Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1-ші 6-шы 7.3 – 1-ші 6-шы 7.4 – 1-ші 6-шы 7.5
1 6 7 3 - 1 6 7 4 - 1 6 7 5
Қаңтар-наурыз
2 қаңтар – Француз Батыс Үндістан компаниясы 10 жылдан кем уақыт өткен соң таратылады. 7 қаңтар – Қытай империясында генерал Ву Сангуй әскерлерін Гичжоу провинциясына жетектеп, көп ұзамай ешқандай шығынсыз бүкіл аумақты бағындырады. 15 қаңтар – Англия парламентінің мүшесі Арлингтон графына католик дінін қолдау айыбы тағылады, бірақ парламент оны қызметтен шеттету туралы ұсынысты 127 дауыспен қолдап, 166 дауыспен қабылдамайды. 19 қаңтар – Жан-Батист Лүллидің «Альцест» трагедиялық операсы Париж операсы компаниясымен Париждегі Корольдік сарай театрында алғаш рет көрсетіледі. 19 ақпан – Англия мен Нидерланды Вестминстер шартына қол қойып, үшінші ағылшын-голландия соғысын аяқтайды. Оның шарттары кезең-кезеңімен күшіне енеді (10 қарашаны қараңыз). 14 наурыз – Үшінші ағылшын-голландия соғысы: Ронас Вое шайқасы – Англия Корольдік теңіз күштері Голландия Шығыс Үндістан компаниясының «Вапен ван Роттердам» кемесін Шетланд аралдарында жаулап алады.
January 2 – The French West India Company is dissolved after less than 10 years. January 7 – In the Chinese Empire, General Wu Sangui leads troops into the Giuzhou province, and soon takes control of the entire territory without a loss. January 15 – The Earl of Arlington, a member of the English House of Commons, is impeached on charges of popery, but the Commons rejects the motion to remove him from office, 127 votes for and 166 against. January 19 – The tragic opera Alceste, by Jean Baptiste Lully, is performed for the first time, presented by the Paris Opera company at the Theatre du Palais Royal in Paris. February 19 – England and the Netherlands sign the Treaty of Westminster, ending the Third Anglo Dutch War. Its provisions come into effect gradually (see November 10). March 14 – Third Anglo Dutch War: Battle of Ronas Voe – The English Royal Navy captures the Dutch East India Company ship Wapen van Rotterdam in Shetland.
Сәуір-маусым
10 сәуір – Қазіргі Үндістанның солтүстік-шығысындағы Ассам штатындағы Ахом патшалығында Чамгурия Хамжанг Конуарды бас министр Борбаруа Дебера Ахомның номиналды патшасы ретінде тағайындайды. Ол Сухунг есімін алып, Дебераны өлтіруді жоспарлайды. 30 сәуірде Дебера патшаның ниеттерін білген соң, патшалық дәрігерге Сухунгтың дәрісіне у қоюға қол жеткізеді және басқа билеушіні орнатады. 24 сәуір – Үндістанда Маратха империясының Чхатрапати Шиваджи Бхонсале қазіргі Махараштра штатындағы Кенжалгад бекінісін басып алады. 26 сәуір – Нидерландыда Виллем, Оранж князі, Голландия мен Зеландияның (соның ішінде Амстердам, Роттердам және Миддельбург) штадхольдерінің Нидерланд Республикасындағы билігі артады, өйткені оның Утрехт, Гелдерланд және Оверайссель штаттарындағы ізбасарлары оны мұрагерлік штадхольдер деп жариялайды. 1689 жылы ол Нидерланды штадхольдері қызметімен қатар Англия королі де болады. 21 мамыр – Иоанн III Собиескийді аристократия Польша-Литва одағының патшасы етіп сайлайды (1696 жылға дейін). 6 маусым – Шиваджи Махарадж Үндістандағы Райгад бекінісінде Маратха империясының Чхатрапати Шиваджи Махарадж ретінде тәж кигізеді. 12 маусым – Британдық Шығыс Үндістан компаниясы, компанияның орынбасары Генри Оксенден император Шиваджидің жаңадан өткен тәж кигізу рәсімінен кейін Маратха империясымен сауда шартын жасасады.
April 10 – In the Ahom kingdom in what is now the northeastern Indian state of Assam, Chamaguriya Khamjang Konwar is installed by the Chief Minister, the Borbarua Debera, as the figurehead King of Ahom. He takes the regnal name Suhung and makes plans to have Debera killed. On April 30, Debera, having learned of the King's intentions, succeeds in having the royal physician poison Suhung's medicine, and installs another ruler. April 24 – In India, Shivaji Bhonsale, the Chhatrapati of the Maratha Empire, captures the Kenjalgad Fort in what is now the Maharashtra state. April 26 – In the Netherlands, the jurisdiction of Willem, Prince of Orange, Stadtholder of Holland (on the west coast, including Amsterdam and Rotterdam) and Zeeland (southwest coast, including Middelburg, Zeeland), increases in the Dutch Republic as his followers in the inland States of Utrecht (Utrecht, Gelderland and Overijssel) designate him as the hereditary stadtholder. In 1689, he becomes the King of England in addition to his role as the Stadtholder of the Netherlands. May 21 – John III Sobieski is elected by the nobility, as King of the Polish–Lithuanian Commonwealth (to 1696). June 6 – Shivaji Maharaj is crowned as Chatrapati Shivaji Maharaj of the Maratha Empire at Raigad Fort in India. June 12 – The British East India Company arranges a commercial treaty with the Maratha Empire after Henry Oxenden, the company's deputy governor, meets Emperor Shivaji for his recent coronation.
шілде-қыркүйек
4 шілде – Корнелис Тромп басқаратын голланд флоты француз жағалауындағы Нуармутье аралын басып алды. Шамамен үш апта бойы голландтар француз аралын ұстап тұрды, соның ішінде голланд флоты көптеген француз кемелерін жаулап алды. Бресттен Байонға дейінгі жағалау бойында алабұрлы жағдай болды, француз күштері голландтардың жағаға қонуына кедергі келтіру үшін жиналды. 23 шілдеде голландтар қаланы жарып, жағалаудағы бекіністерді қиратқаннан кейін Нуармутье аралынан кетуге мәжбүр болды. 7 шілде – Сицилия аралында испан билігіне қарсы Мессина көтерілісі басталды, итальян тұрғындары испан генерал-капитанының сарайын қоршап, испан гарнизонын шығарып салды. 16 шілде – Үшінші ағылшын-голланд соғысындағы маңызды шайқаста Голланд Республикасының 18 әскери кемесі, 15 әскер тасымалдау кемесі, тоғыз жүк кемесі және 3400 сарбаз француз отаршыларынан Нуармутье аралын басып алу мақсатымен Кариб теңізіндегі Мартиника аралына келді. Голланд күштерінің бас қолбасшысы адмирал Михил де Руйтер жағаға шығу үшін төрт күн күтті. Француз қорғаушылары, губернатор Антуан Андре де Сент-Март басшылығымен, жағдайды пайдаланып, портының кіреберісін жауып, күштерін арттырды. Голланд шабуыл тобы ауыр шығынға ұшырағаннан кейін шегінуге мәжбүр болды. 17 шілде – Ақ мұнарада (Лондон мұнарасы) баспалдақты жөндеуші жұмысшылар екі баланың қаңқасын тапты, сол кезде бұл мұнарадағы ханзадалардың қалдықтары деп есептелді. Сүйектері салынған құмыралар 1678 жылы Вестминстер аббаттығында жерленді, латын тіліндегі жазуда: «Бұл жерде Англия королі Эдуард V және Йорк герцогы Ричардтың сүйектері жатыр. Олардың ұзақ күткен және іздеген сүйектері, жүз тоқсан жылдан астам уақыттан кейін, Иеміздің 1674 жылы 17 шілдесінде Ақ мұнараның шіркеуіне апаратын баспалдақтың қираған жерлерінің астында терең жерленген». 11 тамыз – Француз армиясы Людовик II де Бурбон, Конде принці басшылығымен, Вильгельм III Оранский басқаратын голланд-испандық әскермен Сенеффеде өте қанды, бірақ шешуші емес шайқасқа қатысты. 17 қыркүйек – Жосон әулетінің Сукжон, 13 жасында, әкесі император Хёнжонның қайтысынан кейін Кореяның жаңа императоры болды. Сукжон 1720 жылдың 12 шілдесінде қайтыс болғанға дейін 45 жылдан астам билік құрды. 27 қыркүйек – Француз теңіз күштерінің қолбасшысы Жан Батист де Вальбель Мессина көтерілісі кезінде Мессинаға келді, испандықтардың соңғы қорғаушыларын қууға көмектесіп, портының кіреберісіндегі Фаро бекінісін басып алды.
July 4 – A Dutch fleet under Cornelis Tromp Captures the island of Noirmoutier on the French coast. For nearly three weeks, the Dutch occupied the French island and the Dutch fleet captured many French ships in the meantime. The whole coastline from Brest to Bayonne was in turmoil, and French forces gathered to prevent the Dutch from landing. On 23 July the island of Noirmoutier was however abandoned after the Dutch blew up the castle and demolished the coastal batteries. July 7 – The Messina revolt against Spanish rule begins on the island of Sicily as the Italian residents besiege the palace of the Spanish Captain General and drive out the Spanish garrison. July 16 – In a major battle in the Third Anglo Dutch War, a large fleet of 18 warships from the Dutch Republic, along with 15 troop transports, nine storeships and 3,400 soldiers, arrives at the island of Martinique in the Caribbean Sea for the purpose of invasion and capture of Martinique from the French colonists. Admiral Michiel de Ruyter, commander of the Dutch forces, waits for four days before coming ashore. The French defenders, under the direction of the Governor, Antoine André de Sainte Marthe, take advantage of the situation to block the entrances to the harbor and to reinforce troops. The Dutch invasion force is forced to retreat after sustaining heavy losses. July 17 – Two skeletons of children are discovered by workmen repairing a staircase at the White Tower (Tower of London), and believed at this time to be the remains of the Princes in the Tower. The urns containing the bones are interred in 1678 in Westminster Abbey, with an inscription in Latin that states "Here lie interred the remains of Edward V, King of England, and Richard, Duke of York, whose long desired and much sought after bones, after over a hundred and ninety years, were found interred deep beneath the rubble of the stairs that led up to the Chapel of the White Tower, on the 17 of July in the Year of Our Lord 1674." August 11 – The French army under Louis II de Bourbon, Prince de Condé fights the Dutch–Spanish–Imperial army under William III of Orange at Seneffe in a very bloody, but inconclusive battle. September 17 – Sukjong of the Joseon Dynasty, age 13, becomes the new Emperor of Korea upon the death of his father, the Emperor Hyeonjong. Sukjong reigns for more than 45 years until his death on July 12, 1720. September 27 – French Navy Commander Jean Baptiste de Valbelle arrives at Sicily during the Messina revolt to help the Messinese expel the last Spanish defenders, taking the fort at Faro in the harbor entrance.
Күні белгісіз
Бірінші Голландияның Батыс Үндістан компаниясы таратылды.