Кіріспе
Кофеинді сусын – кофеин қамтитын, яғни дүние жүзінде заңды түрде қолданылатын, қоздырғыш әсер ететін ішімдік. Кейбіреулері табиғи кофеинмен, ал кейбіреулеріне кофеин қосылады. Ең көп таралған табиғи кофеинді сусындар – кофе мен шай, олар әртүрлі мәдениеттерде әдетте ыстық, кейде суық түрінде кездеседі. Басқа сусындар өндіріс процесінің бір бөлігі ретінде жасанды түрде кофеинмен байытылады. Бұларға кейбір газдалған сусындар (әсіресе кола), сондай-ақ қоздырғыш ретінде жасалған және пайдаланушы ұйықтаған кезде сергек болуын қамтамасыз етуге арналған энергетикалық сусындар жатады. Кофеинді сусындарды тұтыну көбінесе кофеиннің физиологиялық және психологиялық әсерлері үшін жасалады. Мысалы, көптеген елдерде таңғы асқа шай немесе кофе ішу, «өзін ояту» мақсатымен, немесе студенттердің түні бойы оқу үшін энергетикалық сусындар ішуі, ал демалыс кезінде сергек болу үшін олардың қолданылуы. Кофеин шамадан тыс қолданған жағдайда физикалық тәуелділікке әкелуі мүмкін. Кофеинге деген қажеттілік, адам соңғы энергетикалық сусын ішкеннен кейін 24 сағаттан соң бас ауруы, шаршау және бұлшықет ауыруы сезілген кезде анықталады. Саудаға түсетін кейбір сусындардың құрамында кофеіннің кофе дәнінен екі есе көп мөлшерде гуарана жемісі бар. Көптеген кофеинді сусындардың кофеинсіз әлсіз нұсқалары да бар, олар дәмді ұнататындарға, бірақ физиологиялық әсерлеріне байланысты кофеин тұтынуды шектегісі келетіндерге, немесе діни немесе медициналық себептермен оны қолдануды дұрыс санамайтындарға арналған. Соңғы жылдары кейбір алкогольді сусын өндіруші компаниялар кофеин қосылған алкогольді сусындарды шығара бастады. Мұндай сусындардың өндірісі көптеген пікір қақтығыстарына себеп болды. Кофеинді сусындарға кофе, шай, газдалған сусындар («кола»), энергетикалық сусындар және басқа да сусындар жатады. 2020 жылы АҚШ-та жүргізілген зерттеуге сәйкес, кофе орта жастағы ересектерде кофеиннің негізгі көзі болып табылады, ал жасөспірімдер үшін газдалған сусындар мен шай – негізгі көз. Энергетикалық сусындар ересектерге қарағанда жасөспірімдерде кофеиннің көзі ретінде жиі қолданылады. Тіпті бір бұтадағы бұршақтардың арасында да концентрацияның айырмашылығы болуы мүмкін. Жалпы, кофедің бір порциясы 80-100 миллиграмм арабика сортының эспрессосының бір порциясы (30 миллилитр) үшін, ал тамшылатып дайындалған кофедің бір кесесі (120 миллилитр) үшін шамамен 100-125 миллиграммға жетеді. Арабика кофеінінің құрамында робуста кофеініне қарағанда екі есе аз кофеин болады. Чайда кофеге қарағанда аз мөлшерде теобромин және сәл жоғары мөлшерде теофиллин бар. Дайындалу әдісі және басқа да көптеген факторлар шайдың сапасына елеулі әсер етеді, ал түсі кофеиннің мөлшерін анықтау үшін нашар индикатор болып табылады. Мысалы, ақ жапондық жасыл шайы, гиокуро, қараңғы шайларға, мысалы, лапсанг сучонгке қарағанда әлдеқайда көп кофеин қамтиды, оның құрамында кофеин өте аз. Кофеин газдалған сусындардың, мысалы, коланың да құрамында болады, олар бастапқыда кола жаңғақтарынан дайындалған. Газдалған сусындарда әдетте 12 унциялық порцияға 0-55 миллиграмм кофеин болады. Керісінше, Red Bull сияқты энергетикалық сусындардың бір порциясында 80 миллиграмм кофеиннен басталады. Бұл сусындардағы кофеин қолданылған ингредиенттерден немесе кофеинсіздендіру өнімінен немесе химиялық синтезден алынған қоспадан шығады. Энергетикалық сусындардың негізгі құрамында көп мөлшерде кофеин, аз мөлшерде теобромин және теофиллин бар, олар табиғи түрде баяу босатылатын заттармен араласады.
A caffeinated drink, or caffeinated beverage, is a drink that contains caffeine, a stimulant that is legal practically all over the world. Some are naturally caffeinated while others have caffeine added as an ingredient. The most common naturally caffeinated beverages are coffee and tea, which in one form or another (usually served hot, but sometimes iced) feature in most world cultures. Other drinks are artificially caffeinated as part of their production process. These include certain soft drinks (primarily cola drinks), and also energy drinks designed as a stimulant, and to perpetuate activity at times when the user might ordinarily be asleep. The consumption of caffeinated drinks is often intended entirely or partly for the physical and mental effects of caffeine. Examples include the consumption of tea or coffee with breakfast in many westernized societies, in order to 'wake oneself up', or the deliberate consumption of energy drinks by students wishing to study through the night, or revellers seeking to maintain an alert attitude during social recreation. Caffeine can cause a physical dependence, if consumed in excessive amounts. The need for caffeine can be identified when individuals feel headaches, fatigue and muscle pain 24 hours after their last energy drink. Some commercially distributed drinks contain guarana, a South American berry with a caffeine content about twice that of coffee beans. Many caffeinated drinks also have decaffeinated counterparts, for those who enjoy the taste, but wish to limit their caffeine intake because of its physical effects, or due to religious or medical perceptions of the drug and its effects. In recent years, some alcoholic beverage companies have begun to manufacture caffeinated alcoholic beverages. The manufacturing of such beverages has been met with much controversy. Beverages containing caffeine include coffee, tea, soft drinks ("colas"), energy drinks, other beverages. According to a 2020 study in the United States, coffee is the major source of caffeine intake in middle aged adults, while soft drinks and tea are the major sources in adolescents. Energy drinks are more commonly consumed as a source of caffeine in adolescents as compared to adults. even beans within a given bush can show variations in concentration. In general, one serving of coffee ranges from 80 to 100 milligrams, for a single shot (30 milliliters) of arabica variety espresso, to approximately 100–125 milligrams for a cup (120 milliliters) of drip coffee. Arabica coffee typically contains half the caffeine of the robusta variety. Tea contains small amounts of theobromine and slightly higher levels of theophylline than coffee. Preparation and many other factors have a significant impact on tea, and color is a very poor indicator of caffeine content. Teas like the pale Japanese green tea, gyokuro, for example, contain far more caffeine than much darker teas like lapsang souchong, which has very little.]] Caffeine is also a common ingredient of soft drinks, such as cola, originally prepared from kola nuts. Soft drinks typically contain 0 to 55 milligrams of caffeine per 12 ounce serving. By contrast, energy drinks, such as Red Bull, can start at 80 milligrams of caffeine per serving. The caffeine in these drinks either originates from the ingredients used or is an additive derived from the product of decaffeination or from chemical synthesis. Guarana, a prime ingredient of energy drinks, contains large amounts of caffeine with small amounts of theobromine and theophylline in a naturally occurring slow release excipient.
Басқа сусындар
Мате - Оңтүстік Американың көптеген аймақтарында танымал шайға ұқсас сусын. Оны дайындау үшін оңтүстік американдық парагвай шатырының (yerba mate) жапырақтарымен бөбекті толтырып, жапырақтарға ыстық, бірақ қайнамаған су құйып, бомбилья (bombilla) деп аталатын шүмек арқылы ішеді, ол жапырақтарды сүзіп, тек сұйықтықты ішуге мүмкіндік береді. Гуарана - Бразилияда шыққан, гуарана жемісінің тұқымдарынан жасалған газдалған сусын. Эквадорлық илекс гуаюса (Ilex guayusa) ағашының жапырақтарын қайнаған суға салып, гуаюса шайы дайындалады. Илекс вомитория (Ilex vomitoria) ағашының жапырақтарын қайнаған суға салып, яупон шайы дайындалады. Австралияда кофе дәмі қосылған сүт сусындары кең таралған. Мысалы, Oak's Ice Coffee және Farmers Union мұздатылған кофе. Бұл сусындардағы кофеин мөлшері әртүрлі болуы мүмкін. Кофеин концентрациясы өндірушінің көрсеткен мөлшерінен айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін.