Кіріспе

Гуарана ағашының түрі (/ɡ//w//ə/'/r//ɑː//n//ə/ португал тілінен guaraná ɡwaɾɐˈna; Paullinia cupana, syns. P. crysan, P. sorbilis) – сапинда тұқымдасына жататын, Амазонка бассейнінде өсетін, әсіресе Бразилияда кең таралған, өрмелегіш өсімдік. Гуарананың ірі жапырақтары мен гүл шоғырлары бар, бірақ ең бастысы – кофе дәнінің мөлшеріндегі жемістерінен шығатын тұқымдары. Гуарана тұқымы тағамдық қоспа немесе шөп ретінде тиімді күш беруші зат болып табылады: оның құрамында кофеиннің концентрациясы кофе дәніндегіден екі есе жоғары (гуарана тұқымдарында шамамен 2-8% кофеин, ал кофе дәнінде шамамен 1-3%). Бұл қосымша энергетикалық сусындарда қолданылуымен белгілі. Басқа кофеин өндіретін өсімдіктер сияқты, кофеиннің жоғары концентрациясы – бұл жәндіктерді жидек пен тұқымнан аластататын қорғаныс токсині. Жемістің түсі қоңырдан қызылға дейін өзгереді және оның ішінде ақ қабықшамен жартылай жабылған қара тұқымдары болады.

Тарих және мәдениет

Гуарана сөзі гуарани тіліндегі "гуара ná" сөзінен шыққан, ал оның бастауы сатере мауе тайпасының "warana" сөзінде, яғни гуарани тілінде "адамдардың көзіне ұқсайтын жеміс" немесе "құдайлардың көзі" деген мағынаны білдіреді. Гуарани тайпасы тұқымдарды қабығынан ажыратып, жуып, кептіріп, содан соң ұсақ ұнтаққа дейін ұнтақтайды. Сосын ұнтақты қамыр илеп, цилиндр пішіндес етеді. Бұл өнім – гуарана наны деп аталады, оны үккішпен үккілеп, ыстық суға қантпен бірге салады. Бұл өсімдікті 16 ғасырда Фелип Бетендорф, Овиедо, Эрнандес, Кобо және басқа испандық тарихшылар еуропалық отарлаушыларға және Еуропаға таныстырды. 1958 жылға қарай гуарана коммерциялық өнімге айналды.

Қауіпсіздік

Америка Құрама Штаттарында гуарана жемісінің ұнтағы мен тұқымынан алынған экстракт Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) тарапынан "жалпы қауіпсіз деп танылған" (GRAS) мәртебесіне бағаланбаған, бірақ дәм беру үшін (дәмді емес мақсатта емес) тамақ қоспасы ретінде мақұлданған. Гуарана тәтті немесе газдалған сусындар мен энергетикалық сусындарда, шөп шайларының құрамында немесе диеталық қосымшалардың капсулаларында қолданылады. Оңтүстік Америка кофеинінің көп бөлігін гуаранадан алады.

Ішкіштер

Бразилия әлемдегі газдалған сусындарды ең көп тұтынатын үшінші ел. Олар гуарана тұқымдарынан бірнеше маркалы сусындар шығарады. Гуарана тұқымдары, маниок және судан ашытылған сусын да жасалады. Парагвай да гуаранадан жасалған сусындарды өндіруші ел, оның нарығында бірнеше бренд жұмыс істейді. Гуарана сөзі Бразилияда, Перуде және Парагвайда гуарана қосылған сусындарды атау үшін жиі қолданылады.

Поп-мәдениет сілтемелері

Гуарана — «Мёрдок Мистериесі» сериалының «Қозулы шапан» және «Мердоктан мәңгілікке дейін» эпизодтарындағы маңызды сюжеттік элемент. Онда өнертапқыш Джеймс Пендрик өте қуатты гуарана түрінен энергиялық сусын жасайды, бірақ соңында Панама каналын салу үшін ол жер тегістеледі.