Кіріспе

Фукоксантин – ксантофил, формуласы C42H58O6. Ол қоңыр балдырлардың және көптеген басқа гетероконттардың хлоропластарында қосалқы пигмент ретінде кездеседі, оларға қоңыр немесе зәйтүн жасыл түс береді. Фукоксантин жарықты көк-жасылдан сары-жасылға дейінгі көрінетін спектрде сіңіреді, әртүрлі есептеулер бойынша шамамен 510-525 нм төбесіне жетеді және 450-ден 540 нм аралығында айқын сіңіруге ие.

Функция

Каротиноидтар – өсімдіктер мен балдырлар өндіретін пигменттер, олар фотосинтез процесінің бір бөлігі ретінде жарық энергиясын жинауда маңызды рөл атқарады. Ксантофилдер – каротиноидтардың бір тобы, олар гидроксилдік топтар немесе эпоксидтік байланыстар арқылы оттегіленген. Бұл оларды бета-каротин сияқты каротиндерге қарағанда суда жақсырақ ерігіш етеді. Фукоксантин – табиғаттағы каротиноидтардың жалпы өндірісінің 10% астамын құрайтын ксантофилл. Ол көптеген қоңыр макробалдырлардың, мысалы *Fucus* spp., және алтын қоңыр түсті бір жасушалы микробалдырлар – диатомиялардың хлоропластарында кездесетін қосымша пигмент. Фукоксантин 450-540 нм толқын ұзындығындағы көк және жасыл жарықты сіңіріп, балдырларға қоңыр-зәйтүн түсін береді. Фукоксантиннің ерекше құрылымында эпоксидтік байланыс, гидроксилдік топтар, аллендік байланыс (екі жақын орналасқан көміртек-көміртек қос байланысы) және полиен тізбегіндегі конъюгацияланған карбонил тобы (көміртек-оттек қос байланысы) бар. Осының барлығы фукоксантинге жоғары антиоксиданттық қасиеттер береді. Макробалдырлардың пластидтерінде фукоксантин фотожүйедегі жарық энергиясын жинау және беру кешендерінде антенна рөлінде әрекет етеді. *Phaeodactylum tricornutum* сияқты диатомияларда фукоксантин хлорофиллмен бірге байланысып, жарық энергиясын жинауға арналған белок кешенін құрайды. Фукоксантин – басым каротиноид, ол диатомияларда хлорофилл *a*-ға берілетін энергияның 60%-ға дейін жауапты. Белокпен байланысқанда фукоксантиннің сіңіру спектрі 450-540 нм-ден 390-580 нм-ге дейін кеңейеді, бұл су ортасында тиімді.

Биологиялық қолданылуы

Адамдардағы фукоксантинге қатысты шектеулі зерттеулер оның сіңірілуі төмен екенін көрсетеді.