оңтүстік Африкадағы Үстел шығанағына жеткен кезде үш кеме скорбуттан қатты зардап шекті, сондықтан Ланкастердің «Қызыл Эйдрагон» кемесінің экипажы флоттың қалған бөлігіне портына кіруге көмектесуге мәжбүр болды. Ланкастердің теңізшілері басқа кемелердегілерге қарағанда жақсы денсаулықта болды, себебі ол оларға әр таңертең үш қасықтан теңізге алып келген лимон шырынын берді. Ланкастер көп уақытын Мадагаскарда өткізіп, онда өз теңізшілерін емдеу үшін лимон шырыны мен басқа да цитрус жемістерін жинады. Адмиралтейство Ланкастердің баяндамасын алды. 1795 жылы – шамамен 200 жыл өткен соң және көптеген, қажетсіз өлім-жұлымдардан кейін – Адмиралтейство барлық теңізшілерге лимон шырынын міндетті түрде беруді бұйырды.
At some point in his travels, Lancaster noted the efficacy of fresh fruit as a preventative for scurvy. In 1601 Lancaster performed an experimental study of the antiscorbutic effects of lemon juice. His fleet of four ships departed Torbay in southwest England on 21 April 1601, and scurvy began appearing in three of the ships by 1 August (4 months after sailing). By the time of arrival, 9 September, at Table Bay in southern Africa, the three ships were so devastated by scurvy that the men of Lancaster's ship, Red Dragon, had to assist the rest of the fleet into the harbor. Lancaster's men remained in better health than the men on the other ships because every morning he gave them three spoonfuls of bottled lemon juice that he had taken to sea. Lancaster would spend much of his time in Madagascar, where he would retrieve more lemon juice, and other citrus to treat his men. The Admiralty received Lancaster's report. In 1795 – nearly 200 years later and after countless, unnecessary deaths – the Admiralty finally mandated lemon juice for all sailors.