ГаGambия тарихы: сауда жолдары мен империялар күресі

Кіріспе

Бұл аймақтың алғашқы жазба деректері 9-10 ғасырлардағы араб саудагерлерінен алынған. Орта ғасырларда аймақта Сахара арқылы жүретін сауда басым болды және Мали империясы билік етті. 16 ғасырда бұл аймақты Сонгхай империясы биледі. Гамбия өзеніне алғаш рет келген еуропалықтар – 15 ғасырда өзен жағалауына қоныстануға тырысқан португалдар болды, бірақ маңызды қоныс құрылмады. Португал қоныс аударушыларының ұрпақтары 18 ғасырға дейін осы жерде қалды. 16 ғасырдың соңында ағылшын саудагерлері Гамбиямен сауда жасауға тырысты, олар оны «португалдықтар жасырған құпия сауда мен байлыққа толы өзен» деп хабарлады. 17 ғасырдың басында француздықтар Гамбияны қоныстандыруға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды. 1618-1621 жылдар аралығында, соның ішінде Ричард Жобсон басшылығымен, ағылшын экспедициялары жасалды, бірақ олар үлкен шығынға ұшырады. 1651 жылы Англияның саудагерлері Гамбияға экспедиция жіберді, бірақ олардың кемелерін келесі жылы Принц Руперт басып алды. 1651 жылы Гамбияны Курониялықтар отарлауын бастады, бірнеше аралдарда форттар мен бекіністер салынды. Курландтар 1659 жылға дейін үстемдік танытты, содан кейін олардың иеліктері Голландияның Батыс Үндістан компаниясына берілді. 1660 жылы Курландтар иелігін қайта алды, бірақ келесі жылы Африкадағы жаңадан құрылған Корольдік авантюристтер компаниясы оларды қуды. 1667 жылы Корольдік авантюристтердің Гамбияға қатысты құқықтары Гамбия авантюристтеріне жалға берілді, бірақ кейін жаңа Корольдік Африка компаниясына қайтарылды. 1677 жылы Гамбия мен Сенегалге билік ету үшін ағылшындар мен француздар арасында бір жарым ғасырға созылған күрес басталды. Ағылшын иеліктері бірнеше рет француздарға түсті, бірақ 1713 жылы Утрехт шартында француздар британдықтардың аймаққа құқықтарын мойындады. 18 ғасырдың ортасында Корольдік Африка компаниясы күрделі қаржылық қиындықтарға тап болды және 1750 жылы парламент компанияны аймақтағы құқықтарынан айырды. 1766 жылы тәж аймақты иеленді және ол Сенагамбия колониясының бір бөлігіне айналды. 1783 жылы Сенагамбия британдық колония ретінде өмір сүруін тоқтатты. Сенагамбияның таратылуынан кейін колония іс жүзінде тасталды. Өзен жағалауындағы Пизания сияқты бірнеше елді мекендерде тұратын саудагерлер ғана еуропалықтар болып қалды. Наполеон соғыстары аяқталғаннан кейін Александр Грант Гамбияда қайтадан қатысу үшін жіберілді. Ол Батерст қаласын құрды және британдық иеліктері келісімдер арқылы кеңейе берді. 1843 жылға дейін ол Сьерра-Леонеден басқарылды, бірақ 1866 жылы тағы да Сьерра-Леонемен біріктірілді. 19 ғасырдың соңында Гамбияны Францияға беру ұсынылды, бірақ Гамбияда да, Англияда да қатты наразылық болды. 1888 жылы колония өзінің мемлекеттік құрылымын қайта алды, ал 1894 жылы Гамбия колониясы және протектораты тәуелсіздікке дейін сақталатын бағыттар бойынша құрылды. 1901 жылы Гамбия үшін заңнамалық және атқарушы кеңестер, сондай-ақ RWAFF Гамбия компаниясы құрылды. Гамбиялық сарбаздар Бірінші дүниежүзілік соғыста соғысты, ал 1920 жылдары Эдвард Фрэнсис Смолл Батерст кәсіподақтарын және тариф төлеушілер қауымдастығын құрып, азаттық үшін күш салды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гамбия компаниясы полк болып құрылды және соғыстың соңғы жылдары Бирма кампаниясында күресті. Франклин Рузвельттің 1943 жылы Гамбияға сапары – АҚШ президентінің Африка құрлығына жасаған алғашқы сапары болды. Соғыстан кейін реформалар қарқыны күшейді, экономикалық назар өрік өндірісіне аударылды және Колониялық даму корпорациясының «Гамбия құс шаруашылығы жобасы» деп аталатын сәтсіз бағдарламасы іске асырылды. Өзін-өзі басқаруға ұмтылыс күшейді және 1960 жылы Өкілдер палатасы құрылды. Пьер Сарр Н'Джи 1961 жылдан 1962 жылға дейін бас министр болды, бірақ 1962 жылғы сайлаудан кейін Дауда Жавара премьер-министр болды, бұл келесі отыз жыл бойы Гамбия саясатында Халықтық прогрессивті партияның үстемдігін бастады. 1963 жылы толық ішкі өзін-өзі басқаруға қол жеткізілді және ұзақ келіссөздерден кейін 1965 жылы Гамбия тәуелсіздігін жариялады. Гамбия конституциялық монархия ретінде тәуелсіздік алды, бірақ 1970 жылы президенттік республикаға айналды. Жавара бірінші президент болып сайланды және 1994 жылға дейін осы лауазымда қалды. 1981 жылы Кукой Саньян басқарған төңкеріс жасауға тырысылды, бірақ Сенегалдың араласуынан кейін сәтсіз аяқталды. 1981 жылдан 1989 жылға дейін Гамбия Сенагамбия конфедерациясына кірді, ол тарап кетті. 1994 жылы Жавара Яхья Джамме басқарған төңкеріспен құлатылды, ол екі жыл бойы әскери диктатор ретінде билік жүргізді. Ол 1996 жылы президент болып сайланды және 2017 жылға дейін осы лауазымда қалды. Осы кезеңде Джамме партиясы, APRC, Гамбия саясатына үстемдік етті. Гамбия 2013 жылы Ұлттар Достастығынан шықты және 2014 жылы сәтсіз төңкеріс жасауға тырысты. 2016 жылғы сайлауда Адама Барро оппозициялық партиялар коалициясының қолдауымен президент болып сайланды. Джамме өкіметтен кетуден бас тартқаннан кейін конституциялық дағдарыс туды және ЭКОВАС күштері араласты.

none

The first written records of the region come from Arab traders in the 9th and 10th centuries. In medieval times, the region was dominated by the Trans Saharan trade and was ruled by the Mali Empire. In the 16th century, the region came to be ruled by the Songhai Empire. The first Europeans to visit the Gambia River were the Portuguese in the 15th century, in 1447, who attempted to settle on the river banks, but no settlement of significant size was established. Descendants of the Portuguese settlers remained until the 18th century. In the late 16th century, English merchants attempted to begin a trade with the Gambia, reporting that it was "a river of secret trade and riches concealed by the Portuguese." In the early 17th century, the French attempted to settle the Gambia but failed. Further English expeditions from 1618 to 1621, including under Richard Jobson, were attempted but resulted in huge losses. Merchants of the Commonwealth of England sent expeditions to the Gambia in 1651, but their ships were captured by Prince Rupert the following year. In 1651, the Couronian colonization of the Gambia had also begun, with forts and outposts being erected on several islands. The Courlanders remained dominant until 1659 when their possessions were handed over to the Dutch West India Company. In 1660, the Courlanders resumed possession, but the next year was expelled by the newly formed Royal Adventurers in Africa Company. In 1667, the rights of the Royal Adventurers to the Gambia were sublet to the Gambia Adventurers but later reverted to the new Royal African Company. 1677 saw the beginning of a century and a half long struggle between the English and French for supremacy over the Gambia and Senegal. The English possessions were captured several times by the French, but in the Treaty of Utrecht in 1713, the British rights to the region were recognized by the French. In the mid 18th century, the Royal African Company began having serious financial problems and in 1750, parliament divested the company of its rights in the region. In 1766, the Crown gained possession of the territory, and it formed part of the Senegambia colony. In 1783, Senegambia ceased existing as a British colony. Following the cessation of Senegambia, the colony was in effect abandoned. The only Europeans were traders who existed in a few settlements on the river banks, such as Pisania. Following the end of the Napoleonic Wars, Alexander Grant was sent to re establish a presence in the Gambia. He established Bathurst and the British possessions continued to grow in size through a series of treaties. It was administered from Sierra Leone until 1843 when it was given its own Governor, but in 1866 merged again with Sierra Leone. The cession of the Gambia to France was proposed in the late 19th century but was met with considerable protest in both the Gambia and in England. In 1888, the colony regained its own government structure, and in 1894 the Gambia Colony, and Protectorate was properly established along the lines it would continue to hold until independence. In 1901, legislative and executive councils were established for the Gambia, as well as the Gambia Company of the RWAFF. Gambian soldiers fought in World War I, and in the 1920s Edward Francis Small led the push for emancipation, founding the Bathurst Trade Union and the Rate Payers' Association. During World War II, the Gambia Company was raised to a regiment, and notably fought in the Burma Campaign in the latter years of the war. Franklin D. Roosevelt's visit to the Gambia in 1943 was the first visit by a sitting US President to the African continent. Following the war, the pace of reform increased, with an economic focus on the production of peanuts and a failed programme called the Gambia Poultry Scheme by the Colonial Development Corporation. The push towards self government increased its pace, and the House of Representatives was established in 1960. Pierre Sarr N'Jie served as Chief Minister from 1961 to 1962, though following the 1962 election Dawda Jawara became Prime Minister, beginning the People's Progressive Party's dominance of Gambian politics for the next thirty years. Full internal self government was achieved in 1963, and following extensive negotiations, the Gambia declared independence in 1965. The Gambia gained independence as a constitutional monarchy that remained part of the Commonwealth, but in 1970 became a presidential republic. Jawara was elected the first President and remained in this position until 1994. A coup, led by Kukoi Sanyang, was attempted in 1981 but failed after Senegalese intervention. From 1981 to 1989, the Gambia entered into the Senegambia Confederation, which collapsed. In 1994, Jawara was overthrown in a coup d'état led by Yahya Jammeh, who ruled as a military dictator for two years through the AFPRC. He was elected president in 1996 and continued in this role until 2017. During this time, Jammeh's party, the APRC, dominated Gambian politics. the Gambia left the Commonwealth of Nations in 2013 and suffered an unsuccessful coup attempt in 2014. In the 2016 election, Adama Barrow was elected president, backed by a coalition of opposition parties. Jammeh's refusal to step down led to a constitutional crisis and the intervention of ECOWAS forces.

Ерте тарих

Карфагендік теңізші Ханоның б.з.д. 470 жылы экспедициясы барысында Гамбияға дейін жеткен болуы мүмкін. 500 жылға дейінгі Гамбия аймағы туралы мәліметтер өте сирек.

Мали және Сонгхай империясы

Бұл аймақтың алғашқы расталган жазба деректері 9-10 ғасырлардағы араб саудагерлерінің жазбаларынан келген. Орта ғасырларда аймақ Сахара арқылы жүргізілетін сауданың ықпалында болды. Мали империясы, ең белгілісі – мандинка билеушісі Манса Канкан Муса, өте зор байлығы, білімділігі және мәдениеті арқасында бүкіл әлемге танымал болды. 13 ғасырдың басынан бастап Мали конституциясы – Курукан Фуга елдегі заң ретінде қабылданды. Солтүстік Африка ғалымы және саяхатшысы Ибн Батута 1352 жылы бұл аймаққа сапар шегіп, оның тұрғындары туралы былай деді:

Бұл аймақтың халқы көптеген құнды қасиеттерге ие. Олар сирек әділетсіздік жасайды және әділетсіздікті басқа халықтардан гөрі одан да зор жек көреді. Олардың елінде толық қауіпсіздік орнаған. Бұл жерде саяхатшы да, тұрғын да қарақшылар мен зорлық-зомбылық жасаушылардан қорқудың қажеті жоқ. 16 ғасырда Соңхай империясы, Соңхай халқының патшасының басқаруына өткеннен кейін, аймаққа үстемдік етті.

15 және 16 ғасырлар

XV ғасырда Гамбия "долинасының көп бөлігі Мали империясынан келген иммигранттар құрған шағын Мандинка патшалықтарының бақылауында болды". Гамбияның еуропалықтар тарапынан ашылуы XV ғасырда португалдық принц Генри Теңізшінің зерттеулерге ұмтылуымен басталды. 1446 жылы португалдық капитан Нуно Тристао Кабо-Верд түбегінің тұрғындарымен байланыс жасап, олармен сауда және достық туралы келісімге келді. Содан бері әр жыл сайын Португалиядан олармен сауда жасау үшін кемелер жіберілді. Олардың мәліметтері бойынша, өзен жағалауында көп мөлшерде алтын кездеседі. 1455 жылы Генри венециялық Луиз де Кадамостоны өзенді іздеуге экспедицияға, бір кемемен жіберді. Сол жылы ол генуялық саудагер Антониотто Усодимарені екі кемемен бірге сол мақсатқа жіберді. Екеуі Кабо-Верде жанында күш біріктіріп, жағалауға жақын қозғалғандықтан, Гамбия өзенінің сағасын оңай тапты. Олар 1455 жылдың маусым айында Гамбия өзеніне жетіп, өзен бойымен қысқа қашықтыққа жүрді. Келесі жылы, 1456 жылдың мамыр айында, олар өзенге жоғары қарай жылжып, жергілікті басшылармен байланыс жасады. Өзен сағасына жақындағанда, олар бір аралда теңізшілерінің бірінің, бұрын қызбадан қайтыс болған мәйітін жерледі. Оның есімі Эндрю болғандықтан, олар аралды Сент-Эндрю аралы деп атады. Бұл экспедициядан кейін португалдар өзен жағалауында бекініс құруға тырысты. Ешбір бекініс маңызды көлемге жетпеді, ал көптеген қоныс аударушылар португалдық киім мен әдет-ғұрыптарын сақтап, христиан дінін ұстана отырып, жергілікті тұрғындармен некелесті. Португалдық текті қауымдар Гамбияда 18 ғасырға дейін өмір сүрді, 1730 жылы Сан-Доминго, Гергегия және Танкулар қалаларында португалдық шіркеулер болды. Португалдықтардың өзен бойындағы келесі бекінісі Фаттаденда маңындағы Сетуку қаласында орналасқан. 1580 жылы Филипп II Португалия тағын басып алғаннан кейін, көптеген португалдар Англияға қашқан. 1587 жылы Франсиско Феррейра есімді босқын екі ағылшын кемесін Гамбияға айдап әкеліп, табысты тері мен піл сүйегімен қайтып келді. 1588 жылы Португалия тағына талапкер Антонио, Крато преоры, Лондон мен Девон саудагерлеріне Сенегал мен Гамбия өзендері арасындағы саудаға эксклюзивті құқық сатты. Бұл грант Елизавета I патшасының патенттік хатымен он жылға бекітілді. Саудагерлер жағалауға бірнеше кеме жіберді, бірақ португалдықтардың қарсылығынан кейін олар Жоалдан оңтүстікке қарай, өзен сағасынан солтүстікке қарай 30 мильге дейін бармады. Олар Гамбияны "португалдықтар жасырған құпия сауда мен байлықтың ошағы" деп сипаттады. Алайда, оның және Томпсонның экспедициясы да айтарлықтай шығынға ұшырады, ал 1624 жылы жасаған келесі сапары толық сәтсіздікке ұшырады. 5000 фунт стерлинг жоғалтқаннан кейін, патент иелері Гамбияның ресурстарын игеруге тырыспады, назарын Алтын жағалауға аударды. 1658 жылы Швеция мен Польша арасындағы соғыста Кеттлер шведтерге тұтқынға алынды. Салдарынан Гамбиядағы гарнизондар мен бекіністерді ұстауға қаражат болмады, ал 1659 жылы Курляндия герцогінің Амстердамдағы өкілі Голландияның Батыс Үндістан компаниясымен келісімге келді, оған сәйкес герцогтың Гамбиядағы иеліктері компанияға берілді. 1807 жылы парламенттік актімен африкалық құл саудасы тоқтатылды. Сол кезде Горіні ағылшындар бақылады. Корольдік теңіз флотының көмегімен Горі гарнизоны Гамбия өзенінде жұмыс істейтін құл саудагерлерін, негізінен испандықтар мен америкалықтарды басып тастауға тырысты. Бірнеше рет құл сатушылар қарсылық көрсетті, ал Корольдік Африка корпусы бірнеше жарақат алды. Ол 1843 жылға дейін Сьерра-Леонеден басқарылды, содан кейін жеке колонияға айналды. Алайда 1866 жылы Гамбия мен Сьерра-Леоне қайтадан бір әкімшілікке біріктірілді. 1840 және 1853 жылдары Сент-Мэри аралына іргелес жатқан құрлықтың едәуір аумақтары Комбо королінен Батыс Үндістан полкінің босатылған сарбаздарын және азат етілген африкалықтарды орналастыру үшін алынды. 1857 жылы алынған Альбреда француз анклавының үлесін қоса алғанда, әртүрлі мерзімдерде өзеннің жоғары жағындағы басқа жерлер берілді. Алайда бұл ұсыныс Парламентте және Англияның әртүрлі сауда ұйымдары арасында, сондай-ақ Гамбияның жергілікті тұрғындары арасында қарсылық туғызды, сондықтан британ үкіметі бұл жобаны жүзеге асыра алмады. Бұл "өте күшті" Гамбия лоббиі ұсынылған берілім тақырыбы көтерілген сайын қайта жанданды және британдықтар ешқандай жерді бермеуіне қол жеткізді. 1888 жылы Гамбия қайтадан Сьерра-Леонеден бөлінді және сол күнден бастап тәуелсіздікке дейін жеке колония ретінде жұмыс істеді. 1889 жылы француз және британ үкіметтері Гамбия, Сенегал және Касаманс шекараларын белгілеу туралы келісімге келді. Гамбия 1941 жылдан 1942 жылға дейін 55 британдық әскери госпиталіне, 1942 жылдан 1943 жылға дейін 40 британдық әскери госпиталіне және 1945 жылдан 1946 жылға дейін қайтадан 55 британдық әскери госпиталіне үйі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гамбия қосымша полиция жасағын құрды, ол басқа нәрселермен қатар Батерст қаласында қараңғылықты сақтауға көмектесті. Гамбияда көптеген бомбалауға қарсы бекіністер салынды. 1943 жылы АҚШ президенті Франклин Д. Рузвельт Касабланка конференциясына жол жүрісінде Батерст қаласында түндемеге тоқтады. Бұл АҚШ президентінің Африка құрлығына жасаған алғашқы сапары болды. Сапар оның британдық отарлық үкімге деген көзқарасын күшейтті. Ол ондағы кедейлік пен ауруларға қорқынышпен қарап, Черчилльге бұл аумақты "тозаққа ұқсайтын орын" деп сипаттады.

By the 15th century, most of the Gambia "valley was under the control of small Mandinka kingdoms founded by immigrants from the Mali empire." The European discovery of the Gambia began in the 15th century, with the push toward exploration by the Portuguese Prince Henry the Navigator. In 1446, Portuguese captain Nuno Tristao made contact with the inhabitants of Cape Vert, and made a treaty of commerce and friendship with them. Every year following, ships were sent from Portugal to trade with them. From them, information reached Henry the Navigator regarding the Gambia, and according to their reports, the banks of the river yielded large quantities of gold. In 1455, Henry induced a Venetian called Luiz de Cadamosto to take a single ship on an expedition in search of the river. Later in the same year, he sent a Genoese trader called Antoniotto Usodimare with two ships on the same quest. The two joined forces near Cape Verde and, by keeping close to the coast, easily found the mouth of the Gambia River. They arrived at the River Gambia in June 1455 and proceeded a short way upstream. They repeated the voyage the next year in May 1456, proceeding further upstream and making contact with some of the native chiefs. When they were near the river's mouth, they cast anchor at an island where one of their sailors, who had previously died of a fever, was buried. As his name was Andrew, they named the island St Andrew's Island. This expedition was followed by Portuguese attempts to establish a settlement on the river banks. No settlement ever reached a significant size, and many of the settlers intermarried with the natives while maintaining Portuguese dress and customs and professing to be Christians. Communities of Portuguese descent continued to exist in the Gambia until the 18th century, with Portuguese churches existing at San Domingo, Geregia and Tankular in 1730. The further Portuguese settlement up the river was at Setuku near Fattatenda. After the Portuguese throne was seized by Philip II in 1580, a number of Portuguese sought refuge in England. One of these refugees, Francisco Ferreira, piloted two English ships to the Gambia in 1587 and returned with a profitable cargo of hides and ivory. In 1588, António, Prior of Crato, who had a claim to the throne of Portugal, sold to London and Devon merchants the exclusive right to trade between the Rivers Senegal and Gambia. This grant was confirmed to the grantees for a period of ten years by letters patent of Queen Elizabeth I. The merchants sent several ships to the coast, but, owing to Portuguese hostility, did not venture further south than Joal: 30 miles to the north of the river mouth. They reported that the Gambia was "a river of secret trade and riches concealed by the Portuguese." However, both his and Thompson's expedition had resulted in significant losses and a subsequent voyage that he made in 1624 proved a complete failure. After a loss of £5,000, the patentees made no further attempts to exploit the resources of the Gambia but confined their attention to the Gold Coast. In 1658, Kettler was made a prisoner by the Swedes during a war between Sweden and Poland. As a consequence, funds were no longer available to maintain the garrisons and settlements in the Gambia and in 1659, the Duke of Courland's agent at Amsterdam entered into an agreement with the Dutch West India Company whereby the Duke's possessions in the Gambia were handed over to the company. In 1807, the African slave trade was abolished by an Act of Parliament. At that time, the British were in control of Goree. With the help of the Royal Navy, the Goree garrison made efforts to suppress the slave traders operating in the River Gambia, who were primarily Spanish and American. On more than one occasion, the slavers offered a stubborn resistance and the Royal African Corps suffered several casualties. It continued to be administered from Sierra Leone until 1843 when it became a separate colony. In 1866, however, the Gambia and Sierra Leone were once again united under the same administration. In 1840 and 1853, considerable areas of the mainland adjoining St Mary's Island were obtained from the King of Kombo for the settlement of discharged soldiers of the West India Regiments and liberated Africans. Cessions of another land further upstream were obtained at various dates, including Albreda, the French enclave, which was obtained in 1857. However, the proposal aroused such opposition in Parliament and among various mercantile bodies in England, as well as among the native inhabitants of the Gambia, that the British government was unable to press ahead with the scheme. This "remarkably powerful" Gambia lobby was revived whenever the topic of the proposed cession was brought up, and successfully saw that the British could not cede any land. In 1888, the Gambia was once again separated from Sierra Leone and from that date until its independence operated as a separate colony. In 1889, an agreement was reached between the French and British governments for the delimitation of the borders of the Gambia, Senegal, and Casamance. the Gambia was also home to 55 British General Hospital from 1941 to 1942, 40 British General Hospital from 1942 to 1943, and 55 British General Hospital again from 1945 to 1946. During World War II, the Gambia also formed an Auxiliary Police, who, among other things, helped to enforce the blackout in Bathurst. Many air raid shelters were built across the Gambia too. In 1943, Franklin D. Roosevelt, the President of the United States, stopped overnight in Bathurst en route to and from the Casablanca Conference. This marked the first visit to the African continent by a sitting US president. The visit hardened his views against British colonial rule. Appalled, as he was, by the poverty and disease that was present there, he wrote to Churchill describing the territory as a "hell hole".

Соғыстан кейінгі реформа

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін реформалардың қарқыны артты. Гамбия экономикасы, сол кездегі басқа да Африка елдері сияқты, негізінен ауыл шаруашылығына бағытталған еді. Жер жаңғағына тәуелділік соншалықты күшейді ki, ол экспорттың көбін құрады, бұл экономиканы осал қылды. Жер жаңғағы – экспорттық баж салынатын жалғыз тауар болды; осы баждар өнімнің француздық Сенегалға заңсыз тасымалдануына себеп болды. Экспортқа арналған басқа тауарлардың өндірісін арттыруға әрекеттер жасалды: Отарлық даму корпорациясы бастама көтерген Гамбияның құс шаруашылығы және Юндум жұмыртқа схемасы жылына жиырма миллион жұмыртқа және бір миллион фунт пісірілген құс етін өндіруді мақсат етті. Гамбиядағы жағдайлар қолайсыз болып шықты және тиф көптеген тауықтарды өлтірді, бұл корпорацияға сын тудырды. Гамбия өзені – ішкі су жолы мен көліктің басты арнасы болды, онда Батерст порты орналасқан. Жол желісі көбінесе Батерст маңында шоғырланған, ал қалған аймақтар көбінесе топырақ жолдармен байланысты болды. Ұлы Отан соғысында салынған жалғыз әуежай Юндумда орналасқан еді. Соғыстан кейін ол жолаушылар рейстері үшін пайдаланылды. British South American Airways және British Overseas Airways Corporation авиакомпаниялары қызмет көрсетті, бірақ біріншісі өз рейсін бетонды ұшу-қону жолағы бар Дакарға көшірді (тесіктелген болатты панельдерге қарағанда). Әуежай 1963 жылы қайта жаңартылды және ғимарат бүгінгі күнге дейін қолданыста. Тәуелсіздікке дайындалып, ішкі басқаруды құруға күш салынды. 1960 жылғы Конституция жартылай сайланған Өкілдер палатасын құрды, онда 19 сайланған мүше және 8 басшылар таңдаған мүше болды. Бұл конституция 1960 жылғы сайлауда екі үлкен партияның әрқайсысы 8 орынға ие болғандықтан, кемшіліктері бар екенін көрсетті. Сайланбаған басшылардың қолдауымен Біріккен партияның Пьерра Сарр Н'Джиесі Бас министр болып тағайындалды. Халықтық прогрессивтік партиясының Дауда Жавара Білім министрі лауазымынан кетті, бұл Колониялар жөніндегі Мемлекеттік хатшы ұйымдастырған Конституциялық конференцияға әкеп соқты. Конституциялық конференция жаңа конституция қабылдануына жол ашты, ол өзін-өзі басқарудың кеңейтілген деңгейін және сайланған мүшелер саны көп Өкілдер палатасын қамтамасыз етті. 1962 жылы сайлаулар өтті, онда Жавараның прогрессивтік партиясы сайланған орындардың көпшілігін жеңіп алды. Жаңа конституциялық тәртіп бойынша Жавара Премьер-министр болып тағайындалды – ол 1970 жылы лауазым жойылғанға дейін осы қызметте болды. 1962 жылғы жалпы сайлаудан кейін келесі жылы толық ішкі басқару құқығы берілді.

After the Second World War, the pace of reform increased. The economy of the Gambia, like other African countries at the time, was very heavily orientated towards agriculture. Reliance on the groundnut became so strong that it made up almost the entirety of exports, making the economy vulnerable. Groundnuts were the only commodity subject to export duties; these export duties resulted in the illegal smuggling of the product to French Senegal. Attempts were made to increase production of other goods for export: the Gambian poultry scheme/Yundum egg scheme pioneered by the Colonial Development Corporation aimed to produce twenty million eggs and one million lb of dressed poultry a year. The conditions in the Gambia proved unfavourable and typhoid killed much of the chicken stock, drawing criticism to the corporation. The River Gambia was the principal route of navigation and transport inland, with a port at Bathurst. The road network was mainly concentrated around Bathurst, with the remaining areas largely connected by dirt roads. The only airport was at Yundum, built in World War II. Post war it was used for passenger flights. Both British South American Airways and the British Overseas Airways Corporation had services, the former moving its service to Dakar, which had a concrete runway (as opposed to pierced steel planking). The airport was rebuilt in 1963 and the building is still in use today. In anticipation of independence, efforts were made to create internal self government. The 1960 Constitution created a partly elected House of Representatives, with 19 elected members and 8 chosen by the chiefs. This constitution proved flawed in the 1960 elections when the two major parties tied with 8 seats each. With the support of the unelected chiefs, Pierra Sarr N'Jie of the United Party was appointed Chief Minister. Dawda Jawara of the People's Progressive Party resigned as Minister of Education, triggering a Constitutional Conference arranged by the Secretary of State for the Colonies. The Constitutional Conference paved the way for a new constitution that granted a greater degree of self government and a House of Representatives with more elected members. Elections were held in 1962, with Jawara's Progressive Party securing a majority of the elected seats. Under the new constitutional arrangements, Jawara was appointed Prime Minister: a position he held until it was abolished in 1970. Following general elections in 1962, full internal self governance was granted in the following year.

Тәуелсіз Гамбия

1964 жылғы маусымда Марлбороу-хаус конституциялық конференциясында британдық және Гамбиялық делегациялар Гамбияның 1965 жылғы 18 ақпанда тәуелсіз мемлекет болатыны туралы келісімге келді. Елизавета II патшайым мемлекет басшысы қалғандығы және оның өкілі ретінде генерал-губернатор атқару билігін жүзеге асыратындығы туралы келісімге қол қойылды. 18 ақпанда Кент герцогы, принц Эдуард патшайымның атынан елге ресми түрде тәуелсіздік берді, ал Гамбияны премьер-министр Джавара өкілдік етті. «Вестминстерлік үлгілердің жетілдірілген нұсқасы» деп сипатталған конституциямен, Гамбия Достастықтың 21-ші тәуелсіз мүшесі атанды. 1964 жылғы шілдеде британдық және Гамбия үкіметтері арасындағы келісімдерге сәйкес, Гамбия 18 ақпанда 1965 жылы Достастық құрамында конституциялық монархия ретінде тәуелсіздікке қол жеткізді. Одан кейін үкімет референдум өткізіп, мемлекет басшысы лауазымына патшайымның орнына сайланған президентті қоюды ұсынды. Референдум конституцияға өзгеріс енгізу үшін қажетті үштен екі көпшіліктің қолдауын алмады, бірақ нәтижелері Гамбияның құпия дауыс беруді, әділ сайлауды, азаматтық құқықтар мен бостандықтарды сақтағанын көрсететін халықаралық қауымдастықтың кең назарына ілікті.

Жауара дәуірі

1970 жылы 24 сәуірде Гамбия екінші референдумнан кейін, премьер-министр сэр Дауда Кайраба Джавара мемлекет басшысы болып, Ұлттар Достастығы құрамында республика атанды. Жавара дәуірінің салыстырмалы тұрақтылығы 1981 жылы жасалған төңкеріс әрекетімен бұзылды. Төңкеріске Кукой Самба Саньян жетекшілік етті, ол екі рет парламентқа сайлануға тырысып, сәтсіздікке ұшыраған еді. Бір аптаға созылған, бірнеше жүз адамның қаза болуына әкелген зорлық-зомбылықтан кейін, шабуыл басталғанда Лондонда болған Жавара Сенегалдан көмек сұрады. Сенегал әскерлері көтерілісшілерді жеңді. Төңкеріс әрекетінен кейін Сенегал мен Гамбия 1982 жылғы Конфедерация шартына қол қойды. Сенегамбия Конфедерациясы құрылды; оның мақсаты екі мемлекеттің қарулы күштерін біріктіру және олардың экономикасын мен валюталарын біріктіру болды. Гамбия 1989 жылы конфедерациядан шықты. 1994 жылдың шілдесіндегі әскери төңкеріске дейін Гамбияны бес рет қайта сайланған президент Жавара басқарды.

Джаммедің құлдырауы және "Демократияны қалпына келтіру" операциясы

2016 жылғы президенттік сайлауда оппозициялық кандидат Адам Барроу күтпеген жеңіске жетті, ол 43,3% дауыспен Жаммеге қарсы жеңіске жетті. Алайда, Жамме сайлау қорытындысын мойындаудан бас тартып, қызметтен кетудің орнына төтенше жағдай режимін жариялады. Барроу елден шығып, Сенегалға қашып кетті, ол 2017 жылдың 19 қаңтарында Дакардағы Гамбия елшілігінде жаңа президент ретінде ант берді. Сол күні ЭКОВАС Гамбияға әскери араласуды бастады, мақсаты – Жаммені күшпен биліктен ығыстыру (Демократияны қалпына келтіру операциясы); БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 2337 қарары арқылы осы әрекетке рұқсат берді. 2017 жылдың 21 қаңтарында Жамме президенттік лауазымнан бас тарғанын және елден шығып, Экваторлық Гвинеяға саяси эмиграцияға кеткенін мәлімдеді. 2017 жылдың 27 қаңтарында Барроу Гамбияға оралып, ресми түрде қызметке кірісті.

Барроу дәуірі

2017 жылдың 6 сәуірінде парламент сайлауы өтті, онда Барроудың Біріккен демократиялық партиясы 37,47% дауыс жинап, Ұлттық Ассамблеяның 53 орынның 31-ін жеңіп алды. Гамбия ресми түрде 2018 жылдың 8 ақпанында Ұлттар Достастығына қайта қосылды. 2021 жылдың 4 желтоқсанында Гамбия президенті Адам Барроу президенттік сайлауда қайта сайланды. Оппозиция кандидаттары нақтыланбаған бұзушылықтарға байланысты нәтижелерді мойындамады. Джамме биліктен қуылғаннан бері Гамбияда маңызды демократиялық өзгерістер жүріп жатыр. Соңғы президенттік және парламенттік сайлаулар бәсекелі және әділ деп есептелді; БАҚ бостандығы, академиялық бостандық және сөз еркіндігі айтарлықтай жақсарды. Сот жүйесі де көбірек бейтарап және тәуелсіз болды. Джамме кезінде саяси қарсыластар мен диссиденттерді қуғындаудың құрбандарына әділдік орнату үшін билік органдары 2018 жылы Ақиқат, кешірім және өтемақы комиссиясын құрды, бірақ оның тиімді жұмыс істеуіне қатысты маңызды мәселелер сақталды. Барроу бастапқыда үш жыл ғана қызмет етуге уәде берген, бірақ уәдесінен бас тартып, содан кейін бұрынғы партиясынан бөлініп, жаңа NPP партиясын құрды. Одан әрі дау туды, ол бұрынғы үкіметтік АПРК партиясымен коалиция құрғанда. Нәтижесінде, кең ауқымды наразылықтар басталды және "Үш жылдық Жотна" атты қозғалыс пайда болды. Олардың наразылықтары бастапқыда бейбіт болған, бірақ кейін зорлыққа ұшырады және билік бұл қозғалысты тыйым салды.