Кіріспе

Zilog Z80 негізіндегі үй компьютері

Enterprise – 1983 жылы жарияланған, бірақ бірқатар кешігулерге байланысты 1985 жылға дейін коммерциялық тұрғыда қолжетімді болмаған Zilog Z80 негізіндегі үй компьютері. 64 КБ (65,536 байт) немесе 128 КБ жедел жад және 32 КБ (32,768 байт) ішкі жад (ROM), онда EXOS операциялық жүйесі және экран редакторы/мәтін өңдеушісі орналасқан. BASIC бағдарламалау тілі 16 КБ ROM модулімен бірге келді. Орталық процессордың жұмысын жеңілдету үшін екі арнайы интегралдық схема (ASIC) чипі қолданылады. Олар дизайнерлерінің құрметіне «Ник» және «Дейв» деп аталды – бұрын Acorn Atom жобасында жұмыс істеген Ник Туп және Дейв Вудфилд. «Ник» графиканы басқарады, ал «Дейв» дыбыс пен жадты беттеу (банкті ауыстыру) арқылы басқарады. Банкті ауыстыру схемасы жадты 4 мегабайтқа (4 194 304 байт) дейін кеңейтуге мүмкіндік береді. Z80-нің ең жоғарғы 2 адрестік желісі Dave чипіндегі төрт 8 биттік жад тізілімінің біреуін таңдау үшін пайдаланылады. Таңдалған тізілімнен шығатын сигнал 22 биттік адрестік шинаның жоғарғы 8 биті ретінде қолданылады, ал төменгі 14 биті тікелей Z80 адрестік шинасынан келеді. Тиісінше, Z80 процессордың 64 КБ адрестік кеңістігі 16 КБ-тан тұратын төрт бөлікке бөлінеді. 4 МБ адрестік кеңістіктегі кез келген 16 КБ бет осы бөліктердің кез келгеніне бейімделуі мүмкін. 4 МБ адрестік кеңістіктің ең төменгі екі беті (0 және 1) жүйелік ROM-ды қамтиды. Келесі төрт бет (2-ден 5-ке дейін) ROM картриджі үшін (максималды 64 КБ) резервтелген. Ең жоғарғы төрт бет (252-ден 255-ке дейін, барлығы 64 КБ) бейне жады ретінде қолданылады, бірақ оны бағдарламалық код пен деректерді сақтау үшін де пайдалануға болады. 128 КБ модельдегі қосымша 64 КБ жедел жад 248-ден 251-ге дейінгі беттерге бейімделеді. Қалған жад кеңістігін кеңейту шинасына қосылған сыртқы құрылғылар мен жад модульдері пайдалана алады.

Пернетақта және корпус

Бұл модель ерекше, себебі ол толық өлшемді, бағдарламаланатын функциялық пернелермен және джойстикпен жабдықталған. Оның ерекше пішіні дизайнерлердің қалыпты үлгілерден жаңарып, өздерінше стильде жасауға тырысқандықтарынан туындады. Төмен профильді пернетақта резеңке мембрананың үстіне орнатылған механикалық пернелерден құралған және стандарттық орналасуға ие, бірақ көптеген, тіпті басым бөлігі адамдар пернелердің сезімін ұнатпады, себебі пернелер толық емес, керісінше, Sinclair QL немесе Spectrum+ сияқты жұмсақ сезімді болды. Джойстик әдеттегі курсор пернелерін алмастырады және курсорды диагональ бойынша жылжытуға мүмкіндік береді. Бұл дизайнды Корольдік өнер колледжінің түлектері Джефф Холлингтон мен Ник Оукли жасады, олар осы келісімшартқа қатысып, визуалды дизайн тұжырымдамасын жасауға бар болғаны жеті күн берілді. Корпустың өндірісі үшін қажетті құралдарды дайындау да жеделдетілген режимде жүзеге асырылды және бес айға созылды. Алғашқыда корпус элементтерінің сұр түстердің комбинациясы қарастырылған, бірақ кеңсе техникасының көрінісінен аулақ болу және "төменгі сегментке" ұмтылу үшін, қызыл, жасыл және көк түсті пернелермен қара сұр корпус таңдалды.

Графика

Enterprise-да төрт аппараттық графикалық режим бар: 40 бағандық мәтіндік режимдер, Lo Res және Hi Res бит-карталық графикасы, және атрибут графикасы. Операциялық жүйе жоғары ажыратымдылық графикалық режим арқылы 80 бағандық мәтінді ұсынады. Бит-карталық графикалық режимдер 2, 4, 16 немесе 256 түсті дисплейлерді таңдауға мүмкіндік береді (3-3-2 биттік RGB палитрасынан), бірақ түс тереңдігі артқан сайын көлденең ажыратымдылық төмендейді. Араластырылған және араластырылмаған режимдер қол жетімді. Максималды ажыратымдылық – араластырылған 640×512 пиксел немесе араластырылмаған 640×256 пиксел. Бұл ажыратымдылық тек 2 түсті дисплейге рұқсат береді. 256 түсті дисплейдің максималды ажыратымдылығы 80×256 пикселге жетеді. Атрибут графикалық режимі 16 түсті 320×256 пикселдік ажыратымдылықты қамтамасыз етеді, оларды 256 түстік палитрадан таңдауға болады. Экранға бір уақытта бірнеше бетті көрсетуге болады, тіпті олардың графикалық режимдері әртүрлі болса да. Әрбір беттің жеке палитрасы бар, бұл экранға бір мезгілде көбірек түс көрсетуге мүмкіндік береді. Беттің биіктігі экраннан немесе оның көрсетілетін терезесінен үлкен болуы мүмкін. Әрбір бет EXOS операциялық жүйесінің каналына қосылған, сондықтан жасырылған бетке жазуға болады.

Дыбыс

Дыбыс екінші ASIC чипі "Дэйв" арқылы өңделеді және 3 дыбыс арнасы мен шу арнасынан тұрады. Әр арнаның дыбысын стерео кеңістікте еркін орналастыруға болады. Қолжетімді эффектілерге бұрмалау, төмен өткізгіш және жоғары өткізгіш сүзгілер, сондай-ақ сақиналық модуляция жатады. Enterprise микропрограммасы синтезаторлардың дәстүрлі ADSR конвертінен гөрі икемдірек бағдарламаланатын конверт генераторларын ұсынады және әр конверт үшін 255 фазаға дейін орнатуға мүмкіндік береді. Әр фазада конверт дыбыстың тоны мен стерео балансын реттеуге қабілетті.

Интерфейстер

"Энтерпрайз" сол кездегі үй компьютерлеріндегіге қарағанда әлдеқайда көп коннекторларды қамтыды. Оған RGB шығысы, RS 232/RS 423 сериялық порты, Centronics принтер порты, екі сыртқы джойстик порты, екі кассеталық таспа интерфейсі, ROM картриджіне арналған ұя және қарапайым кеңейту порты кірді. Құны үнемдеу үшін көптеген коннекторлар розеткаларды пайдаланбады, олардың орнына басылған схемалық платаның шетіндегі ашық іздерді қолданатын қарапайым жиектік коннекторлар болды. BASIC ROM-ды ZX Spectrum 48K-ны эмуляциялайтын ROM-мен алмастыруға болады, бұл "Энтерпрайз" құрылғысына Spectrum BASIC ойындарының мыңдаған каталогын және аппараттық құралдарға тікелей қол жеткізбейтін кез келген ойынды іске қосуға мүмкіндік береді. Басқа Spectrum ойындары үшін толық эмуляцияны қамтамасыз ету үшін аппараттық перифериялық құрылғы қол жетімді болды – ол Spectrum аппараттық сұрауларын ұстап, эмуляциялық бағдарламалық құралдармен өңдеу үшін үзіліс сигналдарын жіберетін. Кейіннен сыртқы дискеталық жетек пайда болды, ол CP/M бағдарламаларына қол жеткізуге мүмкіндік берді, сонымен қатар MS DOS дискілік форматымен және FAT12 файлдық құрылымымен (ішкі каталогтар және т.б.) үйлесімді болды.

Жүйелік ROM

EXOS (Enterprise Expandable Operating System) жүйелік ROM-да орналасқан және "арналарға" негізделген. Барлық сыртқы құрылғылар арналар арқылы қол жеткізіледі, бұл бағдарламаларға барлық кіріс және шығыс құрылғыларын біркелкі қарауға мүмкіндік береді. Жүйелік ROM-да толық экрандық редактор да бар, ол қарапайым мәтін өңдеуші қызметін де атқарады. Ол мәтіндік файлдарды, BASIC бағдарламаларын, сондай-ақ басқа тілдерде жазылған бағдарламаларды өңдеуге қабілетті. Редактор курсорды басқару үшін джойстикті пайдаланады.

IS-негізгі

Enterprise өзінің ішкі ROM-да BASIC немесе басқа бағдарламалау тілдерін қамтымайды, бұл сол кездегі көптеген үй компьютерлерінен өзгеше. Оның BASIC интерпретаторы 16к ROM картриджінде келді, ал тілді картриджді ауыстыру арқылы өзгертуге болады, бұл Acorn компаниясының BBC Micro жүйесіне ұқсас. IS Basic ANSI BASIC стандартына сәйкес келеді. Бұл толық құрылымдалған тіл, оның кең басқару құрылымдары IF THEN ELSE, SELECT CASE, DO LOOP командаларын WHILE және UNTIL шарттарымен қамтиды. WHILE шарты DO циклінің басында, ал UNTIL шарты DO циклінің соңында орналасады, сонымен қатар EXIT LOOP командасымен циклден шығу мүмкіндігі бар. Процедуралар мен функциялар сілтемелік және мәндік параметрлерді, сондай-ақ жергілікті айнымалыларды қабылдай алады. Қателер мен басқа да ерекше жағдайлар ерекше жағдайларды өңдеушілермен шешіледі. IS Basic жадыда бірнеше бағдарламаны бір уақытта сақтауға мүмкіндік береді. Әрбір бағдарламаның жеке жаһандық айнымалылар жиынтығы мен жол нөмірлері болады, бірақ CHAIN командасы бір бағдарламаны екіншісінен шақырып, олардың арасында параметрлерді жіберуге мүмкіндік береді. Перифериялық құрылғыларды BASIC-тен тікелей басқаруға болады, сондықтан POKE және PEEK командаларын пайдалану қажеттілігі азаяды. IS Basic нүктелер, сызықтар, шеңберлер және эллипстер салу, сондай-ақ аумақтарды толтыру үшін стандартты командаларды қамтиды және Logo стиліндегі тасбақа графигін қолдайды. Дыбыс командаларын кезекке қоюға болады және бағдарлама орындалуы жалғасқанда фондық режимде орындалады. IS Basic тілінің сөздік қоры кең екені де байқалды, мысалы, экранды тазалау командасы әдетте CLS деп қысқартылса, Enterprise жүйесінде команда CLEAR SCREEN түрінде болды және қысқарту мүмкін емес еді.

Басқа бағдарламалық қамтамасыз ету

IS BASIC-тен басқа, Forth, Lisp, Pascal және assembly сияқты бірнеше тілдер ROM картриджісінде немесе таспада қолжетімді болды. Басқа үй компьютерлері үшін жазылған BASIC бағдарламаларын BASIC-тен BASIC-ке түрлендіруге арналған түрлендіргіштер жұмыс істейтін. Каталогта IS және басқа баспагерлердің шамамен 40 ойыны тізімделген. CP/M-мен үйлесімді IS DOS операциялық жүйесі сол кездегі CP/M бағдарламаларының кең спектріне қол жеткізуге мүмкіндік берді.

Тарих

1982 жылы ZX Spectrum нарыққа енгізілгеннен кейін, гонконгтық Locumals сауда компаниясы Intelligent Software компаниясына, халықаралық шахматшы Дэвид Леви басқаратын, Ұлыбританияда үй компьютерін жасауды тапсырды. Әзірлеу кезінде машинаның кодолық аты DPC болды, яғни ылғалға қарсы жабын, бұл әлеуетті бәсекелестерді жаңылыстыру үшін жасалған. "Энтерпрайз" атауы ресми түрде қабылданғанға дейін машина "Самурай", "Оскар", "Элан" және "Флан" аттарымен де белгілі болды. Атаулардың жиі ауысуының себебі, көбінесе, таңдалған аттармен басқа машиналар мен компаниялардың кездесуі болды. "Флан" таңдауының ерекшелігі, "Элан" атауын қолдану мүмкін болмағаннан кейін туындады (Краули қаласындағы Elan Digital Systems компаниясының шағымдарына байланысты), бірақ бұл атпен бірқатар құжаттар жасалған еді және "Элан" атауын баспа материалдарында оңай өзгертуге болатыны есептелді. Amstrad-тың AMSOFT үлгісінде құрылған Entersoft, жаңа машина үшін бағдарламалық қамтамасыз етудің үздіксіз жеткізілуін қамтамасыз етуге арналды. Enterprise 1983 жылдың қыркүйегінде баспасөзге жарияланды және 1984 жылдың сәуірінде сатылымға түскен кезде шамамен 80 000 машинаға алдын ала тапсырыс берілді. Бірақ өнім 1985 жылға дейін жеткізілмеді, сол кезде Ұлыбританиядағы үй компьютерлері нарығында ZX Spectrum, Commodore 64, Amstrad CPC және Acorn BBC Micro үстемдік құрды. 1986 жылы Amstrad PCW 8256 машинасына қарсы бәсекелесу үшін PW360 машинасы жасалды, бірақ сол кезде компания ауыр қаржылық қиындықтарға тап болып, жұмысын тоқтатты. Өнімнің шығарылуы кешіккен кезде үй компьютерлері нарығы қалыпқа келді. Нарықтағы қанағатқа толу себебінен үй компьютерлеріне деген сұраныс төмендеді. Ірі саудагерлер машинаны қоймаға алуға құлшынбады, ал кіші саудагерлер негізгі сауда арналары арқылы қолдау көрсетілмейтін машинаны сатуға қауіптенді. Аппараттық жабдық сол дәуірдегі үй компьютері үшін әлі де қуатты болды, бірақ бағдарламалық қамтамасыз ету каталогы шектеулі болды және бағасы бәсекелестерден жоғары болды. Мысалы, Amstrad CPC 464 монитормен және кассеталық диктофонмен бірге келді, Enterprise-дан бұрын шығарылды және арзанырақ сатылды. Венгриялық Videoton компаниясы лицензия бойынша Enterprise-тің жеңілдетілген нұсқасын TVC деп атады, ол негізінен венгриялық білім беру жүйесіне сатылды. Венгрия сол кезде экспорттық бақылауға жататын Шығыс блогының құрамына кірді және TVC-де арнайы Nick және Dave чиптері болмады. Бірақ 1987 жылы (бақылауларға қарамастан) сатылмаған Enterprise 128 қорлары Венгрияға импортталды және машина елде танымал болды, шамамен 1992 жылға дейін сатылымда болды. Мажарстанда машинаға деген адал жанкүйерлер қауымы әлі де бар.

Бейне ойындар

Жүйеге арналған бейнеойындардың көпшілігі ZX Spectrum және Amstrad CPC-ден хобби-порттар болып табылады. Коммерциялық түрде шығарылған 96 видео ойын бар.

Атауы | Издатель | Шығарылған жылы
------- | -------- | --------
Abyss, The | Artificial Intelligence | 1985
Adventure Quest | Level 9 Computing | 1984
Airwolf | Elite Systems | 1985
Alternative World Games | Novotrade | 1990
Animal, Vegetable, Mineral | Bourne Educational | 1985
Áttörés | Novotrade |
Batman | Ocean Software | 1986
Beach Head | Dream Software | 1985
Beatcha | Romik Software | 1984
Bruce Lee | Ocean Software | 1984
Bulldozer | Wave 8 |
Caesar a cica | Novotrade | 1989
Castle of Dreams | Widget Software | 1985
Cauldron | Entersoft | 1986
Centrum Ball | Novotrade | 1987
Chains | Artificial Intelligence | 1985
Colossal Adventure | Level 9 Computing | 1985
Cross Road Race | a Studio | 1988
Csavargás a gombák birodalmában | Octasoft |
Cyrus Chess III | Intelligent Chess Software Ltd. | 1985
Devil's Lair | Loriciels | 1985
Diamonds | Infosoft | 1989
Dictator | Entersoft | 1984
Digipók | Novotrade | 1987
Dot breaker, Dot collector | Enterprise Computers | 1987
Dungeon Adventure | Level 9 Computing | 1984
Eat it up | Nielsen | 1989
Eden Blues | Novosoft | 1986
Eggs of Death | Novotrade | 1985
Emerald Isle | Level 9 Computing | 1985
Enterball | a Studio | 1988
Enter Stack | a Studio | 1987
Fantasia Diamond | Hewson Consultants | 1985
Fantomas | a Studio | 1987
Fire | a Studio | 1988
Five in a Row | Entersoft | 1984
Games Pack 1 (Eddie the Exterminator, Windsurfer) | Entersoft | 1984
Games Pack 2 (Bomb Squad, Death Diver) | Entersoft | 1984
Games Pack 3 (Galaxians, Space Orbs) | Boxsoft | 1986
Get Dexter | Infogrames | 1985
Grid Trouble | Enterprise Computers | 1987
Happy Letters | Bourne Educational | 1985
Happy Numbers | Bourne Educational | 1985
Heathrow ATC | Hewson Consultants | 1984
Hopeless Game | F. T. Studio |
Hubert | Novotrade |
Hungaroring Forma 1 | Novotrade | 1987
Impossible Mission 2 | Novotrade | 1988
Jack's House of Cards | Romik Software | 1985
Jammin | Enterprise Computers | 1985
King of the Castle | Artificial Intelligence | 1985
Körmöci Aranya | Studio | 1988
Lands of Havoc | Microdeal | 1985
Lasera | Studio | 1989
Lords of Time | Level 9 Computing | 1984
Magic Ball | Boxsoft | 1987
Market, The | High Tech Software | 1985
Mirror World | Novotrade | 1986
Mordon's Quest | John Jones Steele, Peter Moreland and Peter Donne | 1985
Nautilus | Octasoft | 1986
Newton almája | Octasoft | 1987
Nodes of Yesod | Odin Computer Graphics | 1985
Orient Express | Artificial Intelligence | 1985
Out of This World | Boxsoft | 1987
Pacman | Boxsoft | 1986
Permolift | a Studio | 1988
Playground (Adventure) | Widgit Software | 1985
Poszeidón kincse | Novotrade | 1989
R2 D2 | Wave 8 | 1989
Rabló Rulett | Novotrade | 1987
Race Ace | Artificial Intelligence | 1985
Raid (over Moscow) | U. S. Gold | 1985
Return to Eden | Level 9 Computing | 1984
Reversi, Dáma, Awari | Novotrade | 1987
RX 220 | Novotrade | 1989
Snowball | Level 9 Computing | 1984
Sorcery | Virgin Games | 1985
Space Bubble | Infosoft | 1989
Space Pirate | Enterprise Computers | 1987
Spanish Gold | Chalksoft | 1985
Starstrike, 3D | Realtime Software | 1984
Steve Davis Snooker | CDS Software | 1985
Submarine Commander | Entersoft | 1985
Super Pipeline 2 | Enterprise Computers | 1985
Tejútvesztő / Labyrinth | Novosoft |
Tetris | Boxsoft | 1986
Tili toli | Wave 8 | 1989
Tombs of Doom | Enterprise Computers | 1985
Turbó Rudi | Novotrade |
Tutti Frutti | Wave 8 | 1988
Unicum | Wave 8 | 1988
Up & Down | a Studio | 1989
Williamsburg Adventure 3 | Microdeal | 1985
Wizard's Lair | Bubble Bus | 1985
Wordhang | Bourne Educational | 1985
Wriggler | Romantic Robot | 1985