Кіріспе
Автомобильдің ауыстырылатын қозғалтқышы – бұл жеке сатылатын қозғалтқыш немесе оның маңызды бөлігі, функционалды автомобиль жасау үшін басқа бөліктер қажет емес (мысалы, күш беріліс механизмі). Мұндай қозғалтқыштар нарықтағы қосалқы бөлшектер ретінде немесе өндірілімі тоқтатылған қозғалтқыштың көшірмесі ретінде жасалады.
Қолдану
Ауыстыру қозғалтқыштары нашар күйде немесе бұзылған классикалық автомобильдердің қозғалтқыштарын алмастыру үшін, немесе көлік құралына қуаттырақ немесе жанармайды үнемдеуге арналған қозғалтқышты орнату үшін қолданылады. Көбінесе ескі автомобильдерді күнделікті пайдалану үшін сенімді ету мақсатында ауыстыру қозғалтқыштары қолданылады. Классикалық автомобильдерді ұнататындар сирек кездесетін қозғалтқыштың көшірмесін классикалық автомобильге орнатуы мүмкін (мұндай жағдай көбінесе 426 Hemi қозғалтқышы орнатылған Mopar машиналарында кездеседі). Көліктік спорттың көптеген түрлерінде арнайы қозғалтқыштар қолданылады. Кейбір жаңа модельдердегі жарыс машиналарын серияларында "қорап қозғалтқыштар" пайдаланылады, олардың көпшілігі тәуелсіз фирмалармен жасалады. Бұл барлық жүргізушілердің жарыс машиналарын шамамен бірдей қуатты қылғанын қамтамасыз етеді. Легендалар және Allison Legacy сериялы автомобильдер де жабық қорапты қозғалтқыштарды қолданады.
Қысқа блогы
Қысқа блок – цилиндр блогының бас тығыздағышынан төмен, бірақ май панынан жоғары орналасқан бөлігін құрайтын қозғалтқыш жиынтығы. Оған әдетте жиналған қозғалтқыш блогы, коленка шағы, жалғау тағандары және поршень сақиналары орнатылған поршеньдер кіреді. Ин-блок камералы қозғалтқыштың қысқа блогына камералы ось, уақыт тізбегі және тепе-теңдік біліктері кіреді. Ал жоғары орналасқан камералы қозғалтқыштарда бұл бөлшектер жоқ. Қысқа блокты қозғалтқыштар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін кең таралды, себебі жаппай өндіріс қозғалтқыштардың өзара сәйкестігін арттырды. Бұрын көптеген қозғалтқыштар қолмен жасалып, ерекше ерекшеліктерімен көзге түсетін. 1970 жылдардан кейін жоғары орналасқан камералы (OHC) қозғалтқыштардың таралуымен қысқа блоктардың танымалдылығы төмендеді, себебі толық ауыстыруға ұзын блок – бас, камералы ось және клапан механизмі кіретін жиынтық тиімдірек болды. Қысқа блок – жергілікті жөндеу шеберханасының мүмкіндігінен асып түсетін күрделі жөндеуді қажет ететін тозған қозғалтқышты ауыстырудың ең қолайлы түрі, мұндай жағдайда машина жасау цехының қызметі қажет болуы мүмкін. Қысқа блок қозғалтқыштың ең көп тозатын бөліктерін білдіреді: поршень сақиналарын, сондай-ақ цилиндрлерді қайта тегістеуді немесе гильзаларды ауыстыруды, коленка шағындағы подшипниктерді қайта дайындауды. Бұрын сақиналарды немесе подшипник қабықшаларын ауыстыру стандартты жөндеу жұмысы саналса, қазір бұрғылау немесе коленка шағын ұнтақтау станогі қажеттілігі автокөлік жөндеу шеберханасының мүмкіндігінен асып түседі. Қысқа блокқа бір жиынтықта гараж мүмкіндігінен асып түсетін негізгі бөлшектердің алдын ала жиналған жиынтығы кіреді. Үшінші элемент – цилиндр басының клапан ұяларын қайта кесу кейде машинамен өңдеуді қажет етеді, бірақ бұл жиі қажет бола бермейді. Клапандарды өлшеуге туралау және құйма темір ұялар кең таралған кезде қол аспаптарымен жеңіл түзетулер жасау стандартты жөндеу жұмысы болды. Болат ұялар пайда болғаннан кейін, 1970 жылдары бензиннің құрамындағы өзгерістерге байланысты немесе жоғары өнімді алюминий басқа орнатылғанда, басқаларды өңдеу және ұяларды ауыстыру да жиі қажет болатын. Алюминий цилиндр басқылары қызып кеткенде деформацияға ұшырауы мүмкін, сондықтан оларды қайта тегістеу қажет болады. Қысқа блок қозғалтқышты ажыратудан және коленка шағын және басқа да автомобиль бөлшектерін жөндеуге жіберуден артықшылықтары бар. Оны алу әдетте жылдамырақ болады, себебі тек бір рет жеткізу қажет, ал бөлшектерді машина жасау цехына және кері қайтаруға, сондай-ақ оларды қайта өңдеу үшін жұмсалатын уақытқа мұқтаж болмайсыз. Қысқа блок қозғалтқыш құрастыруға мамандалған, таза және жақсы ұйымдастырылған шеберханада жасалған болады. Қысқа блоктар көбінесе OHV қозғалтқыштарында қолданылды. Жақтау клапандары қысқа блоктар кең таралғанға дейін басым болды, бірақ олардың (жақсырақ) бас бөлігін шығару арқылы үнемдеуге мүмкіндік бермейтін.
Ұзын блок
Ұзын блок – краншафт, цилиндр бас, камералы білік (әдетте) және клапан механизмімен жиналған қысқа блоктан тұратын қозғалтқыштың құрастырма бөлігі. Осы мақалада, "сауытталған қозғалтқыш" – әдеттегі ұзын блокқа қарағанда көбірек жиналған қозғалтқыш деп анықталады; нақты конфигурациясы өндірушіге қарай өзгереді. Ол кейде "жақсартылған ұзын блок" деп те аталады, оған әдетте отын және сору жүйесі, таратушы, май картері және тұтандыру жүйесі кіреді. Кей жағдайларда, шығарындыс коллекторы (лары) және су насосы да қосылады. Бұл типтегі қозғалтқыштар жалпы ауыстыру, хот-род құрастыру және моторспорт жарыстары сияқты түрлі мақсаттарда қолданылады. Сауытталған қозғалтқыштар көбінесе қозғалтқышты жөндеуге немесе тапсырыс бойынша жасауға қарағанда экономикалық және сенімді шешім ретінде қарастырылады. Мұндай қозғалтқыштарды арнайы қозғалтқыш жасаушылар, таза және жақсы жабдықталған шеберханаларда, жалпы мақсаттағы жөндеу гараждары емес, жасайды. Сауытталған қозғалтқыштар жаңа немесе толыққанды қайта жасалған болуы мүмкін. Егер қайта жасалса, олар жаңа қозғалтқышпен бірдей сапалы, сенімді және күтілетін қызмет мерзіміне ие деп есептеледі.
Артықшылықтар
Қондырғы қозғалтқыштар кез келген қолданысқа қарамастан, көбінесе экономикалық таңдау ретінде қарастырылады. Жалпы, автомобиль қозғалтқышын ауыстыру кезінде, ақаулы қозғалтқышты толық қайта құру құнымен салыстырғанда, қондырғы қозғалтқыштың бағасы көбінесе өте бәсекеге қабілетті болады. Бөлшектерді күтуге және содан кейін қайта құруды бастауға қарағанда, оны қоймадан жеткізу жылдамырақ. Орнатушылар көбінесе қондырғы қозғалтқышты бағасының қолжетімділігі мен ауыстырудың қарапайымдығы үшін таңдайды. Қондырғы қозғалтқыштар әдетте, толық жөндеуге қарағанда, ішкі жұмыстарды қажет етпейтін бұрандалы ауыстыру болып табылады, ал толық жөндеуге білікті механиктермен ішкі бөлшектерді ауыстыру қажет. Hot Rod және басқа да жекелеген көліктерге арналған қолданыстар да көбінесе арнайы жасалған қозғалтқышпен салыстырғанда құны жоғары болғандықтан, қондырғы қозғалтқышты таңдайды. Мотоспортта қондырғы қозғалтқыштары әртүрлі себептерге байланысты өте танымал болды. Қондырғы қозғалтқыштар көбінесе арнайы жарыс қозғалтқышына қарағанда қолжетімді нұсқа болып табылады, сондықтан бюджеттік жарыскерлер көбінесе осы бағытты таңдайды. Бұл қозғалтқыштар көптеген жарыс серияларында үлкен жанкүйерлер базасын қалыптастырды, өйткені жарыс бәсекеге толы. Жарыстағы барлық жарыскерлердің қозғалтқыштары бірдей болғандықтан, жарыстар жүргізушінің шеберлігі мен шасси орнатылуымен анықталады, ал команда қозғалтқышына қанша ат күшін қосуға шамасы жетеді деген фактор емес.
Электрлік көліктердің қораптық қозғалтқыштары
Жалпы, жақсы жағдайлы ішкі жану қозғалтқышын электрлік жетек қозғалтқышымен ауыстыру ғана жеткіліксіз; толық электрлік көлік (ЭВ) күш беріліс құрылымын ауыстыру үшін аккумулятор, инвертор, айналдыру қатынасын төмендету механизмі және басқару құрылғысын орнату қажет. Осы бөлек компоненттердің көпшілігі қозғалтқышпен бірге қолданыстағы қозғалтқыш бөлімімен өлшемдері үйлесетін бір құрылымға жинақталуы мүмкін, бірақ аккумулятор көбінесе ЭВ күш беріліс жүйесінің ең көлемді, ең ауыр бөлігі болып табылады және орнату кезінде елеулі қиындықтар туғызуы мүмкін.
Қосалқы нарық
Хоббистер кем дегенде 1960 жылдан бері көліктерді электрлік көліктерге айналдырып келеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, олар ұшақтардың стартерлік қозғалтқыштары мен қорғасын қышқыл аккумуляторларын пайдаланған; осы түрлендірулерді құжаттау және нұсқаулық ретінде бірнеше кітап жарық көрді, соның ішінде «Электр көліктерінің толық кітабы» (Шэкет, 1979), «Электр машинасына қалай түрлендіруге болады» (Лукас және Рисс, 1980), «Оны түрлендіру» (Браун және Прайндж, 1993) және «Өзіңнің электр көлігіңді жаса» (Брант, 1994). Көптеген заводтық емес электромодтар Tesla сияқты кең таралған электр көліктерден толық қуат беру жүйесін (тракциялық қозғалтқыш(тар), аккумулятор, контроллер және инвертор) алып, бейімдеу арқылы іске асырылады. East Coast Defender 2021 жылы Motor Trend журналына Electric Classic Cars компаниясымен бірлесіп жасалған 1969–96 жылғы Range Rover Classic-тің Tesla EV қуаттандыру жүйесін көрсетті. 2019 жылдың қазан айында коммерциялық түрде қолжетімді, арнайы жасалған электр қозғалтқыш жиынтықтары болмады, бірақ мұндай жобалар әзірленуде болған. Мысалы, EV West 2020 жылы Revolt Tesla Crate Motor-ды жариялады, ол Tesla-дан электрлік тракциялық қозғалтқышты редуктормен біріктіріп, жетек білігі үшін қолайлы интерфейс болып табылатын универсалды буын иығымен аяқталады. Механикалық тұрғыдан алғанда, қозғалтқыш көптеген шағын блокты қайта қуаттандыру жиынтықтарының мүмкіндіктерін пайдалану үшін Chevrolet шағын блок қозғалтқыштарымен үйлесімді бекіткіштермен жабдықталған.
Автомобиль өндірушілер
Бұған дейін 2018 жылы Chevrolet Performance сол жылғы SEMA көрмесінде eCOPO Camaro тұсаукесерін өткізді. eCOPO Camaro – бұл 2019 жылғы COPO Camaro, ол дәстүрлі поршеньді қозғалтқыш орнына екі BorgWarner HVH250 150 мотор жинағымен жабдықталған. Электрлік жетек моторы негізінен ауыстыру ретінде қызмет етті, LS қозғалтқыштар отбасысындағыдай бірдей қоңыраулы бұранда үлгісі мен коленвал флангісі болды, сондықтан автомобиль дәстүрлі COPO Camaro сияқты бірдей беріліс қорабын, жетек осін және доңғалақ біліктерін сақтап қалды. 2019 жылғы SEMA көрмесінде Chevrolet концепцияны дамытуды жалғастырды, E 10 концепциясын ұсынды, ол екі Bolt машинасының қуат беру жүйесін 1962 жылғы қалпына келтірілген C 10 пикап машинасына орнату арқылы жаңалады. Келесі жылы SEMA-да Chevrolet 2020 жылдың қазан айында «Электрлік қосылу және жүру» eCrate жиынтығын көрсетті, ол бір Bolt машинасының негізгі қуат беру компоненттерін (мотор, аккумулятор, басқару блогы және инвертор) қамтыды және 1977 жылғы қалпына келтірілген K5 Blazer машинасына қайта жаңарту ретінде көрсетілді. Бұл жиынтық 2021 жылдың екінші жартысында сатылымға шығару жоспарланған. Bolt моторы дифференциалды және редукторлық механизмді алып тастау арқылы өңделді, содан кейін адаптерлік пластина мен коленвал флангісі орнатылды, бұл оны стандартты беріліс қорабына бекітуге мүмкіндік берді. Басқару блогы мен инвертормен бірге мотор шағын блок V8 сияқты орынды алады; аккумулятор жинағын орнату қиындық тудырады, сондықтан бастапқы әзірлемелер жүк көліктеріне бағытталған. Chevrolet вице-президенті Скотт Беллдің сөзіне сүйенсек, 2022 жылға дейін бұл «болашақтағы бизнес мүмкіндігі» ретінде қарастырылып жатыр. 2021 жылдың қараша айында Ford Performance «Eluminator» электрлік мотор жиынтығын шығарды, ол Ford Mustang Mach E GT Performance Edition машинасының жетек моторы болды және 1978 жылғы F 100 Eluminator ретромод пикап машинасына қуат беру үшін қолданылды. 2021 жылдың 3 қарашасына дейін алдын ала тапсырыс беруге болады, бірақ әлі жеткізілмеген.
Солтүстік Америкадағы жарыстарда қолданылатын жалпы кареттік қозғалтқыштар
General Motors 2001 жылы бірнеше шағын блоктан жасалған жарыс қозғалтқыштарын әзірлеуді бастады және олар 2002 жылы өндіріске түсті. Қозғалтқыштар герметикалық түрде жабылады және жөндеу жұмыстары тек сертификатталған мамандармен жүргізіледі. 602 қозғалтқышы темір бас, құйма темір блок және алюминий поршеньдермен жабдықталған. Ол 9.1:1 сығылымда шамамен 350 ат күші және 390 фут-фунт айналым моментін шығарады. Mid American Stock автомобильдері, Солтүстік-шығыс (АҚШ) Sportman, Crate Racing USA және басқалары.
Шевроле 603
Chevrolet қозғалтқышының нөмірі 88959603. Оның жұмыс көлемі 355 куб дюйм, ал 10.1:1 сығылымда 405 фут-фунт айналу моментіне ие.
Шевроле 604
Chevrolet қозғалтқышы 2002 жылы 88958604 нөмірімен дебют жасады және 2012 жылы шамамен 5000 долларға сатылды. CRA All Stars Tour (қатысуға рұқсат, бірақ міндетті емес), Big 8 Series, RUSH Late Models, Crate Racing USA,
Ауыстырғыш блоктар
Кейбір қозғалтқыштардың жаңа құймаларын кейде тәуелсіз компаниялар өндіреді. Бұл блоктар көбінесе түпнұсқасы енді шығарылмайтын сирек немесе танымал үлгілерді, қозғалтқышты қайта жаңарту үшін алмастырады. Олар кейде бастапқы темірдің орнына алюминийден немесе күштірек қорытпалардан жасалады. Көбінесе олар бұрын аз санда ғана шығарылған немесе тіпті шығарылмаған үлкен көлемді қозғалтқыштардың сипаттамаларын қайталайды.