Джон Хэйуард: Англия тарихшысы, заңгер және саяхатшысының өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Сэр Джон Хейвард (шамамен 1564 – 27 маусым 1627) – ағылшын тарихшысы, құқықшы және саясаткер.

Өмірбаян

Хейвард Суффолк графтығындағы Феликсстоу қаласында немесе оның жанында дүниеге келді, онда білім алды, кейін Кембридж университетіндегі Пемброк колледжіне оқуға түсті. 1581 жылы бакалавр, 1584 жылы магистр, ал 1591 жылы заң докторы атағын алды. 1599 жылы «Король Генри IV өмірі мен билігінің бірінші бөлігі» атты еңбегін жариялады. Бұл еңбек Генри IV-нің таққа отыруы және Ричард II-нің тақтан түсірілуі туралы мәліметтерді қамтиды. Ол Роберт Деверэ, Эссекстің 2-ші графына арналған. Елизавета патшайымы мен оның кеңесшілері кітаптың стилін және арнауын ұнатпады, сондықтан патшайым Фрэнсис Бэконға Эссекс графына қарсы қудалау ісінде пайдаланылуы мүмкін болатын үзінділерді іздеуді бұйырды. Атап айтқанда, Хейвард Эссекстің Ирландиядағы әскери жорысының сәтсіздігін Ричард II-нің сол елдегі сәтсіз әрекеттерін сипаттау арқылы болжаған деген күдік туды. 1599 жылдың 11 шілдесінде кітаптың түзетілген нұсқасы тәркіленіп, өртелігеннен кейін Хейвард Жұлдыз палатасы алдында сұраққа тартылды. Патшайым «Хейвардтың "бірнеше қастандық ойлы" адамды қорғау үшін автор болып көрінеді және ол шындықты ашу үшін қиналуға тиіс» деді. Бэкон сатқындыққа қатысты айғақтарды баяндап, «ешқандай айғақ таба алмадым, бірақ қылмысқа қатысты көптеген нәрселерді анықтадым», – деді. Бұл көптеген сөйлемдердің Тациттен алынғанын білдіреді. Хейвардқа Тациттің еңбектерінің әсері, ол ағылшын тілінде жақында ғана жарық көрген, британдық тарихнамада жаңа бағыт ашты. Осы бағыт бойынша тарихи тұлғалардың мінезі мен әрекеттері мемлекеттік істерде себеп-салдарлық маңызға ие болды. 1616 жылдан 1627 жылға дейін ол Канцелярия шебері болды. 1619 жылдың 1 тамызында Грейс Иннге қабылданды және 1619 жылдың 9 қарашасында рыцарь атағын алды. Хейвард 1627 жылы қайтыс болды және Лондонның Ұлы Сент-Бартоломей шіркеуіне жерленді. Оның қолжазбаларының арасында 1630 жылы алғаш рет жарық көрген «Король Эдуард VI өмірі мен билігі» және «Королева Елизаветаның белгілі бір жылдары» табылған. Оның басылымы 1636 жылы жарық көрген Эдуард VI басылымында оның бір бөлігі жарияланған, бірақ 1840 жылы толық нұсқасы алғаш рет Кэмден қоғамы үшін Джон Брюс редакциясымен жарық көрді. Ол трактатын Генрих IV-нің билікке келуі туралы 1642 жылы қайта басып шығарды. 1603 жылғы Шотландия мұрагерлігі туралы памфлеті 1683 жылы Йорк герцогының жақтастары «Мұрагерлік құқығы» деген атпен қайта басып шығарды. Хейвард ақпаратты ұқыпты және жауапкершілікпен жинады, оның моральдық мәселелер бойынша ойлары көбінесе жас балаларға тән болғанымен, оның сипаттамалары әдетте көркем және күшті болды. Елизаветаның тұтқындауына қарамастан, оның патшайымның мінезі мен тұлғасының суреті жағымсыз емес, керісінше, мақтауға лайық болды. Ол сонымен қатар бірнеше діни еңбектер жазды. Түрмеде отырған кезінде ол «Қайғылы жанның қасиетті панасы» (1601) атты еңбегін жариялады, ол оннан астам басылымнан өтті. Басқа да осындай еңбектер де танымал болды, және ол «білімді және құдайға адал адам, өз мамандығына жататын авторлардан гөрі теологиялық авторларды жақсы біледі» деп мақталды. Хейвардты Шропширдің сэр Джон Хейвардымен (шамамен 1591 – 1636), Бриджнорт округінде 1621 жылы және Салташта 1626 жылы парламент депутаты болғанмен шатастыруға болмайды. А. Труш және Дж. П. Феррис (ред.), Парламент тарихы: Әулеттер палатасы, 1604–1629 (Кембридж UP, 2010), IV, 605.

Hayward was born at or near Felixstowe, Suffolk, where he was educated, and afterwards went to Pembroke College, Cambridge, where he was awarded BA in 1581, MA in 1584 and LLD in 1591. In 1599 he published The First Part of the Life and Raigne of King Henrie IIII a treatise dealing with the accession of Henry IV and the deposition of Richard II dedicated to Robert Devereux, 2nd Earl of Essex. Queen Elizabeth and her advisers disliked the tone of the book and its dedication, and the queen ordered Francis Bacon to search for passages in it that might be drawn within a case of treason being compiled against the Earl of Essex. Specifically, Hayward was suspected of prophesying the failure of Essex's military campaign in Ireland through a description of the ill starred efforts of Richard II in that country. On 11 July 1599, following the seizure and burning of a corrected edition of the book, Hayward was interrogated before the Star Chamber. The Queen, "argued that Hayward was pretending to be the author in order to shield 'some more mischievous' person, and that he should be racked so that he might disclose the truth". Bacon reported of the evidence for treason, "surely I find none, but for felony very many", referring to the fact that many of the sentences were stolen from Tacitus. The influence on Hayward of the works of Tacitus, which had only lately been published in English, marked a new departure in British historiography, whereby the character and behaviour of historical actors assumed a causal importance in the affairs of state. From 1616 to 1627 he was Master in Chancery. He was admitted at Gray's Inn on 1 August 1619 and was knighted on 9 November 1619. Hayward died in 1627 and was buried in parish of St Bartholomew the Great, London. Among his manuscripts was found The Life and Raigne of King Edward VI, first published in 1630, and Certain Yeres of Queen Elizabeth's Raigne, the beginning of which was printed in an edition of his Edward VI, published in 1636, but which was first published in a complete form in 1840 for the Camden Society under the editorship of John Bruce, who prefixed an introduction on the life and writings of the author. His treatise on the accession of Henry IV was reprinted in 1642. His 1603 pamphlet on the Scottish succession, was reprinted in 1683 as The Right of Succession by the friends of the Duke of York during the struggle over the Exclusion Bill. Hayward was conscientious and diligent in obtaining information, and although his reasoning on questions of morality is often childish, his descriptions are generally graphic and vigorous. Notwithstanding his imprisonment under Elizabeth, his portrait of the qualities of the queen's mind and person is flattering rather than detractive. He also wrote several works of a devotional character. During his confinement in the Tower, he published The Sanctuarie of a Troubled Soule (1601), which went through a dozen editions and issues. Other similar works proved equally popular, and he was acclaimed as, "a learned and godly man, being better read in theological authors than in those belonging to his own profession." Hayward should not be confused with his namesake, Sir John Hayward of Shropshire (c.1591 1636), who sat as MP for Bridgnorth in 1621 and Saltash in 1626. See Andrew Thrush and John P. Ferris (eds. ), The History of Parliament: The House of Commons, 1604 1629 (Cambridge UP, 2010), IV, 605