Кіріспе

Фюрт (нем. Fürth; Франкондық: Färdd) – Германияның Бавариясының солтүстігінде орналасқан қала. Ол Франкониядағы екінші ірі қала және қазіргі таңда ірі Нюрнберг қаласымен біріккен, екі қаланың орталықтары шамамен арақашықтықта жатыр. Қала көршілес Нюрнберг, Эрланген және Швабах қалаларымен үздіріссіз қалалық агломерация құрайды, бұл шамамен 1,4 миллион тұрғыны бар қалалық аймақтың орталығы болып табылады, ал ірі Нюрнберг қалалық аймағының халқы шамамен 3,6 миллион адамды құрайды. Фюрт 2007 жылы 1000 жылдық мерейтойын атап өтті, алғаш рет 1007 жылдың 1 қарашасында тарихқа енген.

География

Қаланың тарихи орталығы Редниц және Пегниц өзендерінің шығысында және оңтүстігінде жатыр, олар бірігіп Регниц өзенін құрайды, ол Ескі қаланың солтүстік-батысында орналасқан. Қаланың батысында, Дунайдың негізгі каналының арғы бетінде Фюрт қалалық орманы (Fürther Stadtwald) жатыр. Фюрттың шығысында, шамамен бірдей ендікте Нюрнберг орналасқан, ал солтүстігінде "сарымсақ елі" деп аталатын, өнімді бау-бақша шаруашылығы аймағы – Knoblauchsland орналасқан, оның бір бөлігі Фюрт қалалық округінің шекарасында. Қаланың оңтүстігінде кең жолдар, канал және жайылымдар бар.

Тарих

VIII ғасырдың ортасында франктар қоныстанған Фюрт туралы алғашқы тарихи дерек 1007 жылғы 1 қарашадағы император Генрих II-нің Фюрттегі меншігін жаңадан құрылған Бамберг епископтығына сыйға тартқан құжатында кездеседі. "Фюрт" атауы неміс тіліндегі "форд" сөзінен шыққан, себебі алғашқы елді мекендер фордтың маңында пайда болған. Келесі жылдары Фюртке базар құқығы берілді, бірақ ол кейін көрші Нюрнбергке, Генрих III-ке өтті. 1062 жылдан бастап Фюртке қайтадан базар ашуға рұқсат берілді, алайда ол кезде Нюрнберг неғұрлым маңызды қалаға айналған еді. Келесі ғасырларда қала әртүрлі билік астында болды, оның ішінде Бамберг епископтығы, Ансбах княздығы және Нюрнберг қаласы болды. Ұзақ жылдар бойы елді мекеннің сипаты көбінесе ауыл шаруашылығымен байланысты болды, ал 1600 жылы халық саны шамамен 1000-2000 адамды құрады. Отыз жылдық соғыста ауыл өрттен дерлік толығымен қирады, 1632 жылғы қыркүйектегі Фюрт шайқасына дейін болған әскери қимылдардың салдарынан. 1835 жылы Нюрнберг пен Фюрт арасында алғашқы неміс темір жолы ашылды. Суық соғыс кезеңінде Фюрт НАТО-ның, әсіресе АҚШ армиясының маңызды орналасқан жері болды, себебі ол Шығыс Германия мен Чехословакия шекараларына жақын орналасқан.

Христиандық

Фюрт халқы бастапқыда Вюрцбург епископтығының құрамында болған, ал 1007 жылдан бастап Бамберг епископтығына қарады. 1524 жылы Реформация кезінде Нюрнберг сияқты протестанттық қалаға айналып, көп жылдар бойы солай болып қалып келді. Дегенмен, Бамбергпен байланысы болғандықтан, қалада әрдайым католиктер де болды. 1792 жылдан кейін Фюрттегі протестанттық қауымдар пруссиялық Ансбах консисториясының билігінде болды, ал Бранденбург-Ансбах Баварияға өткен соң Бавария протестанттық шіркеуінің құрамына кірді, ол бастапқыда лютерандық және реформаттық қауымдарды біріктірді. Кейін қауымдар Цирндорф деканатына қарады. 1885 жылы Фюрт Нюрнбергке бағынышты деканатқа айналды. Бавария протестанттық шіркеуінен басқа, Фюртта еркін шіркеулердің протестанттық қауымдары да бар, мысалы, Біріккен методист шіркеуінің кішкентай қауымы. 18-шы ғасырдан бастап немесе одан да ертерек католиктердің саны артып, 1829 жылы Реформациядан бергі алғашқы католик шіркеуі – Әйелдер шіркеуі салынды. Әулие Михаил шіркеуі Реформация кезінде протестанттарға өткенге дейін католик шіркеуі болған. 1961 жылы Фюрт архиепископтықтағы католик деканатына айналды. 20-шы ғасырда протестанттардың католиктерге қатынасы шамамен екіге біреуі болды.

Иудаизм

Фюрттегі яһудилердің (басқа қалалармен салыстырғанда) иеленген орны «Франкониялық Иерусалим» деген лақапқа ие болды, бірақ бұл Фюртқа қатысты бұрынғы, жағымсыз мағынада қолданылған атауға негізделген. Еврей тұрғындары 1440 жылдан бері тіркелген; 1528 жылы Ансбах маркграфы Георг Пейс екі еврей – Перман мен Уриелге Фюртте қоныстануға рұқсат берді (жоғары салық төлеу шартымен), содан бері еврей халқының саны арта бастады. 17 ғасырда жергілікті ешива (талмуд академиясы) құрылды, ал 1617 жылы синагога салынды. 1653 жылы Германиядағы және Фюрттегі алғашқы еврей ауруханасы ашылды. 1670 жылы император Леопольд I Вена яһудилерін жер аударғанда, көптеген жоғары топтағы еврей отбасылары Фюртке көшіп келді, ал 1716 жылы қалада шамамен 400 еврей отбасы болды. 1807 жылы жалпы халықтың шамамен 19% еврейлерді құрады. Медиатизация және 1813 жылғы Бавариялық «Юдендикт» (Еврейлік жарлық) еврейлерге қосымша шектеулер енгізді. Атап айтқанда, Matrikel параграфы еврейлердің көшіп келуіне кедергі келтірді. 1824 жылы талмуд академиясы жабылды. 1813 жылғы Бавариялық «Юдендикт» еврей өміріне және еврейлердің көшіп келуіне қатысты шектеулерін 1851 жылғы 29 маусымдағы заң, сондай-ақ 1868 жылғы 16 сәуірдегі және 1871 жылғы 22 сәуірдегі заңдармен жойды, бұл еврейлердің одан әрі эмансипациясына және тұруға қатысты шектеулердің алынуына әкелді. 1840 жылы Фюртте 2535 еврей тұрды, бұл Бавариядағы барлық еврейлердің жартысынан астам құрады. 1862 жылы еврей бастауыш мектебі, ал 1882 жылы орта мектеп ашылды. Еврей халқының саны ең көп болған кезең 1880 жылды құрады – шамамен 3300 адам. 1933 жылы Фюртте 1990 еврей тұрды. 1938 жылдың басында нацистер билікке келгеннен кейін Фюртте 1400 еврей болды. 1938 жылдың қарашасында «Кристалл түні» қастандығы кезінде синагога қиратылды, сол кезде шамамен 1200 адам болды, ал 132 еврей Дахауға жер аударылды. «Кристалл түнінен» кейін Фюртте қалғандардың көпшілігі, мүмкіндігі болғанда (шетелге немесе Германияның басқа аймақтарына) қашып кетті немесе концлагерьлерге және/немесе өлім лагерьлеріне айдалды; Германияда қалғандардың барлығы дерлік өлімге айдалды. 1944 жылы Фуртте шамамен 23 еврей қалды. Барлығы 1068 Фурт яһудисі Холокост кезінде қаза болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Фюртте (Финкеншлаг) Холокосттан аман қалған еврейлер үшін босқындар лагері құрылды. 1945 жылы ол 850 тұрғынға ие болды, ал 1950 жылдың шілдесінде жабылды. Гелицгассе алаңында, Кенигштрасседен жақын жерде еврей қауымына арналған ескерткіш орналасқан. Археологтар Фюрт қаласының орталығындағы бір үйден микваны (ритуалдық ваннаны) тапты. Бұл ғимаратта 1998 жылы ашылған Франкония еврей мұражайы орналасқан. 1607 жылы құрылған ескі еврей зираты (Вейхерштрассе) Германиядағы ең көне зираттардың бірі болып есептеледі. Нацистік режим және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол көптеген зардаптарға ұшырады, бірақ 1949 жылы қалпына келтірілді және қазір Германиядағы ең жақсы сақталған еврей зираттарының бірі болып табылады. 1880 жылы жаңа еврей зираты ашылды, ол 1906 жылдан бері қазіргі күнге дейін қолданылуда.

Табиғат

"Қалалық экологияға арналған табиғат жолы" 1999 жылы (10 аялдама) құрылды және 2003 жылы екінші маршрутты (10 аялдама) қосу үшін кеңейтілді. Екі тур да "Штадталь" жер асты теміржол стансасынан басталады. Табиғат жолы бойында әртүрлі орталар мен олардың аймақтың флорасы және фаунасы үшін маңыздылығы түсіндіріледі (мысалы, Санкт-Михаил шіркеуінің қоры, қалалық зират, Scherbsgraben арнасы). Жол кейбір аумақтардың қорғалатын аймақтар ретінде белгіленуіне сілтеме жасайды және өзендерді реттеу сияқты қоршаған ортаға әсер ететін шаралардың проблемаларын түсіндіреді. Жылдық орташа күн сәулесінің ұзақтығы 1766 сағатты құрайды. Редниц өзенінің жанындағы Вайкерсхоф маңындағы Густав Адольф табиғи қайнар көзі 2000 жылы қайта жаңартылып, павильон салынды. 1980 жылға дейін, жер бетіне шығатын бұл қайнар су бассейн үшін пайдаланылды.

Елтаңба

Фюрт қаласының гербінде ақ (күміс) түсті фонда жасыл үш жапырақты қонжыр (клевер) бейнеленген. Қаланың түстері – жасыл және ақ. Бұл қонжыр алғаш рет Бамберг епархиясы үшін қала губернаторының мөрінде пайда болды, онда екі ай арасында қолмен ұсталған қонжыр суреті бейнеленген. Оның шығу тегі белгісіз, бірақ қонжыр орта ғасырларда Фюрт қаласы үшін жауапты болған үш билік құрылысын және сонымен қатар үштік символын бейнелейтін болса керек. 1792 жылдан бастап үш қабатты төбеде үш қонжыр пайда болды. 1818 жылы қала емен бұтағымен оралып тұрған жасыл қонжырды бейнелейтін жаңа гербке ие болды. Бұл герб 100 жылдан астам уақыт бойы сақталды. Бірақ 1939 жылы емен бұтағы алынып тасталды. Сол кезде жаңа ту енгізілді, онда жасыл фонға екі жасыл жолақ және герб бейнеленген. Кейіннен аталған ту ақ (төменде) және жасыл (жоғарыда) түстерге дейін қарапайымдастырылды.

Экономика және инфрақұрылым

2019 жылдың шілдесінде Фюрт қаласындағы жұмыссыздық деңгейі 2,9 пайызды құрады. Ойыншық индустриясы Фюрт экономикасының маңызды жұмыс берушілерінің бірі болып табылады, онда шағын қолөнер шеберханаларынан бастап ірі өнеркәсіптік кәсіпорындарға дейін алуан түрлі ойыншық өндірушілер бар. Бұрын Фюрт қаласында сыра өндірісі маңызды рөл атқарған. Ірі бес сыра зауыты: Хумбсер, Гейсманн, Грюнер, Эвора & Мейер және Берг Брау. 19-шы ғасырдың басында Фюрт, Мюнхеннен гөрі "сыра қаласы" ретінде көбірек танымал болды. 2009 жылы банкротқа ұшырап таратылғанға дейін, бір кезде Еуропадағы ең ірі почта арқылы сауда компаниясы болған Quelle, Фюрт қаласында орналасқан еді. Фюрт сонымен қатар күн технологиясының орталығы болып табылады. Күнді күндері Infra Fürth жергілікті энергетикалық компаниясы фотоэлектрлік технологияны пайдаланып, шамамен екі мегаватт электр қуатын желіге жібереді. Бұрынғы қоқыс полигонында орналасқан Аценхофтағы жер үсті қондырғысы 1 МВт қуат өндіреді, бұл ең үлкен жеке үлес. 2003 жылы Пегниц және Редниц өзендерінің қосылған жеріне жақын жаңа сорғы станциясы салынды. Ол қаланың солтүстік-шығысында орналасқан Кноблауксланд бақшалық алқабына жасанды суару жүргізеді.

Әуежайлар

1914 жылы Атценхофта үшінші бавариялық армия корпусы үшін әуежай салынды, ол келесі жылдары кеңейтілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол «Фюрт–Нюрнберг» халықаралық әуежайы болып өзгертілді, бұл оны толығымен таратудан сақтады. Фюрт-Нюрнберг әуежайы 88 неміс әуежайының арасында сегізінші орында тұрды. Юнкерс компаниясы орталық жөндеу шеберханасын, содан кейін өз ұшақтарын құрастыру желісін Дессау қаласынан Фюртке көшіргеннен кейін әуежайдың маңыздылығы одан әрі артты. Нацистер кезінде Атценхоф әуежайы кеңейтіліп, ұшқыштар мектебі ретінде пайдаланылды. Фюрт одақтас әскерлер тарапынан басылып алынғаннан кейін, АҚШ армиясы 1993 жылға дейін осы жерді казарма ретінде пайдаланды (Monteith Barracks Army Heliport). АҚШ армиясы осы жерде «Монтейт казармалары» гольф алаңын салып, тарихи ғимараттарды сақтап қалды. 1928 жылы Нюрнберг қаласы әуежайдың басты үлесін өз басқаруына алды. 1933 жылы азаматтық авиация жұмысы тоқтағанға дейін әуежай «Flughafen Nuremberg Fürth» деп аталды. Готхер Вагонфабрик компаниясы Фюрт-Хардхохеде тағы бір әуежай салды, ол кейіннен Industrieflughafen деп аталды. Ол 1919 жылдан 1955 жылдың 6 сәуіріне дейін жұмыс істеді. 1919–1938 жылдары – Gothaer Waggonfabrik, 1939–1945 жылдары – Бахман, фон Блюменталь, 1945–1949 жылдары – АҚШ армиясының R 30 әуежайы және 1949–1955 жылдары – «Халықаралық әуежай Нюрнберг Фюрт».

Су көлігі

1843 жылы Бамберг пен Нюрнберг арасында канал жұмыс істеуге кірісті. Поппенройт қаласында порт болды. 1992 жылы Фюрт порты бар жаңа канал – Рейн-Дунай каналы аяқталды, ол Роттердамдағы Рейн дельтасынан Қара теңіздегі Дунай дельтасына дейін кеме жүзе алатын байланыс жасады.

Жергілікті қоғамдық көліктер

Фюрт қаласындағы қоғамдық көлікті Infra Fürth басқарады.

Медиа

"Фюрттер Нахрихтен" күнделікті жарияланады. Ол алғаш рет 1946 жылы "Нюрнбергер Нахрихтен" газетіндегі жергілікті бет ретінде жарық көрді; бүгін ол жеке газет, бірақ іс жүзінде Фюрт қаласы және Фюрт аудандық округі үшін қосымша бөлімдері бар "Нюрнбергер Нахрихтен" газетінің өзі.

Фюрттағы компаниялар

Пошта арқылы тапсырыс беру бизнесі Quelle, қазір Karstadt-қа бірігіп KarstadtQuelle атанды, 1927 жылғы 26 қазанда Густав Шикиданц құрды. 1984 жылы KarstadtQuelle Versicherungen сақтандыру бөлімшесі құрылды. Grundig компаниясының бас кеңсесі мен бірнеше өндіріс орналасқан жерлері компания құрылғаннан бастап 2000 жылдың ортасына дейін Фюрт қаласында болды. Кургартенштрасседегі бұрынғы бас кеңсе технологиялық паркке ("Уферштадт Фюрт") айналдырылды, қазір онда Technikum Neue Materialien (жаңа материалдарды зерттеу орталығы), Fraunhofer Gesellschaft институты, Sellbytel (көңіл-күй шалу орталығы), Computec Media AG және Радио мұражайы орналасқан. Мюнхенде орналасқан Siemens AG компаниясының Фюртта бірнеше филиалы бар. Uvex бас кеңсесі мен өндіріс бөлімі Фюртта орналасқан. Simba Dickie Group (Simba, Dickie, BIG) және Bruder ойыншықтар өндірушілері Фюртта орналасқан.

Білім

Фюртта барлығы 22 бастауыш мектеп бар. Сонымен қатар 3 гимназия (жоғары деңгейдегі оқу орны): Харденберг гимназиясы (1833), Генрих Шлиман гимназиясы (1896) және Хелен Ланге гимназиясы (1907). Екі "кәсіби" мектеп (Wirtschaftsschule/Realschule) бар: Ханс Беклер мектебі және Леопольд Уллштейн мектебі; одан бөлек, бірнеше кәсіптік-техникалық мектептер де бар. 2004 жылы Эрланген-Нюрнберг университетінің Фюртта жаңа материалдар мен процестерді зерттеу орталық институтының ашылуы Фюртты университет қаласы ретінде таныстырды. Эрланген университетінің медициналық факультетінің кейбір тәжірибелік сабақтары Фюрт қалалық ауруханасында өтеді. Вильгельм Лёхе қолданбалы ғылымдар университеті – денсаулық сақтау және әлеуметтік салаға бағытталған жекеменшік университет.

Қалалық жайлылықтар

Шербсграбенде жабық және ашық бассейн, 10 метрлік мұнарасы бар секіру бассейні, жүзуді білмейтіндерге арналған үлкен бассейн және сауна болды. Бұл нысандар 2006–2007 жылдары толығымен жаңартылды. Ашық бассейн 2006 жылдың маусымында қайта ашылды, ал 2007 жылы Fürthermare деп аталатын жаңа термалды спа орталығы ашылды. Бұл кешен енді қалалық билік тарапынан басқарылмайды, толығымен жекешелендіріліп, Bäderland Fürth деп аталды. Фюрт қаласында бірнеше бөлімшесі бар қалалық кітапхана бар; 2003 жылдан бері каталогқа интернет арқылы қол жеткізу мүмкіндігі бар. Бургфарнбахта қалалық мұрағат орналасқан.

Театр

Қалалық театр (Stadttheater Fürth) Веналық театр архитекторлары Феллнер мен Гельмердің итальяндық Ренессанс және Барокко стильдерінде салынған. Ол украиналық Черновцы қаласындағы қалалық театрға өте ұқсас, оның жобасын да осы сәулетшілер жасаған. Тағы бір театр, Comödie Fürth, қазір Berolzheimerianum деп аталатын Югендстиль стиліндегі ғимаратта орналасқан. Фракондық культ комедия актерлері Волкер Хейсманн мен Мартин Рассау, Валтрауд және Мариен есімдерімен белгілі, осы сахнада жиі өнер көрсетеді. Театр басқа да неміс комедиялық актерлерінің қойылымдарын қабылдайды.

Пабтар, мейрамханалар, сауда орындары және т.б.

Фюртта тамақтану мен ішуге арналған негізгі аудан – Густавштрассе төңірегі, ол Ескі қалада, Ратушқа жақын орналасқан. Мұнда көптеген шағын пабтар, кафелер мен коктейль барлары, сондай-ақ франкондық тағамдар ұсынатын мейрамханалар бар. Атап айтқанда, қала шеттері мен Штадт-Вальдта дәстүрлі франкондық мейрамханалар мен ашық ауадағы аймақтары бар. Фюрттағы сауда орындарына Neue Mitte сауда орталығы, көптеген бөлшек сауда дүкендері және ашық базар жатады. Қазіргі уақытта бұрынғы City Center сауда орталығының орнында Flair атты екінші сауда орталығы салынып жатыр, оның 2021 жылдың сәуір айында ашылуы жоспарланған.

Ескерткіштер

Фюрт Екінші дүниежүзілік соғыстан Германияның көптеген қалаларына қарағанда аз зақымданды, және көптеген тарихи ғимараттар сақталған. Фюртта халыққа шаққандағы тарихи ғимараттар мен ескерткіштердің тығыздығы өте жоғары (1000 тұрғынға 17). Қала орталығы 19 және 20 ғасырдың басындағы сақталған сәулет өнерімен ерекшеленеді. Ескі қалада, Киелі Михаил шіркеуінің маңында 17-18 ғасырлардағы ғимараттар жиынтығы бар. Атап айтарлықтай, Хорншух аллеясында Грундерцхайт және Югенд стиліндегі көппәтерлі үйлер орналасқан. Қаланың оңтүстік бөлігі – Сюдштадт та көптеген тарихи ғимараттарға ие, бірақ олар көбінесе бұрынғы жұмысшылардың үйлері, сондықтан үйлердің фасады шамалы. 17-19 ғасырлардағы ағаш және тас үйлер кварталдар мен қала шеттерінде, мысалы, Поппенройт, Бургфарнбах, Вах және Дамбахта кездеседі. 1840-1850 жылдары Фридрих Бюрклейин салып, итальян стиліндегі Ратуш Флоренциядағы Палаццо Веккьо үлгісімен салынған.

Шіркеулер

Протестанттық Киелі Михаил шіркеуі Фюрттағы ең көне ғимарат. Оның бастауы шамамен 1100 жылға дейін барып жетеді, 45 метрлік мұнара 1400 жылы кеш готика кезеңінің басында салынды, ал құрылыс жұмыстарының көп бөлігі 15 ғасырда аяқталды. Шіркеудің ішкі кеңістігі негізінен неоготикалық стильде жасалған, соңғы готикалық әшекейлердің көпшілігі 19 ғасырда жаңасымен ауыстырылды. Соңғы готикалық стильде сақталған жалғыз әшекей – солтүстік қабырғадағы киелі орын (табернакль). Оның биіктігі 6,8 метр (22 фут 4 дюйм) және ол шамамен 1500–1510 жылдары Адам Крафттың шәкірттерімен жасалған болуы мүмкін. Бұл шіркеудің ең бағалы өнер туындысы. 14-16 ғасырларда готикалық элементтері бар басқа шіркеулер: Бургфарнбахтағы Святой Иоанн, Поппенруттағы Святой Петр мен Пауыл және Вахтағы Святой Матфей. Святой Петр мен Пауыл шіркеуінің ескі бөліктері болуы мүмкін, ал бұрынғы ғимарат шамамен 900–1000 жылдары салынған және көптеген шіркеулердің ана шіркеуі болған, мысалы, Нюрнбергтегі Святой Себальд. Католик шіркеуі (1824–1828) классикалық стильде салынған, ал протестанттық "Қайта тірілу шіркеуі" (1825–1826) бастапқыда зиратқа тиесілі болғандықтан солтүстік-оңтүстік бағытында орналасқан. Сюдштадт ауданында Святой Павелдің неоготикалық шіркеуі мен Святой Генрих және Кунигунденің необарокколық шіркеуі орналасқан. Басқа шіркеулердің қатарында 1970 жылдары салынған Мәсіх Патшасы (Christkönig) католик шіркеуі бар.

Дүниежүзілік ғимараттар

Жаңартылған Лиершоф 1621 жылы екі қабатты тас үй ретінде, биік шатырлы және ағаштан жасалған мұнарасымен салынған. Лохнерше Гартенхаус (Театр көшесі 33) шамамен 1700 жылы салынған; көпбұрышты баспалдақ мұнарасы болжам бойынша 1750 жылы қосылған. Фюрт ратушасы (қалалық әкімшілік ғимараты), итальян стиліндегі 55 метрлік мұнарасымен, 1840-1850 жылдары Георг Фридрих Кристиан Бюрклейн, Фридрих фон Гартнердің шәкірттерінің бірі Эдуард Бюрклейннің көмегімен салынған. Мұнара Флоренциядағы Палаццо Веккьодан үлгі алған және қазір Фюрттің ең танымал нысаны болып табылады. Ратуша Фюртке өздігінен басқару құқығы берілгеннен кейін салынған. Тарихи бас стансаның ғимаратын Эдуард Рубер жобалап, 1863-1864 жылдары салды. Бас стансаның алдында натуралистік және нео-барокко стиліндегі Centaurenbrunnen орналасқан. Ол 1890 жылы Рудольф Мейсонмен Фюртте теміржол және сумен жабдықталуын мерекелеу үшін салынған. Бұрынғы мал сою орны, қазір "мәдени" орталық, Редниц өзенінің жанындағы Штадхаллеге жақын орналасқан. Швабахер көшесінде 20 ғасырдың басындағы ғимараттары бар сыра зауыты бар. Грюнер Маркттағы Гарро Фрейдің 2004 жылғы Gauklerbrunnen – Фюрттегі ең жаңа фонтан. Ол су элементтерімен байланыстырылған үш тәуелсіз мүсін топтарынан тұрады. Шлосс Бургфарнбах (Бургфарнбах сарайы) 1830-1834 жылдары салынған, Оңтүстік Германиядағы ең ірі неоклассикалық сарай. Ол Леонард Шмидтнермен Пюклер-Лимбург графының резиденциясы ретінде салынған. 1980 жылдан бері қалалық мұрағат, академиялық кітапхана, концерттер мен көрмелер және қалалық мұражай қоймасы ретінде пайдаланылуда. Шлосс Штайнах – 17 ғасырға жататын сарай.

Саябақтар

Штудтпарк (муниципальді парк) Пегниц өзенінің жанында орналасқан, ал өзен бойымен төмен қарай жылғанда сулы далаларға біртіндеп көшесіңіз. Саябақта жолдар мен парктегі орындықтармен қатар қаздарға арналған көлдер, балалар ойын алаңы, мини-гольф алаңы, раушан гүлбақшасы, 2001 жылы құрылған жеміс ағаштары бар шөптесін бақша, бірнеше мүсіндер және ботаникалық-оқу (мектеп жобасы) бағы бар. 2004 жылдың екінші жартысында бұрынғы казарма орнында Südstadtpark көпшілікке ашылды.

Фюрт қаласының сыйлықтары

1996 жылдан бері Фюрт қаласы екі жыл сайын Якоб Вассерманн атындағы әдебиет сыйлығын табыс етеді, бұл сыйлық Фюрт қаласының белгілі жазушысы Якоб Вассерманнның есімін ардақтау үшін беріледі.

Спорт

Спорт әлемінде Фюрт өзінің SpVgg Fürth футбол клубы арқылы танымал болды, ол үш рет Германия футбол чемпионы атанды. TSV Vestenbergsgreuth футбол бөлімімен біріккеннен кейін клуб қазір SpVgg Greuther Fürth деп аталады. 2011/12 жылғы 2-ші Бундеслигада жеңіс одісқаннан кейін команда алғаш рет жоғары деңгейдегі Бундеслигаға жолдама алды. Футбол стадионы Ронхофта (Stadion am Laubenweg) орналасқан. 2002 жылы "Фюрт Пирайтс" бейсбол командасы елдің жоғары бейсбол лигасына көтерілді және 2004 жылғы маусымда вице-чемпион атанды. Әр тамыз айында Фюрт жыл сайынғы Пол Хантер Классигіне төңкерілді, ол қазір әуесқой және кәсіби снукер турнирінің кіші рейтингтік жарысы және Еуропалық ойыншылар турының бір бөлігі болып табылады.

Бос уақыт

Фюрттағы ең үлкен қоғамдық барбекю аймағы Редниц өзені бойында, Вюрцбургқа баратын темір жолдың жанында және жүзу бассейніне жақын жерде орналасқан. Ол ағаштармен көлеңкеленген, барбекю жасауға қолайлы жабдықтармен және бекітілген орындықтармен жабдықталған. Stadtpark-та, Рейн-Майн-Дунай каналының жанында, Бургфарнбахқа жақын және Пегниц өзенінің жанында, Редницпен қосылатын жерден аздап жоғарырақ, сондай-ақ қалалық зиратқа жақын жерде мини-гольф алаңдары бар.

Неміс тіліндегі әдебиеттер

Георг Дехио: Германия өнер ескерткіштерінің нұсқаулығы. Бавария. 1-том. Франкония. Deutscher Kunstverlag, Мюнхен 1999, 363-беттен бастап. Катрин Билефельдт: Фюрттегі еврейлер тарихы. Ғасырлар бойғы отан. Тарихи серуендер. 3-том. "Geschichte Für Alle" қоғамының редакторы. Эрих Кейзер (ред.): Немец қалаларының кітабы. Қала тарихының нұсқаулығы. 5-том. Бавария қалаларының кітабы. Т 1. Төменгі, Орталық және Жоғарғы Франкония аймақтары. Arbeitsgemeinschaft der historischen Kommissionen тапсырысымен және Deutscher Städtetag, Deutscher Städtebund және Deutscher Gemeindetag қолдауымен. Kohlhammer Verlag, Штутгарт 1971. Ральф Нестмайер: Нюрнберг, Фюрт, Эрланген. Саяхат жолшыры. Michael Müller, Эрланген 2006. Адольф Шваммбергер: Фюрттен А-дан Z-ға дейін. Тарих сөздігі. Фюрт 1968. Андреа Соммер: "Фюрттің Оңтүстік қаласы". 4 бөлім. Fürther Heimatblätter журналында жарияланды. Verein für Heimatforschung Alt Fürth баспасы. NF 39.1989, 1-бет, NF 40.1990, 1-бет, NF 40.1990, 81-бет және NF 41.1991, 10-бет. Герд Вальтер (ред.): Fürth – Үш жапырақты қала. Тарих пен қазіргі заман бойынша экскурсиялар. Städtebilder Verlag, Фюрт 1991. Герд Вальтер: Санкт-Михаил маңындағы Фюрттің ескі қаласы. Фюрт 1990.

Ағылшын тіліндегі әдебиеттер

Саймон Пирс: Бриджит және Джейн. 19-шы ғасырдың басында Фюрт қаласында өтетін балаларға арналған аудио серия. Сидней, 2006 жыл. Жарияланбаған.