Кіріспе

Американдық сәулетші (1827–1895)

Ричард Моррис Хант (31 қазан 1827 – 31 шілде 1895) – 19 ғасырдың американдық сәулетшісі және АҚШ сәулет тарихындағы көрнекті тұлға. Ол 1902 жылғы Метрополитен өнер мұражайының Бесінші авеню ғимаратының кіреберіс фасады мен Ұлы залы, «Әлемді жарықтандыратын бостандық» монументінің (Статуя басқаша атауы – Еркіндік мүсіні) тұғыры, сондай-ақ Бесінші авенюдегі көптеген сарайлардың жобаларын жасау арқылы Нью-Йорк қаласының қалыптасуына үлкен үлес қосты. Бұл сарайлардың көптегені кейіннен қиратылды. Хант Солтүстік Каролина штатының Ашвилл қаласының жанында орналасқан Американың ең ірі жеке үйі – Билтмор иелігімен және Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы оның сәнді жазғы коттедждерімен де әйгілі. Осы коттедждер Алтын ғасырдың әлеуметтік элитасы мен жаңадан байыған миллионерлер үшін жаңадан әсемдік стандартын белгіледі.

Ерте өмір

Хант Вермонт штатының Браттлборо қаласындағы белгілі Хант отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Джонатан Хант заңгер және АҚШ конгрессмені болған, ал оның әкесі, Джонатан Хант аға, Вермонт штатының вице-губернаторы қызметін атқарды. Ханттың анасы Джейн Мария Левитт, саудагер Таддеус Левитт-младшийдің қызы және Коннектикут штатының Суффилд қаласындағы ықпалды Левитт отбасының мүшесі еді. Ричард Моррис Хант АҚШ Әскери-теңіз күштері офицері, Ричард Моррис есіммен аталып, Ханттың әпкесінің ұлы болды. Оның күйеуі Льюис Ричард Моррис Вермонт штатынан АҚШ конгрессмені және АҚШ Конституциясының көп бөлігін жазған Гувернер Морристің шөбересі еді. Хант Бостон суретшісі Уильям Моррис Ханттың және фотограф әрі заңгер Левитт Ханттың бауырласы болды. 1832 жылы, 44 жасында Вашингтонда әкесі қайтыс болғаннан кейін, Ханттың анасы отбасын Нью-Хейвенге, содан кейін 1837 жылы Нью-Йоркке, ал 1838 жылдың көктемінде Бостонға көшірді. Ол жерде Хант Бостон латын мектебіне қабылданды, ал оның бауырласы Уильям Гарвард колледжіне оқуға түсті. Бірақ 1842 жылдың жазында Уильям Гарвардтан шығып, Массачусетс штатының Стокбридж қаласындағы мектепке ауысты, ал Ричард Массачусетс штатының Сандвич қаласындағы мектепке жіберілді.

Еуропалық білім беру

1843 жылдың қазан айында Уильямның денсаулығына алаңдап, Хант мырзаның бес баласымен Нью-Йорктен Еуропаға кемемен сапар шегіп, ақырында Римде қоныстанды. Ол жерде Хант өнерді оқыды, бірақ анасы мен ағасы Уильям оны сәулет өнеріне бейімдеуге ынталандырды. 1844 жылдың мамыр айында Хант Женевадағы Брике мырзаның пансионына оқуға түсті, ал келесі жылы, Брике мырзамен бірге тұруын жалғастыра отырып, Женева сәулетшісі Сэмюэл Дариермен оқу үшін келісім жасады. 1846 жылдың қазан айында Хант Париждегі сәулетші Гектор Лефуэльдің ательесіне қабылданды, сонымен қатар Эколь де Бьюкс-Артс-қа емтихан беруге дайындалды. Тарихшы Дэвид Маккалоудың сөзінше, "Хант Эколь де Бьюкс-Артс архитектура мектебіне қабылданған алғашқы американдық болды – бұл әлемдегі ең жақсы архитектура мектебі – және оның өз елінің архитектурасына тигізген ықпалының маңыздылығын бағалау қиын". 1853 жылы Ханттың ұстазы Лефуэль, жобаның сәулетшісі Луи Туллиус Йоахим Висконтинің қайтысынан кейін, Луврді аяқтаудың маңызды жобасын басқаруға тағайындалды. Лефуэль Хантты жұмысты бақылауға көмектесуге және Король сарайының қарама-қарсысында орналасқан "Кітапхана павильоны" (Pavillon de la Bibliothèque) дизайнын жасауға шақырды. Кейін Хант, он алты жасар болашақ сәулетші Луи Салливанға Лефуэльдің ателье-либеріндегі Ноуво Луврдегі жұмысы туралы әңгімелер айтты.

Нью-Йорк алғашқы жылдары

Хант 1855 жылы Рождествоны Парижде өткізіп, содан кейін Америка Құрама Штаттарына оралды. 1856 жылдың наурыз айында ол архитектор Томас Устик Уолтермен жұмыс істеді, ол Уолтерге АҚШ Капитолийін жаңарту мен кеңейтуге көмектесті, ал келесі жылы Нью-Йоркке өз практикасын құруға көшті. Ханттың алғашқы маңызды жобасы – ол орынды жалға алған Оныншы көшедегі студия ғимараты болды және 1858 жылы ол Джордж Б. Пост, Уильям Роберт Уэр, Генри Ван Брунт және Франк Фурнес сияқты шәкірттер қабылдады. Ханттың ықпалымен терең әсерленген Уэр Америкадағы алғашқы екі университеттегі сәулет бағдарламаларын құрды: 1866 жылы МТИ-де және 1881 жылы Колумбияда. Ханттың Нью-Йорктегі алғашқы жобасы, Томас П. Росситер мен оның қайын атасы доктор Элеазер Пармлиге арналған 37-ші көшедегі үйлер, Хантты Пармлиге қызметтерінің қадағалау бөлігін төлемегені үшін сотқа беруге мәжбүр етті. Қазылар алқасы Хантқа 2,5% комиссия төледі, сол кезде бұл архитекторлар үшін ең төменгі мөлшерлеме еді. Engineering Magazine журналының редакторлары 1896 жылы жазған пікірге сәйкес, бұл іс «проценттік есептеудің бірыңғай жүйесін орнатуға көмектесті». Осы жылдары Хант өзінің ең үлкен кәсіби сәтсіздігіне ұшырады – Нью-Йорктің Орталық саябағының 60-шы көше мен Бесінші авенюдегі кіреберісі «Ғылымгерлер қақпасы» үшін жасаған ресми, классикалық ұсынысы қабылданбады. Орталық саябақтың тарихшысы Сара Седар Миллердің айтуынша, ықпалды Орталық саябақ комиссары Эндрю Хасвелл Грин Ханттың дизайнын қолдады, бірақ саябақ комиссарлары оны қабылдаған кезде саябақтың дизайнерлері Фредерик Лоу Олмстед пен Калверт Вокс (бейресми дизайнды жақтаушылар) наразылық білдіріп, Орталық саябақ жобасынан бас тартты. Ханттың жоспары ақырында қабылданбады, ал Олмстед пен Вокс жобаға қайта қосылды. Дегенмен, Ханттың бір туындысын паркте табуға болады, бірақ ол шағын: Джон Куинси Адамс Уордтың қола мүсіні «Паломник» тұрған Квинси гранитінен жасалған пьедестал, Пилгрим төбесінде парктің шығыс бағытына қарайды. Ханттың экстравертті мінезі, оның табысты мансабының факторы, жақсы құжатталған. 1869 жылы Хантпен кездескен философ Ральф Уолдо Эмерсон өзінің күнделігіне «мен үшін жаңа, ерекше адам туралы жазды, ол сәулетші Ричард Хант. Оның әңгімесі мен есте сақтайтын кез келген әңгімеден гөрі жанды, мәнді және Гарвардтың қайық командасының немесе бейсбол клубының мүшесінің оқиғаларын баяндағандай күшпен және ашумен айтылды; сонымен қатар, өнердің мүмкіндіктері туралы керемет теориялармен шабыттандырылды». Хант жұмысшыларының арасында танымал болды, аңыз бойынша, Бесінші авенюдегі Уильям К. Вандербильт үйінің соңғы тексеруі кезінде Хант балуандардың бірінде құпия шатыр тәрізді нысанды тапты. Оны зерттегенде, ол өзінің тас кесушілердің киімдерімен киген мүсінін, жобаның тас кесушілері құпия түрде жасаған сыйлық ретінде жасырғанын көрді. Вандербильт мүсінді үйдің кіреберісінің үстіндегі шатырға орнатуға рұқсат берді. Ханттың прагматикалық екені айтылды; оның ұлы Ричард оның сөзін келтірді: «Есте сақтау керек бірінші нәрсе – сіз клиенттің ақшасын жұмсайсыз. Сіздің мақсатыңыз – олардың тілегін орындап, ең жақсы нәтижеге қол жеткізу. Егер олар сізге үйді түтіндігіне тіреліп, кері тұрғызуды қаласа, онда мұны істеу сізге байланысты». Ханттың кәсіби жолы Ньюпорттағы Род-Айлендтегі кең әлеуметтік байланыстарынан серпін алды, бұл курортта 1859 жылы Ханттың ағасы Уильям үй сатып алған. 1860 жылы Хант болашақ әйелі Катарина Клинтон Хаулендпен танысты, ол Нью-Йорк кеме саудагері Сэмюэл С. Хаулендтің қызы және оның әйелі Джоанна Хоунның қызы еді. 1861 жылдың 2 сәуірінде олар Бесінші авенюдегі Оныншы көшедегі Аспанға көтерілу шіркеуінде үйленді және газет тілшісінің мәліметінше, күйеу жігіттің қалыңдығы 400 000 долларға бағаланды. Ханттың алғашқы ағаштан жасалған үйлерінің көп бөлігі және кейінгі көптеген едәуір қабырғалы үйлері Ньюпортта салынды, олардың кейбіреулері Вандербилттер үшін салынды, Хант ұзақ және табысты қарым-қатынаста болған теміржол магнаттарының отбасы.

Нью-Йорк соңғы жылдары

1870-ші жылдардан бастап Хант Нью-Йорктегі «Трибун» ғимараты (1873–1875 жылдары салынған, лифтпен жабдықталған ең алғашқы ғимараттардың бірі) және Азаттық мүсінінің тұғырына (1881–1886 жылдары салынған) кіретін маңызды тапсырыстарды алды. Хант өзінің кәсіби қызметінің көп бөлігін мекемелік жұмыстарға арнады, оның ішінде Принстон университетіндегі Теологиялық кітапхана және Маркуанд капелласы; Гарвардтағы Фогг өнер мұражайы; және Йельдегі «Scroll and Key» клубының үйі, соңғысынан басқасының барлығы дерлік бұзылған. Ханттың Ленокс кітапханасы 1877 жылы Бесінші авенюде аяқталғанға дейін оның американдық туындыларының ешқайсысы, ол әдетте байланысты болатын Beaux-Arts стилінде жобаланбаған, ал Метрополитен өнер мұражайының Бесінші авенюдегі ғимаратының кіреберіс фасады (1902 жылы, өлімінен кейін аяқталған) осы стильдің ең көрнекті мысалы болып табылады. Өмірінің соңында ол Чикагодағы 1893 жылғы Әлемдік Колумбия көрмесін жоспарлауға таңдалған архитекторлар консорциумына қосылды, ол Beaux-Arts дизайнының үлгісі саналады. Ханттың көрмеге арналған Әкімшілік ғимаратының жобасы Британдық архитекторлар институтының алтын медалін жеңіп алды. Нью-Йорктегі Ханттың толық сақталған соңғы ғимараттары – Джексон сквері кітапханасы және 1883 жылы Амстердам авенюінің 103-ші және 104-ші көшелері арасында салынған, құрметті қарт жандарға көмек көрсету қауымдастығы үшін жобаланған қайырымдылық ауруханасы. Қызыл кірпіштен салынған ғимарат 20-шы ғасырдың соңында қайта жөнделді және қазір жастар хостелі болып табылады. 1887 жылы Джордж Вандербильт III (Корнелиус Вандербильттенің немересі) қаражатымен салынған Джексон сквері кітапханасы да әлі де бар. Бұл кітапхана – Нью-Йорктегі алғашқы тегін және ашық кітапхана ғимараттарының бірі (тек Шығыс ауданындағы Екінші авенюдегі Оттендорфер кітапханасы ғана бұрынғырақ және сақталған) – сонымен қатар ашық стеллаждарды енгізген алғашқы кітапханалардың бірі болды. Бұл оқырманға кітапты каталогтан карта нөмірін іздеп, кітапханашыдан сұраудың орнына, тікелей сөрелерден өздігінен таңдауға мүмкіндік берді, бұл осы уақытқа дейін қабылданған стандартты тәжірибе болды, ол ішінара ұрлықтан қорқуға негізделген. Ғимарат 1960-шы жылдардың басында кітапхана ретінде қызметін тоқтатты.

Кәсіби адвокаттық қызмет

Ханттың таңдаған мамандығын көтеруге жасаған тыранына сілтеме жасай отырып, сәулет сыншысы Пол Голдбергер The New York Times газетінде Хантты «Америка сәулетінің алғашқы және көп жағынан ең ұлы мемлекеттік қайраткері» деп жазды. 1857 жылы Хант Нью-Йорк сәулетшілер қоғамын құрды, ол көп ұзамай Америка сәулетшілер институтына айналды, ал 1888 жылдан 1891 жылға дейін институттың үшінші президенті болды. Хант сәулетшілердің мәртебесін жақсарту үшін талмай күресті, олар дәрігерлер мен заңгерлерге тең, заңды және құрметті маман ретінде қаралып, оларға лайықты жалақы төленуі керек деп талап етті. 1893 жылы Хант Нью-Йорктегі Муниципалды өнер қоғамын құрды, ол «Сұлу қала» қозғалысының нәтижесі болды және қоғамның бірінші президенті болды. Ханттың көптеген шәкірттері табысты мансапқа қол жеткізді. Оның фирмасындағы қызметкерлердің арасында франко-американдық сәулетші және École des Beaux-Arts бітірушісі Эммануэль Луи Маскерей болды, ол Сент-Луистегі Луизиана сатып алу көрмесінің бас дизайнері болды. Хант суретшілер мен қолөнершілерді ынталандырып, оларды жиі ғимараттарын безендіруге шақырды, әсіресе Ханттың көптеген жобаларында жұмыс істеген мүсінші Карл Биттерді.

Өлім және мұра

Хант 1895 жылы Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласында қайтыс болды және Ньюпорттың ортақ зиратында және Арал зиратында жерленді. 1898 жылы Муниципальді өнер қоғамы архитектор Брюс Прайс жобалаған Ричард Моррис Хант ескерткішін тапсырыс берді, онда Ханттың бюсті және екі кариатида (біреуі өнерді, екіншісі сәулетті бейнелейді) Дэниел Честер Френч жасады. Ескерткіш 70-ші көшеге жақын Бесінші авеню бойындағы Орталық парктің қабырғасына орнатылды, ол Ханттың Ленокс кітапханасының қарсы бетінде орналасқан, бірақ қазір ол Фрик коллекциясымен алмастырылған. Ханттың қайтысынан кейін оның ұлы Ричард Хоуленд Хант әкесі құрған істі жалғастырды, ал 1901 жылы оның інісі Джозеф Хоуленд Хант оған қосылып, «Hunt & Hunt» фирмасын құрды. Олар әкесінің көптеген жобаларын аяқтады, соның ішінде The Met Fifth Avenue-нің 1902 жылғы жаңа қанатын. Жаңа қанатта (әкесі, мұражайдың қамқоршысы, 1894 жылы алғашқы эскиздерін жасаған) Бесінші авенюге кіреберіс фасады, кіреберіс залы және әсем баспалдақ болды.

Үйлер

Томас П. Росситер/Элеазер Пармли үйлері, Нью-Йорк (1855–1857). Дж. Н. А. Грисуолд үйі, Ньюпорт, Род-Айленд (1863–1864). Эверетт Данн үйі, Тенфлай, Нью-Джерси (1867). Уильям Ф. Коулс үйі, Лодж, Ньюпорт, Род-Айленд (1869–1870), қиратылған. Мартин Бример үйлері, Бостон, Массачусетс (1870). Ричард Бейкер-младший үйі, Вестклифф, Ньюпорт, Род-Айленд (1870). Ричард Моррис Хант үйі, Гипотенуза, Ньюпорт, Род-Айленд (1870). Томас Голд Апплтон үйі, Ньюпорт, Род-Айленд (1870–1871), шамамен 1920 жылы өрттен жойылған. Генри Маркуанд үйі, Линден Гейт, Ньюпорт, Род-Айленд (1872–1873), 1973 жылы өрттен қираған. Х. Б. Холлинс есімді қожайынның үйі, Медоу фермасы, Ист-Ислип, Нью-Йорк. Джейкоб Хаскелл үйі, Ориент көшесі, Свампскотт, Массачусетс (1871–1873). Хауленд айналымдық кітапханасы, Бейкон, Нью-Йорк (1871–1872). Маршалл Филд үйі, Прери авеню, Чикаго, Иллинойс (1873–1876), 1955 жылы қиратылған. Г. П. Уетмор үйі, Шато-сюр-Мер, Ньюпорт, Род-Айленд (1870–1873 және 1876–1880 жылдары өзгерістер енгізілген). Уильям К. Вандербильт үйі, Петит-Шато, Бесінші даңғыл, Нью-Йорк қаласы (1878–1882), 1926 жылы қиратылған. Уильям Киссам және Альва Вандербильт үйі, Сафолк округі, Нью-Йорк (1878–1882), 1899 жылы өрттен жойылған. Чарльз В. Шилдс үйі, Нетерклиф, Ньюпорт, Род-Айленд (1881–1883). Генри Маркуанд үйі, Мэдисон даңғылы, Нью-Йорк қаласы (1881–1884), қиратылған. Монмерь қасапаты (Теодор Хавиланд үшін салынған), Амбазак, Виена, Франция (1885). Джеймс Пиншот үйі, Грей Тауэрс, Милфорд, Пенсильвания (1884–1886). Огден Миллс үйі, Бесінші даңғыл, Нью-Йорк қаласы (1885–1887), қиратылған. Уильям Борден үйі, Чикаго, Иллинойс (1884–1889), қиратылған. Арчибальд Роджерс есімді қожайынның иелігі, Хайд-парк, Нью-Йорк (1886–1889). Уильям Киссам Вандербильт үйі, Мрамор үйі, Ньюпорт, Род-Айленд (1888–1892). J. R. Busk үйі, Indian Springs, қазіргі уақытта Wrentham House, Ньюпорт, Род-Айленд (1889–1892). Огден Гоелет үйі, Окре Корт, Ньюпорт, Род-Айленд (1888–1893). Доршеймер Буск үйі, Ньюпорт, Род-Айленд (1890–1893). Оливер Белмонт үйі, Белкорт, Ньюпорт, Род-Айленд (1891–1894). Джон Джейкоб Астор IV үйі, Бесінші даңғыл, Нью-Йорк қаласы (1891–1895), 1926 жылы қиратылған. Джордж Вашингтон Вандербильт үйі, Билтмор иелігі, Ашвилл, Солтүстік Каролина (1890–1895), Америкадағы ең үлкен жеке үй. Корнелиус Вандербильт II үйі, Брейкерлер, Ньюпорт, Род-Айленд (1892–1895). Элбридж Джерри үйі, Бесінші даңғыл, Нью-Йорк қаласы (1895), 1929 жылы қиратылған.

Қоғамдық ғимараттар

Нью-Йорк қаласындағы 10-шы көшедегі студия ғимараты (1857), 1956 жылы бұзылған. Stuyvesant Apartments, 142 East 18th Street, Нью-Йорк қаласы (1869), шамамен 1959 жылы бұзылған. Scroll and Key құпия қоғамы, Йель университеті, Нью-Хейвен, Коннектикут (1869). Шығыс құдайлық залы (Эдвардс залы), Йель университеті, Нью-Хейвен, Коннектикут (1869), бұзылған. Marquand шіркеуі, Йель университеті, Нью-Хейвен, Коннектикут (1871), бұзылған. Пресвитериан ауруханасы, Нью-Йорк қаласы (1869–1872), бұзылған. Travers Block, Bellevue Avenue, Newport, Род-Айленд (1870–1872). Howland мәдени орталығы, Beacon, Нью-Йорк (1872), Ханттың қайын інісі Джозеф Хауленд үшін Howland кітапханасы ретінде жобаланған. Бірінші пресвитериан шіркеуі, Beacon, Нью-Йорк (1872), ішінара өртенген. Virginia Hall (және басқа ғимараттар), Hampton институты (қазіргі Hampton университеті), Hampton, Вирджиния (1874). New York Tribune ғимараты, Нью-Йорк қаласы (1875), 1966 жылы бұзылған. Lenox кітапханасы, Fifth Avenue, Нью-Йорк қаласы (1871–1877), 1912 жылы бұзылған. Lenox теологиялық кітапханасы, Princeton университеті, Princeton, Нью-Джерси (1879), шамамен 1956 жылы бұзылған. St. Mark's Episcopal шіркеуі, Islip, Нью-Йорк (1879–1880). Marquand шіркеуі, Princeton университеті, Princeton, Нью-Джерси (1881–1882), 1920 жылы өрттен қираған. Association Residence зейнеткерлер үйі, Amsterdam Avenue, Нью-Йорк қаласы (1881–1883). Еркіндік мүсінінің (Әлемді жарықтандыратын бостандық) тұғыры, Liberty Island (1881–1886). Aaron Burr Hall, Princeton университеті, Princeton, Нью-Джерси (1891). Clark Hall, Case Western Reserve университеті, Cleveland, Огайо (1891–1892). Әкімшілік ғимараты, Дүниежүзілік Колумбиялық көрмесі, Chicago, Иллинойс (1892–1893), бұзылған. Fogg өнер мұражайы, Cambridge, Массачусетс (1892–1895), 1925 жылы бұзылып, жаңасымен ауыстырылған. Southern Railway, Biltmore станциясы, One Biltmore Plaza, Asheville, Солтүстік Каролина (1896). All Souls соборы, Biltmore Village, Asheville, Солтүстік Каролина (1896). The Met Fifth Avenue бас қанаты (кіреберіс қасбеті, кіреберіс залы және баспалдақ), Fifth Avenue, Нью-Йорк қаласы (1902 жылы қайтыс болғаннан кейін аяқталған).

Қалалық жобалау

Колумбия университетінің Морнингсайд Хайтс кампусының бас жоспары, Нью-Йорк қаласы (1892), Макким, Мид және Уайт жеңіске жеткен үш талапкердің арасындағы бәсекеде ұтылған жоба.